Mimo działań szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów na rzecz upowszechnienia klauzul społecznych w zamówieniach publicznych administracji rządowej nie zwiększyła się skala ich stosowania – ustalił NIK. Również samorządy stosują je w „znikomym stopniu”. A jeśli już je stosują, robią to nierzetelnie.
Klauzule społeczne przyczyniają się do wyrównanie szans w dostępie do zamówień publicznych. Wprowadzono je do prawa zmówień publicznych osiem lat temu. To jedno z unijnych rozwiązań prawnych, które ma się przyczyniać do zwiększania efektywności wydatkowania środków publicznych poprzez realizowanie celów społecznych takich jak np. zwiększenie zatrudnienia na podstawie umów o pracę, aktywizacja osób wykluczonych społecznie. Pozwalają łączyć publiczne zakupy i potrzeby konkretnych grup społecznych będących w trudnej sytuacji na rynku (np. bezrobotnych, niepełnosprawnych).
Najwyższa Izba Kontroli zbadała jak często w latach 2013-2016 (do 30 kwietnia 2016 r.) klauzule społeczne były wykorzystywane w zamówieniach publicznych. Kontrolą objęto 29 jednostek, w tym: KPRM, UZP, GUS oraz cztery ministerstwa (MF, MRPiPS, MEN i MŚ), a także osiem samorządów i 14 przedsiębiorców, którzy zobowiązali się do zastosowania klauzuli społecznej w pozyskanym zamówieniu publicznych. W informacji wykorzystano również dane i opinie z 1 687 gmin, 215 starostw powiatowych oraz 12 urzędów marszałkowskich, które odpowiedziały na przesłany przez NIK kwestionariusz dotyczący stosowania klauzul społecznych w zamówieniach publicznych.
W latach 2013-2016 (do 30.04.2016) skontrolowane jednostki administracji rządowej udzieliły 115 zamówień o łącznej wartości ponad 247 mln zł, w których zastosowano klauzule bądź aspekty społeczne. Zawarte umowy, które uwzględniały klauzule społeczne, stanowiły zaledwie niecały procent (0,9 proc.) wszystkich zawartych umów w tym okresie oraz niecałe 17 proc. ich całkowitej wartości.
Zdaniem NIK, stosowanie klauzul społecznych w zamówieniach publicznych udzielanych przez jednostki samorządu terytorialnego (JST) w okresie objętym kontrolą było uznaniowe, a skala ich stosowania była znikoma. W ośmiu badanych gminach w okresie objętym kontrolą przeprowadzono łącznie 69 postępowań o udzielenie zamówienia publicznego z zastosowaniem klauzul lub aspektów społecznych na łączną kwotę prawie 83 mln zł. Stanowiło to odpowiednio 2,3 proc. liczby i 2,5 proc. wartości umów zawartych w wyniku przeprowadzonych postępowań przetargowych. W samorządach w udzielonych w latach 2013-2016 zamówieniach publicznych uwzględniających klauzule społeczne najczęściej stosowano klauzulę dotyczącą zatrudnienia przy realizacji zamówienia osób niepełnosprawnych (49 proc.), następnie klauzulę dotyczącą zatrudnienia osób na podstawie umowy o pracę (prawie 32 proc.), a w najmniejszym stopniu korzystano z klauzuli zastrzeżonej (17 proc.)
