Środowiska naukowe i przedsiębiorcy rzadko mają ze sobą po drodze, a jeśli już dochodzi do współpracy, jej efekty w wielu przypadkach są dalekie od oczekiwań. W rankingach opisujących komercjalizację naukowych badań i innowacyjność Polska wciąż pozostaje daleko za unijną czołówką. Jak zachęcić przedstawicieli nauki i biznesu do kooperacji? Jednym ze sposobów są unijne dotacje na wspólne przedsięwzięcia. W perspektywie 2014-2020 przeznaczono ogromne sumy na projekty, które będę efektem współpracy obu środowisk. W niektórych konkursach taka kooperacja będzie konieczna do uzyskania dotacji — w innych można dzięki niej uzyskać wiele dodatkowych punktów. Poniżej prezentujemy kilka przykładów takich instrumentów.
Bon na innowacje
„Zapewnienie przedsiębiorstwom dostępu do proinnowacyjnych usług świadczonych przez jednostki naukowe” — to według konkursowego regulaminu cel „Bonów na innowacje dla MŚP”, czyli poddziałania 2.3.2 programu Inteligentny Rozwój. Tego typu działanie idealnie wpisuje się w rolę instrumentu mającego skłonić obie strony do współpracy. Przedsiębiorca ubiega się o bon, który potem może wydać na zakup usługi polegającej na opracowaniu nowego lub znacząco ulepszonego wyrobu, usługi, technologii produkcji lub nowego projektu wzorniczego.
I tu jedna z najważniejszych zasad — wykonawcą tej usługi może być tylko jednostka naukowa w rozumieniu ustawy o zasadach finansowania nauki. W grę wchodzą: podstawowe jednostki organizacyjne uczelni, jednostki naukowe Polskiej Akademii Nauk, instytuty badawcze, Polska Akademia Umiejętności, międzynarodowe instytuty naukowe działające na terytorium Polski oraz inne organizacje prowadzące badania i upowszechniające wiedzę, które mają siedzibę na terytorium Polski. Ważny warunek — jednostka musi mieć przyznaną kategorię naukową A+, A albo B według ustawy o zasadach finansowania nauki. Warto pamiętać o tym, że w ramach jednego z kryteriów oceny będzie stopień gotowości wdrożeniowej rozwiązania opracowanego przez jednostkę naukową. Premiowane będą projekty, w ramach których prace badawczo-rozwojowe opracowanego produktu (wyrobu, usługi), projektu wzorniczego, technologii produkcji przeprowadzane przez jednostkę naukową zostaną zakończone co najmniej na poziomie sprawdzenia i demonstracji w warunkach laboratoryjnych lub zbliżonych do rzeczywistych.
Szybka ścieżka
Kolejnym przykładem instrumentu, w którym mogą uczestniczyć naukowcy, jest „szybka ścieżka” czyli poddziałanie 1.1.1 „Badania przemysłowe i prace rozwojowe realizowane przez przedsiębiorstwa” programu Inteligentny Rozwój. To szansa na dotowanie projektów, które obejmują realizowane przez firmy badania przemysłowe i eksperymentalne prace rozwojowe lub tylko te ostatnie. W ramach tego działania przedsiębiorca może wykonać prace badawcze na dwa sposoby — przy pomocy własnych zasobów (infrastruktury i kadr) albo zlecić część tych prac na zasadzie podwykonawstwa. I tu może pojawić się zadanie dla jednostki naukowej. W ramach podwykonawstwa część prac merytorycznych można zlecić wyłącznie uczelni publicznej, państwowemu instytutowi badawczemu, instytutowi PAN lub innej jednostce naukowej będącej organizacją prowadzącą badania w sposób ciągły i upowszechniającą wiedzę. Jednostka taka musi mieć przyznaną kategorię naukową A+, A albo B według ustawy o zasadach finansowania nauki. Zlecenie prac innym podmiotom niż wymienione możliwe jest wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody instytucji pośredniczącej. Trzeba pamiętać o tym, że wartość prac realizowanych jako podwykonawstwo nie może przekroczyć 50 proc. kosztów kwalifikowanych projektu. Muszą to być usługi o znaczącym wpływie na wartość merytoryczną projektu badawczego, a nie tzw. usługi pomocnicze. Miejsce na współpracę z jednostką naukową jest zakładane w obszarach i etapach projektu badawczego, w których przedsiębiorca nie jest w stanie samodzielnie zrealizować zakresu prac, bo nie ma odpowiedniego potencjału, np. infrastrukturalnego (brak aparatury i sprzętu) lub kadrowego (brak ludzi z odpowiednim doświadczeniem). Wtedy może go uzupełnić doświadczeniem i potencjałem podmiotu zewnętrznego.
Badania na rynek
W poddziałaniu 3.2.1 „Badania na rynek” programu Inteligentny Rozwój można zdobyć fundusze na dofinansowanie projektów dotyczących wdrożenia wyników prac badawczo-rozwojowych, których efektem będzie wprowadzenie na rynek nowych lub znacząco ulepszonych produktów (wyrobów lub usług). W grę wchodzą zarówno prace wykonywane przez wnioskodawcę samodzielnie, jak i na jego zlecenie. To instrument odmienny od dwóch powyższych. Tamte mają charakter badawczy, natomiast tu mamy do czynienia bardziej z charakterem wdrożeniowym, czyli inwestycyjnym. Niemniej jednak przedmiotem dofinansowania w ramach projektów mogą być wydatki inwestycyjne, usługi doradcze lub eksperymentalne prace rozwojowe. Na prace rozwojowe można uzyskać dotację w kwocie do 450 tys. zł (35 proc. kosztów kwalifikowanych projektu dla średnich przedsiębiorców, 45 proc. dla mikro- i małych firm). Natomiast usługi doradcze mogą zostać wsparte kwotą do 500 tys. zł. Jaką rolę spełnia w tym poddziałaniu jednostka naukowa? Jej udział może być dwojaki. Pierwsza opcja to uczestnictwo w pracach B+R, które odbyły się przed projektem. Te prace muszą mieć kluczowe znaczenie dla opracowania lub udoskonalenia produktu. We wniosku o dofinansowanie przedsiębiorca musi zawrzeć informacje dotyczące m.in. zakresu i terminu przeprowadzonych prac B+R, zakresu prac zleconych zewnętrznym podmiotom oraz rodzajów i poziomu wydatków poniesionych w związku z tymi działaniami. Trzeba dołączyć np. kopie umów z wykonawcami i dokumentów księgowych. Ale też jednostka naukowa może brać udział jako wykonawca „eksperymentalnych prac rozwojowych” w ramach wydatków kwalifikowanych projektu. Wtedy te wydatki objęte są zasadami wynikającymi z umowy o dofinansowanie.
POWER współpracy
Współdziałanie sfer nauki i biznesu jest premiowane również w innych programach z funduszami unijnymi, np. w programie operacyjnym Wiedza Edukacja Rozwój (POWER). W działaniu 3.1 tego programu finansowana jest modernizacja oferty kształcenia na poziomie akademickim — tak, aby była dostosowana do wymogów rynku pracy. W praktyce chodzi o dostosowanie kwalifikacji absolwentów uczelni do wymogów pracodawców. Tu mamy sytuację odwrotną niż w poprzednich instrumentach. Wnioski mogą przygotowywać uczelnie, ale dodatkowe punkty są przyznawane za wieloaspektową i ugruntowaną współpracę z pracodawcami. W ogłoszonym konkursie zastrzeżono, że projekty muszą obejmować swoim zakresem merytorycznym działania włączające pracodawców w przygotowanie programów kształcenia i ich realizacje. Przedsięwzięcie powinno obejmować albo tworzenie i realizacje nowych kierunków studiów odpowiadających na aktualne potrzeby społeczno-gospodarcze, albo dostosowywać aktualny program kształcenia do takich potrzeb. Za projekt złożony przez uczelnię, który ma być realizowany z pracodawcami prowadzącymi działalność w obszarze RSI (regionalnej strategii innowacyjności) z obszaru określonego województwa, można dostać podczas oceny nawet 10 dodatkowych punktów.
