Obecnie, pod względem kategorii dłużników, rynek windykacyjny podzielić można na trzy części: wierzytelności gospodarcze, masowe i wierzytelności wobec skarbu państwa.
Szacuje się, że rynek wierzytelności ma w Polsce wielkość około 20 mld zł rocznie. Zdecydowaną większość, około 90 proc., stanowią wierzytelności gospodarcze. Pozostałe 10 proc. przypada na wierzytelności masowe (konsumenckie). Należy jednak pamiętać, że segment wierzytelności masowych rozwija się bardzo dynamicznie i to właśnie w nim należy upatrywać największych szans rozwojowych dla rynku windykacyjnego. Jest to tendencja, która występuje nie tylko w Polsce, ale także w większości państw europejskich.
Działania windykacyjne można z reguły podzielić na kilka etapów rozłożonych w czasie. Pierwszym jest windykacja wewnętrzna — wierzyciel na własną rękę próbuje odzyskać należność. Ten etap może występować, ale nie musi, gdyż część firm od razu przekazuje należności firmom windykacyjnym. Drugim etapem jest windykacja przedsądowa, polegająca na prowadzeniu różnorodnych działań, których celem jest odzyskanie przekazanego do windykacji długu. Trzecim etapem jest windykacja sądowa, która najczęściej sprowadza się do reprezentowania wierzyciela przed sądem i wykonywania wszystkich czynności z tym związanych. Czwarty etap działań windykacyjnych to windykacja komornicza. Rozpoczęcie tego etapu działań windykacyjnych jest uwarunkowane zakończeniem windykacji sądowej — windykacja komornicza jest prowadzona wyłącznie na podstawie prawomocnego wyroku sądowego. Ostatnim etapem procesu windykacji należności jest windykacja po bezskutecznej egzekucji komorniczej. Polega ona zazwyczaj na okresowym „odłożeniu” sprawy i powrocie do niej po kilku, kilkunastu miesiącach. Po upływie dłuższego czasu może się bowiem okazać, że sytuacja dłużnika zmieniła się i dług jest możliwy do odzyskania.
Mimo zastosowania nowoczesnych narzędzi windykacji, nie każdy dług można odzyskać w całości. Ważnym czynnikiem wpływającym na skuteczność windykacji jest czas jaki upłynął pomiędzy datą płatności a rozpoczęciem działań windykacyjnych — im czas ten jest krótszy, tym skuteczność windykacji większa, bowiem im dług jest starszy, tym trudniej go odzyskać. Efektywność windykacji w przypadku długów nie starszych niż 30 dni może nawet przekraczać 90 proc., natomiast długi starsze niż 180 dni mogą być odzyskane zaledwie w kilku procentach. Oznacza to, że im szybciej zostanie wszczęte postępowanie windykacyjne, tym większa szansa na odzyskanie dużej części długu.
Drugim czynnikiem decydującym o skuteczności działań windykacyjnych jest to, czy dług był już wcześniej poddany procedurze windykacyjnej. Jeśli tak, to szanse na jego odzyskanie są mniejsze, gdyż w danym pakiecie wierzytelności zostały prawdopodobnie tylko sprawy „trudne”.
Trzeci czynnik związany jest nie tyle z procedurą windykacyjną co z samym pakietem wierzytelności przeznaczonych do windykacji. Istotna jest struktura długu — czy dłużnikami są na przykład osoby młode czy starsze, bezrobotne czy pracujące, o dochodach niskich czy nieco wyższych. Im korzystniejsza struktura długu, tym szansa na odzyskanie jego znacznej części większa.
Czwartym czynnikiem decydującym o powodzeniu działań windykacyjnych jest geneza powstania długu. Zdarza się, że długi powstają w wyniku mało restrykcyjnej polityki sprzedażowej wierzyciela — na przykład sprzedaż produktów na kredyt bez sprawdzenia zdolności kredytowej klientów. Jeśli pakiet nieregulowanych zobowiązań ma właśnie taką genezę, to jego odzyskanie będzie trudniejsze niż w przypadku restrykcyjnie prowadzonej polityki sprzedażowej.
Bogdan Wyżnikiewicz, IBnGR