Polskie rolnictwo oparte jest na małych rodzinnych gospodarstwach. To one dominują w strukturze agrarnej naszej wsi. Z danych ARiMR wynika, że średnia wielkość gospodarstwa rolnego w kraju w 2021 r. wynosiła 11,2 ha. Dla porównania – w Niemczech czy we Francji powyżej 50 ha, a w Czechach i na Słowacji ponad 75 ha.
Według Spisu Rolnego przeprowadzonego w 2020 r. najwięcej – 50,2 proc. – mamy gospodarstw o powierzchni do 5 ha. Występują one przede wszystkim w południowych województwach Polski oraz w pobliżu dużych miast. W dalszej kolejności sytuują się gospodarstwa o powierzchni 5–10 ha – z odsetkiem 21,9 proc. oraz te o powierzchni 10–15 ha – 10 proc. Z kolei odsetek gospodarstw największych – 50 ha i więcej – wynosi 3 proc.
MAŁE, ALE Z POTENCJAŁEM
Jeszcze kilka lat temu w Unii Europejskiej, także w Polsce, silne było przekonanie, że w strukturze europejskiego rolnictwa preferowane powinny być wielkie farmy rolnicze prowadzące intensywną produkcję, a małe gospodarstwa nie mają przyszłości i powinny być skazane na wyginięcie. Zmiany klimatyczne, rosnąca wrażliwość społeczeństw na sprawy ochrony środowiska i dobrostanu zwierząt, nowe żywieniowe trendy stawiające na wysokiej jakości produkty ekologiczne – m.in. to sprawiło, że w Unii Europejskiej dostrzeżono potencjał małych gospodarstw w realizacji zrównoważonego rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich.
Ich działalność jest szczególnie ważna z perspektywy polskiej gospodarki – małe gospodarstwa, często prowadzone rodzinnie, w dużej mierze przyczyniają się do zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego kraju. Zróżnicowane formy produkcji i dostarczania żywności zwiększają szanse na lepsze i skuteczniejsze radzenie sobie z sytuacjami kryzysowymi oraz wstrząsami na rynkach spożywczych.
Małe gospodarstwa rolne to doskonałe miejsca na prowadzenie działalności ekologicznej, nastawionej na naturalną uprawę roślin i tradycyjną hodowlę zwierząt, a także przetwórstwo i produkcję dobrej jakości żywności opartej na lokalnych recepturach. A właśnie takie produkty są przez konsumentów coraz częściej wybierane. Ich atutem jest też to, że coraz częściej można je kupić wprost od producenta, rośnie bowiem liczba rolników zainteresowanych sprzedażą bezpośrednią. Dzięki eliminacji pośredników rolnicy mają większe dochody, a konsument żywność świeżą i ze sprawdzonego źródła.
Nie bez znaczenia jest także rola małych gospodarstw w rozwijaniu turystyki na terenach wiejskich, kultywowaniu rodzimych zwyczajów i tradycji, także kulinarnych.
W unijnej polityce rolnej na lata 2014–2020 przewidziano dla małych gospodarstw różne instrumenty wsparcia. Jednym z nich jest finansowana z budżetu Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 premia na restrukturyzację. Jeśli rolnik chce rozwijać swoje małe gospodarstwo i ma na to pomysł, może otrzymać bezzwrotną premię w wysokości 60 tys. zł.
DLA KOGO 60 TYS. ZŁ PREMII
By ubiegać się o wsparcie w ramach programu „Restrukturyzacja małych gospodarstw”, trzeba posiadać gospodarstwo obejmujące co najmniej 1 ha użytków rolnych lub nieruchomość służącą do prowadzenia produkcji w zakresie działów specjalnych produkcji rolnej. Wielkość ekonomiczna takiego gospodarstwa musi być mniejsza niż 13 tys. euro. Wniosek o premię może złożyć osoba ubezpieczona zarówno w KRUS-ie, jak i w ZUS-ie. Nie ma również zakazu jednoczesnego prowadzenia działalności gospodarczej lub pracy na etacie. Warunkiem jest, aby dochód lub przychód z działalności rolniczej stanowił co najmniej 25 proc. całości dochodów lub przychodów.
Pomoc jest przyznawana na działalność rolniczą lub przygotowanie do sprzedaży produktów rolnych wytworzonych w gospodarstwie. Wsparcie ma na celu poprawę konkurencyjności i zwiększenie rentowności gospodarstwa oraz doprowadzenie do wzrostu jego wielkości ekonomicznej do co najmniej 10 tys. euro, co najmniej o 20 proc. w stosunku do wielkości wyjściowej.
Co najmniej 80 proc. premii trzeba wydać na inwestycje w środki trwałe. Ich katalog jest szeroki. Obejmuje m.in. budowę, przebudowę, remont budynków lub budowli, zakup nowych maszyn, urządzeń oraz wyposażenia. Pieniądze można zainwestować w zakup gruntów, kupno stada podstawowego zwierząt gospodarskich czy założenie sadów lub plantacji wieloletnich.
Bezzwrotna premia, którą można otrzymać tylko raz w czasie realizacji PROW na lata 2014–2020, jest wypłacana w dwóch ratach: 48 tys. zł – po spełnieniu warunków określonych w decyzji o przyznaniu pomocy; 12 tys. zł – po prawidłowej realizacji biznesplanu.
W przypadku małżonków premię przyznaje się tylko jednemu z nich, niezależnie od tego czy posiadają wspólne, czy odrębne gospodarstwa.
O przyznanie środków nie mogą ubiegać się osoby, którym wypłacono pomoc finansową z następujących instrumentów wsparcia: „Ułatwianie startu młodym rolnikom”, „Modernizacja gospodarstw rolnych”, „Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej”, „Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju” objętych PROW 2007–2013, a także „Modernizacja gospodarstw rolnych”, „Premie na rozpoczęcie działalności pozarolniczej”, „Premie dla młodych rolników” w ramach PROW 2014–2020.
Wnioski o wsparcie do 14 lipca 2022 r. można składać w oddziałach regionalnych Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa osobiście, przesyłką rejestrowaną, nadaną w placówce Poczty Polskiej lub elektronicznie za pośrednictwem skrzynki podawczej ePUAP.
JUŻ PONAD 2,9 MLD ZŁ POMOCY
„Restrukturyzacja małych gospodarstw” cieszy się dużym zainteresowaniem rolników. W poprzednich dziewięciu naborach do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wpłynęło niemal 75,5 tys. wniosków. Najwięcej z województw lubelskiego i mazowieckiego – łącznie ponad 31,7 tys.
W Polsce dotychczas wsparcie finansowe otrzymało prawie 59 tys. małych gospodarstw. ARiMR wypłaciła im łącznie ponad 2,9 mld zł. Wśród beneficjentów pomocy najwięcej jest gospodarstw o powierzchni 5–10 ha – około 40 proc. oraz poniżej 5 ha – blisko 35 proc. Otrzymaną premię rolnicy przeznaczają najczęściej na zakup maszyn i urządzeń rolniczych.
Więcej informacji: na portalu internetowym – www.gov.pl/web/arimr, pod numerem bezpłatnej infolinii – 800-38-00-84 oraz w punktach informacyjnych w biurach powiatowych i oddziałach regionalnych ARiMR.