Bez odpowiednich środków ostrożności w tarapaty finansowe mogą popaść nie tylko pożyczający, ale i nierozważnie oszczędzający
Dostępność pożyczek z formułą: „Bez BIK”, „Bez stałych dochodów”, „Nawet jeśli bank ci odmówił” oraz oferty załatwienia formalności w 15 minut, powinny zapalić światełko alarmowe w głowie każdego, kto rozważa zaciągnięcie długu poza bankiem. Podobnie powinno być w przypadku osób szukających atrakcyjnych ofert tzw. lokat. Nikt nie proponuje odsetek znacznie przewyższających bankowe, bez ponoszenia podwyższonego ryzyka straty, o czym zwykle w ofertach nie ma ani słowa. Można więc nie tylko nie zyskać, ale stracić wszystko. Najlepiej wiedzą o tym klienci okrytego złą sławą Amber Gold, choć nie tylko. Na stronach Komisji Nadzoru Finansowego znajduje się już 60 firm podejrzewanych o popełnienie przestępstwa z art. 171 ustawy Prawo bankowe, czyli wykonywanie czynności bankowych bez zezwolenia KNF i ryzykowne inwestowanie kapitału powierzanego im przez nieświadomych zagrożenia klientów.
Kiedy KNF nie pomoże
Zarówno firmy pożyczkowe, jak i parabanki — które nie tylko udzielają pożyczek, ale również w sposób niezgodny z prawem przyjmują tzw. lokaty w celu obciążania ich ryzykiem — nie podlegają kontroli KNF. Środki gromadzone przez takie podmioty nie są też chronione przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny. W przypadku upadku parabanku nie można więc liczyć na pomoc instytucji publicznych w odzyskaniu oszczędności, tak jak w przypadku banków i SKOK-ów. Trudno też liczyć na posiadanie przez parabanki odpowiednich zabezpieczeń, które byłyby uruchamiane w przypadku ich problemów finansowych. Podmioty oferujące produkty depozytowe można zweryfikować na stronie internetowej Bankowego Funduszu Gwarancyjnego. BFG zamieszcza tam listę wszystkich firm objętych systemem gwarantowania depozytów. Lista ta obejmuje zarówno banki komercyjne oraz spółdzielcze, jak i spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe.
Spróbuj w UOKiK-u
Informacji o podmiotach oferujących pożyczki konsumenckie można poszukać też na stronach internetowych Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. UOKiK ostrzega nie tylko przed pułapkami stosowanymi przez niektóre firmy pożyczkowe, ale i przed nieuczciwymi podmiotami, które reklamują szybkie pożyczki, mimo że w rzeczywistości nie mają zamiaru ich udzielić. Działanie takich firm jest proste — naliczają i pobierają opłatę za przygotowanie wniosku o pożyczkę, a potem odmawiają jej wypłaty ze względu na brak zdolności kredytowej lub niespełnianie innych warunków. Opłaty jednak nie zwracają, choć mają taki obowiązek. Oszukani klienci oczywiście mogą dochodzić swoich praw, ale wymaga to indywidualnego zaangażowania, samozaparcia a dodatkowo pochłania to dużo czasu. Droga sądowa w postępowaniu cywilnym (w ramach powództwa indywidualnego lub zbiorowego albo w ramach powództwa cywilnego) jest długa i żmudna. Wielu poszkodowanych rezygnuje więc z dochodzenia roszczeń. UKOiK radzi też unikać firm, które wymagają zabezpieczenia pożyczki kilkakrotnie przewyższającego jej wartość. Zaleca również zwrócić uwagę na dodatkowe opłaty przy dostarczeniu gotówki do domu zwłaszcza, że koszt dostawy może rosnąć wraz z wysokością pożyczki. Niektóre firmy proponują nie tylko dostarczenie gotówki do domu, ale również osobiste odbieranie rat, co także nie jest darmowe. Zdarza się nawet, że firma pożyczkowa nie podaje w formularzu informacyjnym, w punkcie określającym koszty pożyczki, informacji o opłacie za jej obsługę w domu i o tzw. dodatkowej opłacie przygotowawczej. Opłaty te nie są też uwzględnianie w całkowitym koszcie pożyczki oraz rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania. W związku z tym nie jest wiadomo, ile pożyczka realnie kosztuje.
Poznaj opinie klientów
Nieocenioną pomocą przy weryfikacji uczciwości instytucji finansowej mogą być opinie klientów umieszczane w sieci. Wprawdzie nie zawsze muszą być one rzetelne — ani te pozytywne, ani negatywne, ale zawsze mogą skłonić potencjalnie zainteresowanych do dokładniejszego sprawdzenia wiarygodności wybranej instytucji. Jeżeli już ją wybierzemy, warto nie tylko przejrzeć jej ofertę, ale również osobiście skontaktować się z przedstawicielami firmy. Sposób rozmowy, odpowiadania na pytania, wyliczania poszczególnych kosztów pożyczki lub warunków lokowania oszczędności, mogą wiele powiedzieć. Unikanie szczegółów, lawirowanie wokół tematu i brak prostych wyliczeń na pewno nie będą dobrze rokowały.
Sięgnij po telefon i zadzwoń
W związku z wciąż pojawiającymi się problemami na rynku szybkich pożyczek, UOKiK uruchomił infolinię konsumencką. Stanowić ma ona pierwszy kontakt dla każdego konsumenta, który obawia się, że jego prawa nie są respektowane. Bezpłatnego wsparcia prawnego udzielają prawnicy dyżurujący pod bezpłatnym numerem 800 889 866 oraz za pośrednictwem specjalnego adresu e-mail: [email protected]. Poza poradami prawnymi konsumenci uzyskają tam adresy instytucji, które mogą udzielić im efektywnej pomocy w egzekwowaniu swoich roszczeń. Infolinię konsumencką prowadzi także Związek Firm Pożyczkowych — organizacja zrzeszająca większość rynku internetowych pożyczek pozabankowych w Polsce. Dążąc do poprawy wizerunku branży, Związek prowadzi działania mające na celu podwyższenie standardów biznesowych i etycznych firm pożyczkowych. Jednym z nich są działania prokonsumenckie, zmierzające do poprawy świadomości osób indywidulanych w korzystaniu z usług finansowych. Elementem tych działań jest infolinia mająca na celu wzmocnienie ochrony klientów firm pożyczkowych przed podejmowaniem błędnych decyzji finansowych i udzielanie bezpośredniej pomocy tym, którzy czują się pokrzywdzeni przez pożyczkodawców. Trzeba jednak brać pod uwagę, że ZFP broni też interesów członków związku, warto więc dodatkowo skorzystać z pomocy oferowanej przez miejskich i powiatowych rzeczników konsumentów lub Federację Konsumentów.
Nie czytasz, zapłacisz
Ostateczna weryfikacja firmy pożyczkowej lub parabanku należy do samego zainteresowanego, a najlepszym drogowskazem są tak niechętnie czytane przez większość osób umowy i inne ważne dokumenty, takie jak regulamin świadczenia usług. W firmach nienadzorowanych przez KNF dokumenty potrafią być długie, nudne i zawiłe, z wieloma przypisami drukowanymi drobną czcionką. Kto nie zamierza gospodarować swoimi pieniędzmi pod dyktando reklam, nie ma jednak wyboru — musi umowę przeczytać, czasem nawet nie raz. W razie problemów ze rozumieniem zawiłości finansowych warto poprosić o pomoc kogoś bardziej zorientowanego w tych niuansach — oczywiście spoza firmy, z którą umowę ma się zamiar podpisać lub poprosić o pomoc prawnika, którego wynagrodzenie na pewno będzie niższe niż ewentualne koszty z tytułu podpisania nieuczciwej dla nas umowy. Warto też pamiętać o możliwościach uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, którą świadczą miejscy i powiatowi rzecznicy konsumentów i organizacje konsumenckie, np. Stowarzyszenie Konsumentów Polskich i Federacja Konsumentów.
O czym warto wiedzieć
Wykonywanie czynności bankowych w szczególności przyjmowanie wkładów pieniężnych w celu obciążania ich ryzykiem bez zezwolenia Komisji Nadzoru Finansowego jest przestępstwem. Na stronie KNF można sprawdzić, jakie podmioty są nadzorowane, a jakie znajdują się na tzw. liście „Ostrzeżeń publicznych”. Nieuwzględnienie kosztu opłaty za obsługę domową oraz dodatkowej opłaty przygotowawczej w całkowitym koszcie pożyczki i w rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania powodują, że wartości te są zaniżone. Uwaga! Każdy pożyczkobiorca musi zostać poinformowany na specjalnym formularzu o wszystkich kosztach związanych z zaciągnięciem pożyczki jeszcze przed podpisaniem umowy. Pominięcie informacji o dodatkowych opłatach lub ich zaniżanie może zostać zgłoszone do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który taką firmę może ukarać. Każda instytucja udzielająca kredytów i pożyczek konsumenckich musi informować o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania pożyczki (RRSO) oraz o całkowitej kwocie do zapłaty. Żadna instytucja nie ma też prawa żądać od klienta pieniędzy przed podpisaniem umowy — opłatę przygotowawczą może pobrać dopiero po przyznaniu pożyczki. Uwaga! Ubezpieczenie oferowane klientom parabanków nie musi skutecznie chronić oszczędności nawet, jeżeli gwarantem polisy jest towarzystwo ubezpieczeniowe działające na podstawie zezwolenia KNF. Zapisy umowy wyłączają bowiem niemal zawsze odpowiedzialność w stosunku do instytucji działających niezgodnie z prawem.
Co może budzić niepokój?
Oferta, która jest wyjątkowo atrakcyjna na tle ofert bankowych Gwarantowanie wysokich zysków bez ryzyka ich utraty Brak lub szczątkowe informacje o podmiocie oferującym atrakcyjne warunki umowy Naciskanie na szybkie podpisanie umowy Wymóg zabezpieczenia pożyczki znacząco przewyższającego jej kwotę Brak wyjaśnień niezrozumiałych zapisów
Kto pomoże zweryfikować firmę pożyczkową lub parabank i udzieli pomocy prawnej:
Komisja Nadzoru Finansowego
Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
Rzecznicy konsumentów w miastach i powiatach
Stowarzyszenie Konsumentów Polskich
Federacja Konsumentów
Związek Firm Pożyczkowych
NASZ CEL „Nie daj się nabrać. Sprawdź, zanim podpiszesz” to kampania społeczna, której celem jest zwrócenie uwagi na ryzyko związane z zawieraniem umów finansowych. Współorganizatorami akcji jest siedem instytucji publicznych: Bankowy Fundusz Gwarancyjny, Komisja Nadzoru Finansowego, Ministerstwo Finansów , Ministerstwo Sprawiedliwości, Narodowy Bank Polski oraz Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Na stronie kampanii www.zanim-podpiszesz.pl można wyliczyć koszt pożyczki, wyszukać podmioty objęte nadzorem oraz zapoznać się z zasadami bezpiecznego zaciągania pożyczek.
Więcej o ekonomii i finansach znajdziesz na stronach: www.nbp.pl i portalu edukacyjnym www.nbportal.pl