Analiza prof. Waldemara Rogowskiego obnaża głęboki rozdźwięk między naszymi deklaracjami a codzienną praktyką. Polacy wykazują relatywnie wysoką dyscyplinę wobec banków i instytucji pożyczkowych, obawiając się surowych konsekwencji instytucjonalnych. Jednak w przypadku zobowiązań pozakredytowych, takich jak rachunki, mandaty czy alimenty, hamulce moralne często puszczają. Jazda bez biletu czy niepłacenie czynszu bywają traktowane jako drobnostki, podczas gdy w rzeczywistości stanowią formę kradzieży, której koszty przerzucane są na uczciwą część społeczeństwa.
Ten brak spójności prof. Rogowski tłumaczy mechanizmem racjonalizacji i umniejszania własnych przewinień. Powszechnie akceptujemy usługi bez faktury, postrzegając to jako pomoc rzemieślnikowi lub sprytny sposób na oszczędność, nie dostrzegając, że w ten sposób okradamy własne państwo. Takie postawy mają korzenie historyczne, gdy omijanie opresyjnych, obcych instytucji państwowych traktowano niemal jak akt patriotyzmu. Dzisiaj jednak ten anachronizm uderza w fundamenty polskiej nowoczesności. Brak społecznego potępienia dla oszustw fiskalnych sprawia, że uczciwi obywatele stają się ofiarami nieuczciwej konkurencji i niższej jakości usług publicznych.
Budowa wysokiej jakości usług publicznych, od edukacji po bezpieczeństwo i infrastrukturę, wymaga wspólnego i rzetelnego finansowania. Akceptacja szarej strefy i płacenia pod stołem skutkuje nie tylko mniejszymi wpływami do budżetu, ale także głodowymi emeryturami w przyszłości. Edukacja etyczna powinna zatem stać się fundamentem nauczania od najmłodszych lat, promując przekonanie, że każde zobowiązanie jest długiem, który mamy moralny obowiązek spłacić. Uczciwość finansowa nie może być postrzegana jako naiwność, lecz jako wzorzec obywatelski.
Refleksja nad raportem prowadzi do wniosku, że etyka i zaufanie to kluczowe paliwa sukcesu gospodarczego. Państwo to nie odrębny, wrogi byt, lecz wspólnota, którą tworzymy my wszyscy. Rejestry dłużników są jedynie narzędziem pomocniczym w walce z nierzetelnością, ale prawdziwa zmiana musi zajść w naszych postawach. Jeśli oczekujemy standardów życia na poziomie zachodnim, musimy zaakceptować fakt, że terminowa obsługa zobowiązań i uczciwość podatkowa to fundamenty nowoczesnego społeczeństwa, bez których niemożliwe jest trwałe budowanie wspólnego dobra.
Partnerem publikacji jest BIG InfoMonitor