Czy Komisja Europejska zażąda zmiany nowych zasad odliczania podatku VAT od samochodów i paliwa.
Nowe zasady odliczania podatku VAT przy nabyciu samochodów (a także najmie, leasingu i dzierżawie) wejdą w życie 22 sierpnia 2005 r. Efekt zmian będzie m.in. taki, że pewne kategorie samochodów, przy zakupie których—na mocy przepisów obowiązujących od 1 maja 2004 r. — przedsiębiorcy mogli odliczyć sobie dotąd 100 procent VAT, teraz obejmie ograniczenie kwoty podatku podlegającej odliczeniu (60 proc. wartości, nie więcej jednak niż 6 tys. zł).
Inna, równie ważna konsekwencja tej zmiany to likwidacja prawa do odliczenia podatku naliczonego po nabyciu paliw wykorzystywanych do napędu tych samochodów — a więc benzyny, oleju napędowego, gazu itp.
Ustawodawca zezwolił jedynie na kontynuację starych zasad odliczania VAT w przypadku samochodów używanych na podstawie najmu, leasingu itp. na podstawie umów sprzed 1 czerwca 2005 r. Ale pod warunkiem m.in. rejestracji tych dokumentów w urzędzie skarbowym (do 15 czerwca 2005). Ten przepis „ochronny” nie obejmuje jednak paliw tankowanych do tych aut.
Zaskarżona w komisji
Nowelizację przepisów o odliczaniu VAT przy nabyciu, najmie, leasingu samochodów oraz zakupie paliwa zaskarżyła do Komisji Europejskiej Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych Lewiatan—w zakresie, w jakim przez wprowadzenie nowych ograniczeń w prawie do odliczenia VAT naruszono tzw. klauzulę stałości przewidzianą przez VI dyrektywę.
— Klauzula ta stanowi, że od momentu wejścia w życie w danym państwie owej dyrektywy niedopuszczalne jest ustanawianie i stosowanie przepisów krajowych, rozszerzających zakres ograniczeń w prawie do odliczenia VAT — mówi Jerzy Martini, doradca podatkowy w kancelarii Baker & McKenzie, która przygotowała skargę Lewiatana.
A właśnie taka sytuacja (tzn. rozszerzenie zakresu ograniczeń) wystąpi w przypadku kategorii samochodów, których nabycie uprawniało do pełnego odliczenia VAT zgodnie z tzw. wzorem Lisaka. Naruszenie dyrektywy wydaje się ewidentne, a zatem są duże szanse, by Komisja Europejska pozytywnie ustosunkowała się do argumentów przedstawionych w skardze — uważają doradcy podatkowi z Baker & McKenzie.
Lisak też
Jednocześnie zaskarżono poprzednią zmianę przepisów o VAT, dotyczących kwestii odliczenia kupowanych przez firmy samochodów, która obowiązywała od 1 maja 2004 r. (wskutek wejścia w życie ustawy o VAT z 11 marca 2004 r.).
— Także wtedy, gdy po wprowadzeniu wzoru Lisaka zakres prawa do odliczenia uległ ograniczeniu w stosunku do regulacji starej ustawy o VAT, istnieją argumenty przemawiające za niezgodnością tych obostrzeń z przepisami VI dyrektywy. Choć trzeba przyznać, że naruszenie przez Polskę VI dyrektywy nie było wówczas tak oczywiste jak w przypadku zmiany wchodzącej w życie 22 sierpnia 2005 r. — dodaje Marek Wojda, doradca podatkowy w Baker & McKenzie.
Trzy rozwiązania
Co ma zrobić podatnik, który na przykład użytkuje samochód na podstawie zarejestrowanej w urzędzie skarbowym umowy leasingu operacyjnego i konsekwentnie korzysta z kontynuacji pełnego odliczenia VAT z faktur z tytułu rat leasingowych, lecz—zgodnie z ustawą o VAT—od 22 sierpnia 2005 r. utraci prawo do odliczania podatku od paliwa wykorzystywanego do napędu tego samochodu?
Jerzy Martini widzi trzy rozwiązania.
1Pominięcie niezgodnego z VI dyrektywą zakazu i odliczanie VAT od paliwa z otrzymanej faktury na starych zasadach.
— Postępowanie takie najprawdopodobniej zakwestionują jednak organy podatkowe, lecz późniejszy spór przed sądem administracyjnym czy ewentualnie Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości (ETS) powinien zakończyć się korzystnie dla podatnika, tj. odzyskaniem zapłaconych kwot z odsetkami — uważa Marek Wojda.
Taki wybór mogą zatem rozważyć podatnicy o mocnych nerwach, którzy — w razie sporu z fiskusem — będą w stanie zamrozić część środków finansowych, by w przyszłości przed sądem administracyjnym domagać się ich zwrotu z odsetkami.
2Żądanie zwrotu nadpłaconego podatku. Zgodnie z przepisami ordynacji podatkowej, kwotę nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku uznaje się za nadpłatę. Z sytuacją taką będziemy mieli do czynienia, jeżeli podatnik nie odliczył podatku naliczonego ze względu na zakaz wynikający z przepisu ustawy o VAT — ewidentnie sprzeczny z dyrektywą — a przez to wykazał w deklaracji VAT wyższą kwotę podatku do zapłaty.
Podatnik zamierzający skorzystać z tego rozwiązania winien złożyć do właściwego naczelnika urzędu skarbowego korektę deklaracji VAT-7 (uwzględnić podatek naliczony od paliw, którego nie odliczył w pierwotnej deklaracji ze względu na niezgodny z dyrektywą przepis ustawy). Równolegle należy złożyć wniosek o stwierdzenie nadpłaty podatku. Najkorzystniej wniosek wraz z korektą skierować do urzędu wtedy, gdy Polska — po interwencji Komisji Europejskiej — zdecyduje się zmienić przepisy w omawianym zakresie, albo gdy ewentualnie sprzeczność tych przepisów z dyrektywą stwierdzi ETS. Większe będzie wówczas prawdopodobieństwo pozytywnego rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty już na etapie organu podatkowego. W przypadku pozytywnej dla wnioskodawcy decyzji fiskusa nadpłata trafi na rachunek podatnika albo będzie przeniesiona na poczet kolejnych okresów rozliczeniowych.
— Ale jeżeli ograny podatkowe odmówią zwrotu i sprawa trafi przed sąd administracyjny, to wtedy rozstrzygnięcie, czy przepisy krajowe naruszają prawo wspólnotowe, może wymagać wstępnego orzeczenia ETS (na wniosek sądu rozpatrującego skargę podatnika), chyba że ETS wcześniej już o tym zdecyduje na skutek interwencji komisji — mówi Jerzy Martini.
3Jeśli dzięki zastosowaniu niezgodnych z prawem wspólnotowym przepisów krajowych podatnik doznał szkody (np. poniósł koszt podatku naliczonego w cenie benzyny), może dochodzić odszkodowania od państwa na drodze cywilnoprawnej.
A na czym się oprzeć? Co wzmacnia pozycję powoda?
— Zasada odpowiedzialności państwa członkowskiego za szkodę wyrządzoną osobie fizycznej lub prawnej w związku z nieprzestrzeganiem przez to państwo prawa wspólnotowego ma szczególne miejsce w systemie prawa europejskiego. ETS podkreśla obowiązek każdego państwa-członka UE zapewnienia w prawie krajowym mechanizmów dochodzenia roszczeń przez osoby fizyczne i prawne, które poniosły szkodę w wyniku naruszenia prawa europejskiego przez ten kraj. W odniesieniu do prawa polskiego kluczowe znaczenie odgrywa w tym kontekście art. 417(1) kodeksu cywilnego — podstawa domagania się naprawy szkody wyrządzonej m.in. przez: wydanie aktu normatywnego, prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, sprzecznych z prawem wspólnotowym (nawet gdy prawomocne owo orzeczenie czy decyzję wydano na podstawie aktu normatywnego niezgodnego z tym prawem), niewydanie orzeczenia lub decyzji, gdy obowiązek ich wydania przewiduje przepis prawa europejskiego, a wreszcie niewydanie aktu normatywnego, choć z przepisu prawa wspólnotowego wynika obowiązek wydania takiego aktu. Sprawą z powództwa osoby fizycznej lub prawnej przeciwko skarbowi państwa zajmie się sąd rejonowy lub okręgowy, w zależności od wysokości wartości przedmiotu sporu — mówi Marta Sendrowicz z kancelarii Baker & McKenzie.
Okiem eksperta
Co zrobi ministerstwo
Kwestia niezgodności przepisów dotyczących samochodów osobowych z regulacjami VI dyrektywy UE, zabraniającymi rozszerzać katalog wyłączeń z ogólnego prawa od odliczenia VAT, jest o tyle specyficzna, że teoretycznie katalog nie jest rozszerzany — samochody osobowe w nim zawsze były i są nadal, zmieniają się jedynie kryteria techniczne. Z drugiej strony pojawiają się nowe kategorie pojazdów, które straciły pełne prawo do odliczenia. Zgadzam się z opiniami, że omawiana zmiana narusza wspomnianą klauzulę stałości przewidzianą w art. 17 (6) VI dyrektywy.
Pytanie, jaka będzie reakcja Ministerstwa Finansów na ewentualny zarzut postawiony przez Komisję Europejską — czy tak jak to było w przypadku zwolnienia dla internetu błyskawicznie zostanie przygotowana odpowiednia nowelizacja ustawy, czy też sprawa będzie musiała trafić do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości?
Krzysztof Sachs partner, szef zespołu VAT w Ernst & Young