JarosŁaw Kalinowski: Rolnictwo a środowisko naturalne
Kryzys ekologiczny, jaki obserwujemy we współczesnej globalnej gospodarce, jest kryzysem etycznym. Objawia się, w skrajnej postaci, przyjęciem za jedyną kategorię powodzenia kryteriów ekonomicznych, takich jak zysk i stopa zwrotu kapitału. Na dalszy plan schodzi interes zdrowotny konsumentów, ochrona środowiska, tożsamości narodowych gospodarek czy poszanowanie genotypu. Jego zobrazowaniem w rolnictwie są: afera BSE, używanie toksyn i innych niedozwolonych środków i dodatków w produkcji żywności, nadużywanie eksperymentów genetycznych.
Polskie rolnictwo wyróżnia się na tle krajów UE i USA niskim zużyciem środków ochrony roślin, nawozów sztucznych i stymulatorów wzrostu, a także ostrożnością w stosowaniu nowych technologii opartych na modyfikacjach genetycznych. Jest w zasadniczej części organiczne, przyjazne środowisku, czerpiące wprost z zasobów naturalnych, m.in. glebowych. Ugorowane i odłogowane grunty rolne mogą posłużyć jako obszar do inwestycji ekologicznych, w szczególności uprawy roślin, mogących być nośnikami energii, a także zalesiania, co mogłoby kompensować obecne trudności USA w spełnianiu kryteriów emisji gazów cieplarnianych i zanieczyszczeń do atmosfery. Rząd zamierza uruchomić program produkcji biopaliw na bazie roślin oleistych i kieruje w tej sprawie oferty do partnerów finansowych. Innego rodzaju płaszczyzną współpracy jest ekonomiczne zagospodarowanie odpadów rolnictwa organicznego, które mogą być spożytkowane w produkcji biogazu oraz pozyskiwaniu alternatywnych źródeł energii.
Wojciech Gąsienica-Byrcyn: Zadania Tatrzańskiego Parku
Od chwili utworzenia Tatrzańskiego Parku Narodowego do początku lat dziewięćdziesiątych stosowana była zasada pokrywania potrzeb parku z centralnego budżetu państwa. Rzeczywiste potrzeby nigdy jednak nie były zaspakajane. Brakowało realnych bodźców wymuszających lepszą efektywność gospodarowania. Sytuacja diametralnie zmieniła się po 1989 roku, a zwłaszcza po zatwierdzeniu ustawy o ochronie przyrody 16 października 1991 r. Polityka finansowa państwa w pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych dotknęła również wydatki na ochronę przyrody. Jak widać z analizy działalności parków narodowych, w tym czasie przyznawano parkom mniej niż 50 proc. środków stanowiących rzeczywiste potrzeby. Proces zaniżania wysokości dotacji w stosunku do potrzeb był niepokojący. W związku z tym w TPN podjęte zostały innowacyjne metody tworzenia dodatkowych przychodów w ramach obowiązujących przepisów, przy ciągłej realizacji zadań statutowych parku.
W 1998 roku nasz park gościł na konferencji EUROPARK specjalistów zajmujących się ochroną przyrody niemal wszystkich krajów Europy oraz przedstawicieli pozostałych kontynentów. Wówczas to na przykładzie TPN przedstawiono osiągnięcia Polski w zakresie ochrony przyrody. Szczególnym zainteresowaniem cieszyły się rozwiązania stosowane w naszym kraju w okresie ostatnich przemian gospodarczych. W przeszłości niejednokrotnie tworzono presję w celu wykorzystania doraźnego unikalnego bogactwa, za jakie uznawana jest przyroda TPN. Właśnie dobre gospodarowanie zarówno zasobami przyrodniczymi, jak i finansowymi parku stanowiły skuteczną obronę przed niewłaściwymi zakusami. Widać to było zwłaszcza w czasie lansowania utopijnej propozycji Olimpiada 2006.
JarosŁaw Pietras: Środowisko w procesie akcesji Polski do UE
Przystąpienie do UE oznaczać będzie całkowite przewartościowanie koncepcji i idei ochrony środowiska w kraju. Dlatego przyjęcie i wdrożenie środowiskowych standardów wspólnotowych jest dla Polski, i innych krajów kandydujących, dużym wyzwaniem polegającym na nadrobieniu w krótkim czasie zaległości powstałych w ciągu ostatnich 50 lat. Oznacza to konieczność wprowadzenia do polskiego prawa licznych regulacji UE oraz poniesienie niebagatelnych (szacowanych na 30-40 mld EUR) kosztów ich wdrożenia. Koszty te będą związane głównie z budową nowych i wzmacnianiem istniejących instytucji, odpowiedzialnych za wprowadzenie innowacyjnych rozwiązań i kontrolę ich realizacji, z tworzeniem metod zarządzania istniejącymi zasobami oraz wykształceniem kadr, a także z koniecznością dokonania inwestycji związanych z budową lub modernizacją instalacji i infrastruktury. Skuteczność wprowadzania ekologicznych standardów w Polsce będzie zależała od jakości współpracy między administracją rządową, samorządami, przedsiębiorcami i organizacjami pozarządowymi. Zadaniem strony rządowej jest informowanie uczestników dialogu o wymaganiach i zmianach w standardach. Od przedsiębiorców i samorządów oczekuje się identyfikacji celów i priorytetów, opracowania planów ich wdrażania wraz z określeniem kosztów spodziewanych inwestycji.
Agnieszka Deeg-Dąbrowska: Prawnicy w ochronie środowiska
Prawo ochrony środowiska stanowi, iż zasada zrównoważonego rozwoju (wypracowana przez Światową Komisję do Spraw Środowiska i Rozwoju; można ją rozumieć jako: „stymulowanie procesów rozwojowych, w których eksploatacja zasobów, kierunki inwestowania i postępu technicznego oraz zmiany instytucjonalne pozostają w harmonii i zachowują bieżąco i na przyszłość możliwość zaspokojenia ludzkich potrzeb i aspiracji”) jest podstawą zarówno polityki, strategii, planów, jak i programów dotyczących ochrony środowiska. Jej problematykę uwzględnia się także w programach kształcenia, reklamie, oraz na etapie planowania przestrzennego zagospodarowania kraju, województwa czy planów miejscowych. Wiele nowych aktów prawnych, z których część weszła w życie już w roku ubiegłym, wprowadziło instrumenty ochrony o charakterze prawno-planistycznym, ekonomiczno-finansowym; administracyjne o charakterze władczym i naukowym, kładące nacisk na rozwój świadomości i edukacji ekologicznej oraz wprowadzające standardy np. dotyczące powietrza, hałasu.
Realne możliwości egzekwowania prawa uzależnione są od stopnia znajomości przepisów, poziomu wykształcenia kadr, społecznych wyborów priorytetów. Zwiększa to rolę prawników, m.in. w zakresie interpretacji prawa, edukacji prawniczej, audytu wewnętrznego, mediacji i negocjacji oraz pomocy w ubieganiu się o środki unijne w ramach ISPA, PHARE i innych programów.
Stanisław Żelichowski: Priorytet: redukcja emisji gazów
Aktywny udział USA w działaniach na rzecz redukcji emisji gazów cieplarnianych jest ogromnie ważny w skali globalnej. Ratyfikacja protokołu z Kioto przez USA umożliwiłaby z pewnością koordynację dalszych działań w skali międzynarodowej. Zdaniem rządu RP, decyzje podjęte w Marakeszu umożliwiają dokonanie dość dokładnej oceny kosztów wdrażania protokołu i bezpieczną ratyfikację przez kraje rozwinięte. Nie ulega natomiast wątpliwości, że wdrożenie postanowień w krajach, które obecnie przekraczają ustalone poziomy emisji, będzie zadaniem bardzo kosztownym i mogącym w pewnym stopniu spowodować spowolnienie dynamiki wzrostu gospodarki.
Polska jest zainteresowana współpracą z USA w zakresie wdrożenia krajowego systemu handlu emisjami gazów cieplarnianych, na bazie doświadczeń amerykańskich z wdrożenia systemu handlu pozwoleniami na emisję dwutlenku siarki, dalszego doskonalenia systemu inwentaryzacji emisji gazów cieplarnianych, w tym metod szacowania oraz pochłaniania przez lasy i inne zespoły roślinne oraz gleby, budowy zasobów instytucjonalnych, usprawniających wdrażanie postanowień konwencji (koordynacja, podział kompetencji, poszerzanie wiedzy przez pracowników) oraz tworzenia wspólnych mechanizmów wdrożeń — joint implementation (termomodernizacja w gospodarce mieszkaniowej, kogeneracja, zamiana paliw stałych na gazowe).
Krzysztof Stefanowicz: Prawo i procesy dostosowawcze
Rok 2001 pozwolił z jednej strony na zamknięcie rozdziału w negocjacjach z UE w zakresie ochrony środowiska, z drugiej strony był przełomowy pod względem liczby aktów prawnych, które zostały uchwalone, m.in. ustawy: z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach, z 11 maja 2001 r. o opakowaniach i odpadach opakowaniowych, z 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej, z 16 marca 2001 r. o rolnictwie ekologicznym, z 18 lipca 2001 r. prawo wodne, z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, z 18 września 2001 r. kodeks morski, z 22 czerwca 2001 r. o organizmach genetycznie zmodyfikowanych. Część z nich weszła w życie w roku ubiegłym, część obowiązuje od 2002 r., a część dopiero będzie obowiązywać. Kilkaset nowych aktów legislacyjnych z jednej strony umożliwia dostosowanie prawa polskiego w zakresie ochrony środowiska do wymagań UE, z drugiej — jest reakcją na pojawiające się nowe wyzwania i problemy ekologiczne. Najnowsze zmiany były również podyktowane koniecznością dostosowania ustawodawstwa zwykłego do postanowień konstytucji. To właśnie ona w brzmieniu z 1997 r. wprowadziła w art. 5 na równi z ochroną takich wartości, jak wolność czy niepodległość, postanowienia dotyczące zapewnienia ochrony środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju.
JarosŁaw Zagórowski: Zasoby energetyczne i ich wykorzystanie
Niski poziom PKB Polski to podstawowy czynnik ograniczający działania na rzecz poprawy stanu środowiska. Polska przeznaczając rocznie 1,7 proc. produktu krajowego brutto (2,1 mld EUR rocznie) na ochronę środowiska ponosi od lat wielki wysiłek, procentowo większy niż w większości rozwiniętych państw świata.
Aby do 2010 r. osiągnąć poziom UE w zakresie podstawowych dyrektyw, należy wydawać rocznie o około 500 mln EUR więcej. Przyjęcie dyrektyw zaostrzających wymagania ekologiczne w Unii Europejskiej, w tym dyrektywy z listopada 2001r. w sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeń z dużych źrodeł spalania paliw, zmusi polski sektor energetyczny do przeprowadzenia w ciągu 6 lat dalszych, głębokich modernizacji ekologicznych, zwłaszcza w zakresie odsiarczania spalin.