Kręcą bicz na weksle od pryncypała

opublikowano: 12-07-2013, 00:00

Prawo: Umowa o pracę tylko za weksel in blanco — skarżą się pracownicy inspektorom pracy. Ci radzą alarmować policję. Sami nie nałożą kary, w prawie pracy nie ma takiego wykroczenia. Jeszcze

Wygląda na to, że resort pracy chyba się ugnie i przystanie na wniesienie do prawa pracy wyraźnego zakazu stosowania weksli w relacjach pracodawca — pracownik. Do tej pory był temu stanowczo przeciwny, ale niedawno sejmowa Komisja ds. Kontroli Państwowej usłyszała ostatecznie od wiceministra Radosława Mleczki deklarację aktywnej współpracy rządu przy dalszych dyskusjach nad inicjatywą ustawodawczą dotyczącą tej sprawy.

Weksel — bezwarunkowe zobowiązanie
Weksel jest rodzajem papieru wartościowego imiennego lub na zlecenie, w którym jego wystawca zobowiązuje się bezwarunkowo, że inna osoba dokona na rzecz odbiorcy weksla zapłaty określonej sumy pieniężnej, albo sam przyrzeka, że zapłaci sumę wekslową odbiorcy weksla.

Na czym to polega

Weksle są stosowane przez niektórych pracodawców dla zabezpieczenia różnego rodzaju roszczeń wobec pracowników. Żądają ich wystawienia in blanco, przede wszystkim od pracowników odpowiedzialnych materialnie za powierzone mienie zakładu pracy, zobowiązanych do jego zwrotu lub ścisłego rozliczenia się — na wypadek zniszczenia maszyn, urządzeń, wyposażenia biurowego. Są one także wykorzystywane przy zawieraniu umów o zakazie konkurencji i dla zagwarantowania sobie zwrotu kosztów szkolenia pracowników.

W jednym z lubelskich zakładów fryzjerskich wymagano weksli od każdej nowej zatrudnianej osoby, a opiewały na kwoty do kilkudziesięciu tysięcy złotych. Gdy pracownice odchodziły, właściciel salonu wypełniał weksel do zapłaty tytułem zwrotu wydatków, jakie poniósł na ich szkolenia. Iwona Hickiewicz, główna inspektor pracy, zwraca uwagę, że podpisanie weksla in blanco coraz częściej staje się warunkiem zawarcia umowy o pracę. Egzekucja dochodzonych przez pracodawcę kwot następuje błyskawicznie.

Dochodząc swego w sądzie, pracodawca musi dowieść winy pracownika. Przy egzekwowaniu należności z weksla nie ma takiej procedury. Po jego wypełnieniu, kieruje się do sądu cywilnego pozew o nakaz zapłaty. Jego wstrzymanie jest możliwe, pod warunkiem że pozwany w ciągu 2 tygodni zgłosi swoje zarzuty, ale nie każdy o tym wie. Bywa też, że egzekucja wcale nie odbywa się na rzecz pracodawcy. Cechą weksla jest m.in. to, że prawo do uzyskania wynikającego z niego zobowiązania można przenieść na inny podmiot.

Co na to prawo

Prawo nie przewiduje stosowania weksli w stosunkach pracy. Zasady odpowiedzialności pracownika za szkody wyrządzone pracodawcy i straty w jego mieniu określa wyodrębniony, V dział kodeksu pracy (k.p.). Tym niemniej ci, którzy stosują weksle, przekonują pracowników, że prawo im na to zezwala.

Nie chodzi jednak o prawo pracy, ale cywilne. Rzecz w art. 300 k.p., który stwierdza, że w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy do stosunku pracy stosuje się odpowiednio regulacje kodeksu cywilnego. Interpretacja tej zasady to przedmiot dyskusji, którą prowadzą od jesieni 2012 r. Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) oraz Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej (MPiPS). Z propozycją wyszła główna inspektor pracy (GIP). Uznała, że obecne prawo nie rozstrzyga o problemie, bo nie jest jednoznaczne.

— Problem stosowania weksli w prawie pracy od lat stanowi przedmiot sporu wśród przedstawicieli doktryny, z których jedna część opowiada się za ich dopuszczalnością, a druga wyklucza sięganie po tego rodzaju zabezpieczenia. Zwolennicy pierwszego poglądu wskazują, że art. 300 k.p. przez odwołanie do przepisów kodeksu cywilnego, z zastrzeżeniem, że nie mogą być sprzeczne z zasadami prawa pracy, pozwala sięgać do Prawa wekslowego, jako ustawy należącej do szeroko pojmowanej dziedziny prawa cywilnego. Przeciwnicy uważają, że chodzi o wyraźne odesłanie tylko do kodeksu cywilnego, czyli nie ma podstaw, aby w sprawach nieuregulowanych w kodeksie pracy do stosunku pracy stosować prawo wekslowe — argumentuje Iwona Hickiewicz w pismach do ministra pracy.

Resort pracy przyznaje, że posługiwanie się wekslem in blanco jest sprzeczne z ochronną funkcją prawa pracy i nie jest dopuszczalne stosowanie go, powołując się na wspomniany art. 300 k.p. Jednak w jego ocenie, przepisy w tej kwestii są oczywiste i nie ma konieczności ich zmieniać. Odpowiednie zabezpieczenia przysługują pracodawcy na podstawie prawa pracy. Potwierdza to wyrok Sądu Najwyższego (SN) z 26 stycznia 2011 r.

Co radzi inspekcja

Inspekcja pracy apeluje do pracowników, aby zastanowili się nad podpisaniem weksla, gdy jest im on narzucany, zapoznali z przepisami, poznali swoje prawa. Przypomina przede wszystkim, że nie jest to ich obowiązek. Radzą też, aby zadbać o zniszczenie weksla, odchodząc z pracy, a gdy pracodawca się na to nie godzi, zgłosić sprawę policji.

Co radzi ministerstwo

Pracownik, który na żądanie pracodawcy wystawił weksel in blanco, może odmówić zapłaty sumy wekslowej. W takim przypadku pracodawca będzie mógł dochodzić roszczeń z weksla na drodze sądowej w postępowaniu nakazowym. W razie wydania nakazu zapłaty pracownikowi przysługuje prawo wniesienia zarzutów. Po wniesieniu zarzutów sąd może na wniosek pracownika wstrzymać wykonanie nakazu. Po przeprowadzeniu rozprawy sąd wydaje wyrok, w którym nakaz zapłaty w całości lub w części utrzymuje w mocy albo go uchyla i orzeka o żądaniu pozwu, bądź też postanowieniem uchyla nakaz zapłaty i pozew odrzuca lub postępowanie umarza.

SN stwierdził, że przepisy i zasady prawa pracy, w szczególności działu V k.p., wykluczają wystawienie weksla gwarancyjnego jako środka zabezpieczenia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracownika w mieniu pracodawcy, co oznacza, że taki weksel jest nieważny z mocy prawa (sygn. II PK 159/10).

Radosław Mleczko, wiceminister pracy, podkreślił w piśmie do GIP, że według SN, gdyby ustawodawca dopuszczał użycia weksla, to kodeks pracy odsyłałby w tej sprawie do Prawa wekslowego. Iwona Hickiewicz przypomina, że nie zawsze SN prezentował takie stanowisko. Wcześniej dopuszczał wekslowe zabezpieczenia w stosunkach pracy. Członkowie sejmowej komisji opowiadają się za prawnym rozwiązaniem problemu, postulowanym przez GIP. Także dlatego, że orzeczenie Sądu Najwyższego nie jest wiążące we wszystkich sprawach.

Jak zmienić kodeks

GIP proponuje dodać w kodeksie pracy przepis, przewidujący sankcję nieważności w przypadku weksla wystawionego jako zabezpieczenie roszczeń ze stosunku pracy i uznanie za wykroczenie przeciwko prawom pracownika przyjęcie takiego weksla przez pracodawcę lub osobę działającą w jego imieniu. Alternatywnym rozwiązaniem mógłby być zakaz stosowania weksla we wspomnianym celu, w tym w związku z umowami o zakazie konkurencji oraz ponoszeniem kosztów podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez pracowników. — Do rozważenia jest też, żeby mogli w tych sprawach działać inspektorzy pracy. Potraktowanie tego typu sytuacji jako wykroczenia przeciwko prawom pracownika dałoby im możliwość przeciwdziałania również tego typu patologiom — postuluje główna inspektor.

— To jest problem — przyznaje posłanka Julia Pitera. Podkreśla, że inspektor pracy nie może kontrolować tego, co nie jest wprost zakazane. Komisja upoważniła Julię Piterę do wniesienia propozycji nowelizacji kodeksu pracy. Posłanka zapowiada, że projekt pójdzie dalej niż propozycja PIP. Pojawi się w nim też zakaz dobrowolnego poddawania się egzekucji. Po wyroku SN w sprawie weksla część pracodawców już zaczęła wprowadzać inne zabezpieczenia — podpisanie przez pracownika dobrowolnego poddania się egzekucji z art. 777 kodeksu cywilnego.

Odpowiedzialność pracownika wobec pracodawcy według kodeksu pracy

Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną pracodawcy — pracownik ponosi ją, gdy na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków ze swojej winy wyrządzi pracodawcy szkodę. Odpowiada w granicach rzeczywistej straty poniesionej przez pracodawcę i tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego wynikła szkoda. Pracodawca musi wykazać okoliczności uzasadniające odpowiedzialność pracownika oraz wysokość powstałej szkody. Pracownik nie ponosi odpowiedzialności w takim zakresie, w jakim pracodawca lub inna osoba przyczyniły się do jej powstania szkody albo jej zwiększenia. Odszkodowanie ustala się w wysokości wyrządzonej szkody, ale nie może ono przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody. Jeżeli dojdzie do ugody pomiędzy pracodawcą i pracownikiem, wysokość odszkodowania może być obniżona. Umyślnie wyrządzenie szkody oznacza jej naprawienie w pełnej wysokości. Odpowiedzialność za powierzone mienie — pracownik, któremu powierzono z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się pieniądze, papiery wartościowe lub kosztowności, narzędzia i instrumenty lub podobne przedmioty, a także środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze oraz inne składniki mienia, odpowiada w pełnej wysokości za szkodę powstałą w tym mieniu. Od odpowiedzialności można się uwolnić, jeżeli szkoda powstała z przyczyn niezależnych od pracownika, a zwłaszcza gdy pracodawca nie zapewni warunków umożliwiających zabezpieczenie powierzonego mienia.
© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Iwona Jackowska

Być może zainteresuje Cię też:

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu