Drewniane tablice

Jacek Zalewski
16-08-2005, 00:00

Dokładnie ćwierć wieku temu, w sobotę 16 sierpnia 1980 r., w Stoczni Gdańskiej im. Włodzimierza Lenina uformował się Międzyzakładowy Komitet Strajkowy (MKS) i podczas nocnych obrad sformułował 21 postulatów wobec władz PRL. Potem Arkadiusz Rybicki i Maciej Grzywaczewski pracowicie wypisali je na dwóch drewnianych tablicach i wywiesili na stoczniowej bramie. Dzisiaj tablice są eksponatem muzealnym, wpisanym przez UNESCO na światową listę dziedzictwa kulturowego.

Upłynęło zaledwie ćwierć wieku — a wczytywanie się w treść tablic wywołuje refleksje niemal jak podczas zwiedzania... Muzeum Powstania Warszawskiego. Sierpień 1980 okazuje się historią bardzo już odległą nie tylko dla pokoleń, które urodziły się i dorastały później. Zaciera się w pamięci także ludziom wtedy dorosłym. Dlatego dzisiejsze odczytywanie 21 postulatów dosłownie, bez uwzględnienia ówczesnego kontekstu politycznego, społecznego i międzynarodowego, nie ma sensu.

W kategoriach ekonomicznych postulaty MKS były najczystszym populizmem, który np. w tegorocznej kampanii wyborczej nie przeszedłby przez usta nawet partiom nastawionym najbardziej roszczeniowo. Ba, także w roku 1980 nie wytrzymały one zderzenia z siermiężną rzeczywistością gospodarczą i zostały przycięte już w treści umowy społecznej, podpisanej 31 sierpnia przez MKS i komisję rządową. Choćby postulat ósmy — „Podnieść zasadnicze uposażenie każdego pracownika o 2000 zł na miesiąc, jako rekompensatę dotychczasowego wzrostu cen” — rozsadziłby nawet budżet PRL, na papierze zawsze równoważący się dzięki „kredytowi zaciągniętemu w NBP”, czyli zwyczajnemu dodrukowi pieniądza. Dlatego podwyżka drożyźniana, zwana wałęsówką, rzeczywiście nastąpiła, ale na poziomie 600 złotych.

Podobnie abstrakcyjny budżetowo — lecz zachowujący aktualność także w roku 2005! — był postulat czternasty: „Obniżyć wiek emerytalny dla kobiet do 55 lat, a dla mężczyzn do lat 60 lub po przepracowaniu w PRL 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn bez względu na wiek”. Uchwalenie powszechnej ustawy emerytalnej w takim kształcie zakończyłoby dyskusję o uprzywilejowaniu wybranych grup zawodowych, chociaż oczekiwania górników idą znacznie dalej...

Postulaty ekonomiczne MKS można by dalej roztrząsać, ale przecież w sierpniu 1980 r. — paradoksalnie — nie one były najważniejsze! I ówczesna władza, i strajkujący doskonale wiedzieli, że znaczenie absolutnie strategiczne mają trzy pierwsze punkty — dotyczące wolności związkowych, bezpieczeństwa obywatelskiego oraz wolności słowa. Trudno uniknąć skojarzenia z trzema przykazaniami, umieszczonymi na pierwszej tablicy dekalogu... To właśnie przyjęciu owych postulatów — a zwłaszcza pierwszego — wystraszeni władcy PRL sprzeciwiali się do samego końca. I to one stały się ziarnami, które 13 grudnia 1981 r. zostały co prawda wdeptane buciorami w ziemię, ale w roku 1989 odbiły w górę, zapoczątkowując przemiany na skalę całej Europy.

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Jacek Zalewski

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu

Puls Biznesu

Gospodarka / Drewniane tablice