W związku z dużymi zmianami w przepisach prawa pracy tematem przewodnim tegorocznej edycji konkursu Etyczna Firma są etyczne standardy w miejscu pracy, w tym przeciwdziałanie niewłaściwym zachowaniom oraz jawność i równość wynagrodzeń. Nie pytamy jednak wyłącznie o to, czy organizacja posiada konkretne polityki i rozwiązania, lecz czy mechanizmy te rzeczywiście funkcjonują i czy deklarowane w nich wartości przekładają się na codzienne praktyki. Doświadczenia poprzednich edycji pokazują bowiem, że wyróżniają się właśnie te organizacje, które potrafią wskazać konkretne działania, a nie tylko przyjęte dokumenty.
Dobrym przykładem jest jawność wynagrodzeń. Nowe unijne regulacje oznaczają w praktyce zmianę całego procesu – od ogłoszeń o pracę, przez wartościowanie stanowisk pracy oraz prawo pracowników do informacji o poziomach wynagrodzeń, po konieczność monitorowania luki płacowej. Firmy, które już dziś budują kulturę transparentności, mogą dzięki temu zyskać realną przewagę. Zmienia się również podejście do przeciwdziałania mobbingowi, poprzez położenie nacisku na systematyczne i konkretne działania prewencyjne. Odpowiedzialność pracodawców coraz częściej wykracza poza relacje wewnątrz zespołu i obejmuje także zachowania klientów, kontrahentów oraz innych osób trzecich. Kluczowe w tym zakresie jest tworzenie wewnętrznych systemów zapewniania zgodności, w tym odpowiednich polityk, procedur i wytycznych.
Nie sposób pominąć kwestii reputacji. Dziś można ją stracić szybciej niż kiedykolwiek wcześniej. Nieprawidłowości w organizacjach coraz częściej są ujawniane publicznie – kluczowe jest zatem zbudowanie odpowiedniego systemu przeciwdziałania nieprawidłowościom związanym z kwestiami pracowniczymi oraz połączenie go z systemem dokonywania zgłoszeń i ochrony sygnalistów. Byliśmy świadkami pojawienia się wielu innych regulacji i standardów compliance z innych obszarów – weszły również w życie m.in. wymogi nowelizacji polskiej ustawy o cyberbezpieczeństwie czy kolejne standardy w zakresie sankcji ekonomicznych. Wymagają one od przedsiębiorców przeprowadzenia gruntownej analizy statusu organizacji oraz obowiązków, które mają zastosowanie.
Równolegle sztuczna inteligencja jest coraz powszechniej i chętniej wykorzystywana w codziennej pracy, podczas gdy zasady jej stosowania w wielu organizacjach nie zostały jeszcze sformalizowane. Wraz z wdrażaniem AI Act etyczne korzystanie ze sztucznej inteligencji staje się jednym z nowych filarów compliance.
Wszystkie te zmiany prowadzą do wspólnego wniosku: coraz trudniej oddzielić zgodność z przepisami od rzeczywistej kultury organizacyjnej. Compliance nie może już być wyłącznie reakcją na ryzyko prawne. Coraz ważniejszy staje się wymiar społeczny – sposób, w jaki organizacja traktuje pracowników, reaguje na nieprawidłowości i przekłada deklarowane wartości na codzienne decyzje.
To właśnie tutaj coraz wyraźniej widać znaczenie litery „S” w ESG.