Krajowy bilans finansowania innowacji

Wraz z końcem 2015 r. upływa termin wydatkowania funduszy unijnych w ramach Narodowej Strategii Rozwoju na lata 2007-13. To w myśl reguły N+2, pozwalającej na rozliczenie projektów najpóźniej na dwa lata od zamknięcia okresu dotacyjnego. Jak wynika z „IX Raportu BCC — Stan wykorzystania funduszy europejskich”, przygotowanego m.in. przez Jerzego Kwiecińskiego, obecnie wiceministra rozwoju, sytuacja nie wygląda jednak idealnie.

W wyścigu z czasem

„Największe zagrożenie związane z niewykorzystaniem środków unijnych pod względem kwotowym występuje w Programie Operacyjnym Infrastruktura i Środowisko” — czytamy w raporcie. Zaznaczyć jednak trzeba, że jest to największy program; obejmuje aż 41 proc. wszystkich funduszy unijnych z polityki spójności dla Polski. Co z finansowaniem innowacji? Tu pod lupę należałoby wziąć głównie Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (POIG), w ramach którego Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP) organizowała nabory m.in. w ramach działań: 3.1 „Inicjowanie działalności innowacyjnej” oraz 4.4 „Nowe inwestycje o wysokim potencjale innowacyjnym”.

W ten program zaangażowane zostało również Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBR), nadzorujące działanie 1.4 „Wsparcie projektów celowych” czy 1.3 „Wsparcie projektów B+R na rzecz przedsiębiorców realizowanych przez jednostki naukowe”. Pieniądze na innowacje skrywa także program Rozwój Polski Wschodniej (np. działanie 1.3 „Wspieranie innowacji” — konkurs przeprowadzała PARP) i Regionalne Programy Operacyjne (działania RPO były organizowane przez urzędy marszałkowskie poszczególnych województw). Wskazany w raporcie BCC wskaźnik kontraktacji wynosi w przypadku POIG 107 proc., dla Polski Wschodniej — 104 proc., Programów Regionalnych — 100 proc. Aby zagwarantować pełne wykorzystanie pieniędzy, potrzebna jest nadkontraktacja, utrzymana na wypadek np. odrzucenia przez Komisję Europejską części projektów. Zdaniem autorów raportu, nadkontraktacja powinna być utrzymana na poziomie ok. 5-7 proc., aby zapewnić wykorzystanie pełnej puli.

— Jednak procent alokacji na obecnym, końcowym etapie realizacji programu nie jest wskaźnikiem, który dobrze obrazuje wykorzystanie funduszy unijnych. Należałoby zestawić go ze wskaźnikami wydatkowania — wyjaśnia Jerzy Kwieciński.

Zestawienie wydatków kwalifikowanych dla wybranych programów wygląda następująco: Programy Regionalne — 90 proc., POIG — 84 proc., Rozwój Polski Wschodniej — 83 proc.

— Pieniędzy na innowacje w Programach Regionalnych dotychczas było niewiele. Pozwalały na stworzenie infrastruktury — nowe budynki, zakup aparatury badawczej. Trafiały głównie do jednostek publicznych: instytutów, uczelni. W niewielkimstopniu finansowane były projekty badawczo-rozwojowe, realizowane w firmach. W nowej perspektywie ma to ulec zmianie. Wspierany będzie zwłaszcza rozwój oryginalnych technologii — zaznacza Jerzy Kwieciński.

Innowacje w firmach

— Raport zwraca uwagę na problemy z wykorzystaniem funduszy szczególnie w obszarze dużych projektów infrastrukturalnych. Wskazuje na to, że kontrola realizacji tego typu projektów nie była wystarczająca, a na pojawiające się zagrożenia nie zareagowano w odpowiednim czasie. Innym, ważnym obszarem są projekty innowacyjne realizowane przez przedsiębiorców. Tu sytuacja jest dużo lepsza. Na przykład PARP już w połowie 2015 r. kontaktowała się z beneficjentami, aby sprawdzić stan realizacji ich projektów — zauważa Bogusława Mazurek, menedżer od dotacji unijnych z firmy doradczej Crido Taxand. Natomiast z danych uzyskanych z NCBR, wynika, że jednostka ta w ramach POIG wypłaciła beneficjentom ponad 12,2 mld zł, co stanowi 99,6 proc. alokacji; z PO Kapitał Ludzki ponad 3,9 mld zł (94,49 proc. alokacji), a z PO Infrastruktura i Środowisko — 2,8 mld zł (95,2 proc. alokacji). W przypadku programów Innowacyjna Gospodarka oraz Infrastruktura i Środowisko występuje nadkontraktacja: w POIG wartość podpisanych umów o dofinansowanie stanowi 111 proc. alokacji, a w POIŚ 108 proc. O pieniądze te ubiegać mogły się jednostki naukowe, ale także przedsiębiorcy oraz konsorcja jednostek naukowych i przedsiębiorców.

Pieniądze do odzyskania

W Warszawie, 23 listopada 2015 r., odbyło się międzynarodowe spotkanie z udziałem przedstawicieli m.in. Bułgarii, Chorwacji, Republiki Czeskiej, Hiszpanii, Portugalii, Węgier, Włoch, którego celem było wypracowanie uelastycznionych mechanizmów rozliczania funduszy europejskich z mijającej perspektywy 2007-13. — W grze pozostaje ponad 9 mld EUR. Niezwykle istotne jest, by zainwestować całą kwotę w rozwój gospodarki i tworzenie miejsc pracy — powiedział Jerzy Kwieciński, wiceminister rozwoju. Pomysły dla Polski: zwiększenie nadkontraktacji do 105 proc. (obecnie 101,4 proc.); postawienie akcentu na tzw. pomoc zwrotną; przenoszenie funduszy pomiędzy programami operacyjnymi; tworzenie list projektów rezerwowych.

KOMENTARZ PARTNERA SEKCJI
15,5 mln zł dziennie na rozwój firm

BOŻENA LUBLIŃSKA-KASPRZAK, prezes Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości kończy rozliczanie projektów firm, z którymi współpracuje w ramach programów unijnych perspektywy 2007-13. Już drugi rok z rzędu w każdym kwartale na konta przedsiębiorców trafia 1,4 mld zł, czyli 15,5 mln zł dziennie. Firmy mogą ponosić wydatki w ramach projektów jeszcze do końca tego roku, a do 31 stycznia muszą złożyć wnioski o płatność. W związku z tym spodziewamy się spiętrzenia liczby składanych do Agencji wniosków. PARP jest do tej sytuacji dobrze przygotowana. Z programu operacyjnego Innowacyjna Gospodarka wypłaciliśmy już 15,9 mld zł. Docelowa kwota wypłat to 17,6 mld zł. Do przelania na konta przedsiębiorców w IV kwartale 2015 r. i w I kwartale 2016 r. pozostało więc około 1,7 mld zł. To dużo, ale w latach 2014-2015 suma kwartalnych wypłat dla wszystkich wdrażanych przez PARP programów sięgała nawet 1,84 mld zł. Żeby spożytkować w jak największym stopniu pieniądze europejskie dla przedsiębiorców, PARP maksymalnie wykorzystywała mechanizm nadkontraktacji. Wartość zawartych umów o niemal 8 proc. przekracza budżet przeznaczony do wypłaty. Dzięki temu zminimalizowane będą skutki wycofywania się przedsiębiorców z realizacji części lub całości projektów czy konieczności zwrotu pieniędzy. Reasumując: PARP na bieżąco przelewa pieniądze dla firm i na pewno wywiąże się z projektowanych zobowiązań.