Wśród czterech najważniejszych celów działania organów podatkowych w 2012 r. jest m.in. zwiększenie w budżecie wartości przypisów z tytułu opodatkowania przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych przez podatników źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych. Sposoby realizacji tego celu określono w wytycznych Ministerstwa Finansów dla urzędów kontroli skarbowej (UKS) oraz urzędów skarbowych (US). Dla izb skarbowych wynikają z nich trzy rodzaje zadań z tym związanych, w tym szkolenia prawidłowości i skuteczności prowadzenia kontroli i postępowań podatkowych, prawidłowości stosowania przepisów prawa materialnego i wreszcie zasad typowania (także z wykorzystaniem dostępnych baz danych) obszarów, w których istnieje ryzyko ukrywania dochodów.
Prowadzenie kontroli
Przykładowe obszary, którymi organy skarbowe mogą być szczególnie zainteresowane z uwagi na możliwość wystąpienia nieujawnionego majątku, przedstawił wiceminister finansów Andrzej Parafianowicz w odpowiedzi na interpelację poselską Beaty Szydło i Przemysława Wiplera. Posłowie zwrócili się do resortu finansów m.in. o wskazanie grupy osób podejrzanych o ukrywanie dochodów oraz kryteriów doboru podatników, wobec których mogą być prowadzone postępowania dotyczące ukrywania dochodu. Na tej liście są m.in. nabywcy nieruchomości o znacznej wartości, dóbr i usług luksusowych, posiadacze wielu kont bankowych, przedsiębiorcy wykazujący stale straty czy osoby często zmieniające działalność, likwidujące firmy po krótkim okresie ich działania i następnie zakładające kolejne (listę publikujemy na str. 4-5). Wiceminister zastrzega, że nie jest to w żadnym przypadku lista podatników, wobec których planowane jest wszczęcie kontroli. Z całą jednak pewnością osoby odpowiadające kryteriom ich doboru powinny się liczyć z taką ewentualnością. — Tak zwana kontrola przychodów z nieujawnionych źródeł (lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach) może być prowadzona zarówno przez urząd skarbowy, jak i urząd kontroli skarbowej. W zasadzie nie różni się ona co do procedury od innych kontroli podatkowych czy skarbowych — mówi Jan Tokarski, doradca podatkowy, menedżer w dziale doradztwa prawno-podatkowego PwC. Jak podkreśla, przebieg kontroli prowadzonej przez te urzędy jest zbliżony — ich pierwszy etap kończy się tzw. protokołem kontroli podatkowej, dokumentującym ustalenia kontrolujących dotyczące rozliczeń podatnika oraz zawierającym ich ocenę prawną. Andrzej Parafianowicz wyjaśnia, że wysokość przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych ustala się na podstawie poniesionych przez podatnika w roku podatkowym wydatków i wartości zgromadzonego w tym roku mienia, jeżeli wydatki te i wartości nie znajdują pokrycia w mieniu zgromadzonym przed poniesieniem tych wydatków lub zgromadzeniem mienia, pochodzącym z przychodów uprzednio opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania. Reguluje to art. 20 ust. 1 i 3 oraz 30 ust. 1 pkt 7 tzw. ustawy o PIT. Wiceminister dodaje ponadto, że czynności weryfikacyjne są prowadzone u podatników, u których wystąpiła nadwyżka wydatków nad przychodami i dopiero gdy czynności te nie eliminują tej nadwyżki, urzędy kontroli skarbowej wszczynają postępowanie kontrolne, a urzędy skarbowe postępowanie podatkowe. W ich wyniku może zostać wydana decyzja ustalająca podatek dochodowy od dochodów z nieujawnionych źródeł. Stawka podatku określonego we wskazanych przez wiceministra przepisach jest ryczałtem sankcyjnym i wynosi 75 proc. dochodu. Nie znaczy to jednak, że podatnik nie może się bronić.
Podatnik się broni
— Osoba, której rozliczenia zostały zakwestionowane w takiej kontroli, a który nie zgadza się z jej ustaleniami, ma prawo w ciągu 14 dni od doręczenia mu protokołu złożyć do niego zastrzeżenia i wyjaśnienia, przedstawiając jednocześnie dowody przemawiające na korzyść swojego stanowiska — wyjaśnia Jan Tokarski. Organ kontrolujący musi odpowiedzieć pisemnie na takie zastrzeżenia w ciągu 14 dni od ich otrzymania, wskazując w szczególności zastrzeżenia, które nie zostały uwzględnione. Ponadto po etapie kontrolnym podatnikowi przysługuje prawo do skorygowania swoich zeznań podatkowych zgodnie z ustaleniami kontroli i wpłacenie ewentualnych zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę na rachunek urzędu. Doradca podatkowy z PwC zwraca przy tym uwagę, że moment, w którym takie prawo przysługuje, jest inny w postępowaniu prowadzonym przez urząd skarbowy (tj. dowolny moment między doręczeniem protokołu kontroli podatkowej a wszczęciem postępowania wymiarowego) i inny w przypadku postępowania prowadzonego przez urząd kontroli skarbowej (tj. 7-dniowy termin po otrzymaniu z UKS zawiadomienia o możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego). W razie braku dokonania takiej korekty i podtrzymaniu przez US lub UKS ustaleń kontroli w toku postępowania wymiarowego urząd wydaje decyzję wymiarową, zastępującą w obrocie prawnym pierwotne zeznanie podatkowe skontrolowanego podatnika. Podatnik, który nadal nie zgadza się z fiskusem i chce odwołać się od takiej decyzji, może złożyć od niej odwołanie. Wnosi się je do dyrektora Izby Skarbowej za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, tj. naczelnika urzędu skarbowego, albo dyrektora urzędu kontroli skarbowej. Potem pozostaje już tylko droga sądowa.
Odwołanie od decyzji organu podatkowego I instancji
Odwołanie składa się w ciągu 14 dni od dnia doręczenia decyzji wydanej przez organ podatkowy I instancji, przy czym nie ma na to urzędowego formularza. Pisząc je, należy pamiętać, aby podać w nim: imię i nazwisko/nazwę odwołującego się, adres zamieszkania/siedziby oraz NIP lub PESEL, wskazać właściwy organu odwoławczy — czyli dyrektora Izby Skarbowej, numer, datę wydania skarżonej decyzji, rodzaj sprawy (przedmiot), w tym rodzaj zobowiązania podatkowego oraz okresu rozliczeniowego, zarzuty przeciw decyzji, określenie istoty i zakresu żądania, będącego przedmiotem odwołania oraz wskazanie dowodów uzasadniających to żądanie, doradca podatkowy, menedżer PwCdatę i podpis odwołującego się lub ustanowionego w sprawie pełnomocnika (wraz z pełnomocnictwem). Odwołanie można złożyć w siedzibie organu, który wydał decyzję, lub wysłać pocztą na jego adres. Może też być skierowane elektronicznie, poprzez elektroniczną skrzynkę podawczą organu podatkowego I instancji (dostępną na platformie „ePUAP”). Musi być przy tym uwierzytelnione przy użyciu kwalifikowanego certyfikatu, czyli podpisane za pomocą bezpiecznego podpisu elektronicznego. Na dowód wysłania e-odwołania nadawca musi otrzymać urzędowe poświadczenie odbioru. Wtedy uznaje się, że termin jego złożenia został zachowany.
OKIEM EKSPERTA
Nie czekać z korektą rozliczeń firmy
PAWEŁ NOCZNICKI
doradca podatkowy, menedżer Stone & Feather Tax Advisory
Ministerstwo Finansów w odpowiedzi na interpelację poselską przedstawiło szeroki katalog podmiotów, które są przedmiotem szczególnego zainteresowania organów kontroli skarbowej ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia dochodów nieujawnionych. Trzeba przy tym pamiętać, że znalezienie się w takiej grupie nie oznacza automatycznie, że kontrola taka będzie u danego podatnika prowadzona. Niewątpliwie jednak warto się do takiej ewentualnej kontroli przygotować, ponieważ sankcje wykrycia uchybień w trakcie kontroli mogą być bardzo dotkliwe. Przykładowo, dla wymienionej na liście grupy osób, które w krótkim okresie czasu likwidują i zakładają nowe spółki w zbliżonej branży, niejednokrotnie działania takie mogą mieć uzasadnienie czysto biznesowe albo wynikają z okoliczności niezwiązanych z rozliczeniami podatkowymi. W takich przypadkach warto przygotować tego rodzaju uzasadnienie, aby w razie kontroli móc je przedstawić w sposób logiczny i spójny. Ponadto, warto zweryfikować swoje dotychczasowe rozliczenia podatkowe pod kątem zgodności z przepisami podatkowymi i ewentualnie uzupełnić zgromadzoną dokumentację, przygotować argumentację na wypadek sporu lub skorygować błędne rozliczenia, składając również czynny żal (w celu uchylenia się od odpowiedzialności karnej skarbowej). Korekta taka będzie również możliwa bezpośrednio przed wydaniem decyzji przez urząd kontroli skarbowej, w praktyce jednak w tym momencie złożenie czynnego żalu będzie nieskuteczne, co naraża na ryzyko odpowiedzialności karnej skarbowej. Wcześniejsze skorygowanie ewidentnych błędów w rozliczeniach podatkowych zmniejsza też sumę odsetek od zaległości podatkowych.
OKIEM EKSPERTA
Nie wyrzucać kuponów lotto
TOMASZ WICKEL
doradca podatkowy w SSW Spaczyński, Szczepaniak i Wspólnicy
Z listy przedstawionej przez Ministerstwo Finansów wynika, że przedmiotem szczególnego zainteresowania ze strony fiskusa są m.in. osoby, które mogą posiadać dochody z nieujawnionych źródeł przychodów, a więc osoby, które ukrywają swoje dochody przed władzami skarbowymi. Stąd na liście tej wskazane zostały osoby, które prowadzą wystawny styl życia (np. nabywają nieruchomości o znacznej wartości, dobra luksusowe, antyki) albo rozporządzają znacznymi wartościami pieniężnymi (np. posiadają znaczne lokaty bankowe, inwestują w papiery wartościowe, udzielają lub przyjmują znaczne pożyczki). W przypadku takich osób wstępna weryfikacja będzie polegać na porównaniu deklarowanych w zeznaniach podatkowych dochodów z ich wydatkami bądź wartościami finansowymi, którymi rozporządzają. W razie zidentyfikowania istotnych rozbieżności należy się spodziewać szczegółowej kontroli. Aby uniknąć 75-procentowej sankcyjnej stawki podatkowej, do kontroli takiej należy się odpowiednio przygotować. Przygotowanie powinno polegać na zgromadzeniu dokumentów i innych dowodów potwierdzających źródło pochodzenia pieniędzy podatnika. Będą to najczęściej faktury, różnego rodzaju umowy (sprzedaży, na świadczenie usług, pożyczki, depozytu itp.), zestawienia operacji na rachunkach inwestycyjnych czy dokumenty potwierdzające otrzymanie dywidendy. W szczególnych przypadkach może to być również dokumentacja potwierdzająca nabycie spadku, zwycięski los na loterii, pokwitowanie wygranej w kasynie czy kupony potwierdzające zakłady wzajemne.
OKIEM EKSPERTA
Poinformować urząd o przelewie od rodziny
WOJCIECH GARCZYŃSKI
doradca podatkowy, TGC Corporate Lawyers
Lista Ministerstwa Finansów obejmuje grupy osób, w odniesieniu do których najczęściej były identyfikowane dochody z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach. Jedną z grup są osoby, które posiadają rachunki bankowe w wielu bankach. Organy podatkowe mają możliwość sprawdzić, skąd pochodzą znajdujące się na tych rachunkach pieniądze i czy zostały one prawidłowo rozliczone podatkowo. Dla udowodnienia pochodzenia pieniędzy i wykonania obowiązków podatkowych posiadacz rachunku powinien przedstawić odpowiednie dokumenty. Zakres i rodzaj tych dokumentów zależą od tego, z jakiego źródła pozyskano pieniądze. Przykładowo, urzędowi skarbowemu należy zgłosić rodzinne wsparcie w postaci większych kwot, np. pieniądze od rodziców na zakup mieszkania. Aby skorzystać ze zwolnienia od podatku od spadków i darowizn, do czego mają prawo podatnicy z tzw. zerowej grupy, czyli najbliższa rodzina, trzeba darowiznę zrobić przelewem albo przekazem pocztowym i złożyć odpowiednie zgłoszenie w ciągu pół roku od otrzymania pieniędzy. Po tym czasie, generalnie, darowizna będzie opodatkowana na ogólnych zasadach, a nadto trzeba będzie zapłacić odsetki za spóźnioną wpłatę podatku, a w pewnych okolicznościach organy mogą zastosować sankcyjną stawkę 20 proc. Nie można tego zaniedbać, urzędnik sprawdzi to w pierwszej kolejności. Dobrym pomysłem jest też spisanie warunków tej darowizny dla celów dowodowych w przyszłości. Dla uniknięcia problemów z określeniem, kto był obdarowanym, przelew dobrze jest zrobić na konto, którego jedynym posiadaczem jest obdarowany, a nie na konto wspólne, np. z małżonkiem. Podsumowując, należy pamiętać o tym, aby: po pierwsze — każdy przychód był udokumentowany, a dokumenty warto przechowywać dłużej, niż wynosi okres przedawnienia zobowiązania podatkowego, po drugie — odpowiednio zidentyfikować swoje obowiązki podatkowe i, o ile to możliwe, spełnić warunki uprawniające do skorzystania z dostępnych ulg (np. zwolnień). W odmiennym przypadku narażamy się na negatywne skutki podatkowe.