W ciągu tylko pierwszego półrocza 2005 inspektorzy transportu drogowego przeprowadzili ponad 80 tys. kontroli, w wyniku czego na przewoźników nałożono ponad 23 tys. kar pieniężnych za naruszenia przepisów regulujących wykonywanie transportu drogowego, na łączną kwotę ponad 35 mln zł. W praktyce co trzecia kontrola skończyła się nałożeniem kary pieniężnej na przewoźnika. Zdecydowana większość kar pieniężnych przyznawana jest za naruszenia przepisów regulujących czas pracy kierowców, w tym również zasad stosowania urządzeń rejestrujących (tzw. wykresówek).
Wielu przewoźników, organizując proces transportowy, korzysta z usług kierowców prowadzących własną działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. W takiej sytuacji przewoźnik nie zawiera z kierowcą umowy o pracę, a jedynie cywilnoprawną umowę o świadczenie usług kierowania pojazdem. Do czasu pracy opisanego wyżej kierowcy nie ma zastosowania ustawa o czasie pracy kierowców, gdyż reguluje ona wyłącznie czas pracy kierowców zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Dodatkowo, jeżeli kierowca wykonuje dany przewóz bez przekraczania granicy Polski, nie ma do niego zastosowania także umowa europejska AETR.
Jedynymi przepisami regulującymi jego czas pracy są: rozporządzenie rady (EWG) 3820/85 z 20 grudnia 1985 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz rozporządzenie rady (EWG) z 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących w transporcie drogowym.
Podstawą prawną nakładania na przewoźników kar pieniężnych przez ITD jest art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym. Zgodnie z tym przepisem, kara pieniężna może być nałożona na przewoźnika, który wykonuje transport drogowy, naruszając obowiązki lub warunki wynikające z ustawy o transporcie drogowym lub innych wymienionych tam ustaw albo wiążących Polskę umów międzynarodowych. Wśród wymienionych tam aktów prawnych brakuje jednak przepisów wspólnotowych.
Jasne brzmienie art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym nakazuje przyjąć, że obecnie nie wolno nakładać kar pieniężnych za naruszenie przepisów wspólnotowych. Przepisy wspólnotowe, w tym zwłaszcza rozporządzenia rady (EWG) nr 3820/85 oraz 3821/85, nie zostały bowiem wymienione w art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym wśród aktów prawnych, których naruszenie uzasadnia nałożenie kary pieniężnej.
Sejm, widząc opisaną wyżej lukę, ustawą z 29 lipca 2005 r. znowelizował ustawę transportową, m.in. poprzez dodanie w art. 92 ust. 1 nowego punktu 8, który umożliwia nakładanie kar pieniężnych na przewoźników za naruszanie przepisów „wspólnotowych dotyczących przewozów drogowych”. Zmiana ta wejdzie jednak w życie dopiero za prawie 3 miesiące. Do tego czasu legalność nakładania kar pieniężnych na wielu przewoźników jest co najmniej wątpliwa.
Robert Walczak
dr Krystian Ziemski & Partners Kancelaria Prawna w Poznaniu