W latach 2014-20 unijne wsparcie dużo bardziej niż w poprzedniej unijnej perspektywie jest skoncentrowane na obszarach i branżach z największym potencjałem i perspektywami rozwoju. Wyrazem tego są inteligentne specjalizacje (IS) — czyli mocne strony, w których kraje i regiony mogą być konkurencyjne na arenie międzynarodowej. Taką specjalizacją może być branża, technologia lub dziedzina nauki — ale nie musi, bo w grę wchodzi także podejście międzysektorowe, łączące kilka sektorów.
Na poziomie kraju…
W najbliższych latach na przedsięwzięcia dotyczące IS przeznaczonych zostanie bardzo dużo funduszy. Warto pamiętać o tym, że projekty związane tematycznie z tymi wyznaczonymi obszarami będą miały znacznie większe szanse na otrzymanie unijnego wsparcia. W wielu przypadkach zgodność z inteligentną specjalizacją będzie konieczna, aby uzyskać dofinansowanie. Inteligentne specjalizacje zostały wybrane na szczeblach krajowym (KIS) i regionalnym (RIS). I tak na poziomie Polski mamy 20 specjalizacji, które zostały zgrupowane w pięciu obszarach tematycznych. Te obszary to zdrowe społeczeństwo, biogospodarka rolno-spożywcza, leśno-drzewna i środowiskowa, zrównoważona energetyka, surowce naturalne i gospodarka odpadami oraz innowacyjne technologie i procesy przemysłowe. Każdy z nich ma kilka bardziej szczegółowych specjalizacji. W założeniu ich rozwój powinien przynosić największą wartość dodaną i rzeczywiste efekty gospodarcze.
…i województw
Swoje inteligentne specjalizacje wybrały także poszczególne województwa — i na ich wsparcie będą kierowały duży strumień unijnych pieniędzy. Fundusze na to zostały zaplanowane w Regionalnych Programach Operacyjnych (RPO). Każdy z regionów wybrał obecnie kilka takich obszarów — ale nie jest to jeszcze katalog zamknięty. Wśród inteligentnych specjalizacji można wyróżnić szczególnie popularne dziedziny, które mają potencjał rozwojowy w kilku województwach. Pod tym względem wyróżnia się produkcja żywności i przetwórstwo spożywcze. To obszar najczęściej wskazywany przez regiony. Wiele województw postawiło także na dziedziny związane ze zdrowiem i rehabilitacją oraz na technologie informacyjno- -komunikacyjne (ICT). Z drugiej strony są specjalizacje nietypowe, najczęściej wybierane przez jeden region. Czasem wynikają ze specyfiki i historii województwa, w innych przypadkach opierają się na potencjałach, które wciąż czekają na rozwój. I tak np. Mazowsze postawiło na specjalizację „wysoka jakość życia”. Co to oznacza? Premiowane będą przedsięwzięcia wpływające na poprawę jakości życia mieszkańców województwa. Chodzi więc o projekty mające na celu podniesienie poziomu m.in. edukacji, warunków pracy i nowoczesnych technologii w sektorach zdrowia i bezpieczeństwa.
Dodatkowe punkty
Wybrane inteligentne specjalizacje mają ogromne znaczenie przy ocenie projektów w ogłaszanych konkursach. Ich wartość objawia się dwojako: albo w naborze preferowane są przedsięwzięcia tematycznie związane z danym obszarem — albo w ogóle wykluczone są projekty, które nie dotyczą określonych dziedzin. Ostatni przypadek oznacza, że w ramach konkursu możliwe jest złożenie wniosku tylko wtedy, gdy jego tematyka wpisuje się w jedną z obowiązujących specjalizacji. Przykład preferowania IS? W „szybkiej ścieżce”, czyli działaniu 1.1.1 programu Inteligentny Rozwój, kryterium „projekt wpisuje się w Krajową Inteligentną Specjalizację” jest warunkiem dostępu. Innymi słowy — jego niespełnienie skutkuje oceną negatywną i odrzuceniem wniosku. Regionalne inteligentne specjalizacje mają wpływ na ocenę projektów na poziomie województw. I tak np. w działaniu 3.7 „Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw MŚP” RPO Województwa Lubelskiego kryterium dotyczące RIS ma charakter fakultatywny. Jeśli projekt dotyczy wdrożenia B+R z zakresu specjalizacji zgodnych z regionalną strategią województwa do 2020, może dostać maksymalnie 10 pkt. Natomiast w sytuacji, gdy dotyczy wprowadzenia w życie prac B+R spoza tego zestawienia, przedsięwzięcie ma szansę na otrzymanie najwyżej 5 pkt. Wpisywanie się projektu w inteligentną specjalizację zwiększa też szanse na dofinansowanie w ramach programu dla makroregionu Polska Wschodnia. Tak jest w poddziałaniu 1.3.1 „Wdrażanie innowacji przez MŚP” tego programu.Gdy „przedmiot projektu wpisuje się w zakres regionalnych inteligentnych specjalizacji wspólnych dla co najmniej dwóch województw z Polski Wschodniej” — za spełnienie tego kryterium wnioskodawca może dostać 2 dodatkowe punkty.
Jest miejsce na nowe
Warto pamiętać o tym, że wybór inteligentnych specjalizacji nie jest ostateczny. Proces ich definiowania wciąż trwa. Nie można wykluczyć, że w najbliższych latach pojawią się nowe perspektywiczne dziedziny — i władze regionów razem z przedsiębiorcami będą mogły rozważyć, czy warto w nie zainwestować. Wiele zależy od trendów w gospodarce i rozwoju przemysłu w kraju i regionach.
