Podatnicy nie mają szans, aby do 1 maja poznać całą ustawę. Dokładnie trzeba przestudiować niektóre artykuły.
Nowa ustawa, dotycząca wyłącznie podatku od towarów i usług, liczy 173 artykuły oraz siedem załączników. Do tego część poprawek i nowości, które wniósł Senat będzie przyjęta, bo usuwają one błędy oczywiste uchwalonego przez Sejm tekstu. Bez tekstu uzasadnienia nowa ustawa liczy ponad 150 stron maszynopisu: na jej tle obecna jest prosta, krótka i napisana prostym językiem. Czeka nas jeszcze ponad drugie tyle stron aktów wykonawczych. Nie nauczysz się tego w okresie do 1 maja 2004 r. — to jest obiektywnie niemożliwe. Musisz jednak wiedzieć, gdzie uregulowane są najważniejsze problemy z perspektywy najbliższych dwóch miesięcy.
Od czego zacząć
Zacznij od przepisów przejściowych (art. 148-173), czyli ustal, jakie są związki między nowym i starym podatkiem VAT. Pamiętaj o jednym: to są dwa całkowicie odrębne podatki — związek między nimi występuje tylko wtedy, gdy przepis tak stanowi.
Potem sprawdź, jakie czynności będą podlegać opodatkowaniu w nowym podatku. To jest dużo trudniejsze. Po pierwsze przeczytaj art. 5–14. Tam są wymienione czynności podlegające opodatkowaniu.
Następnie sprawdź przepisy o miejscu świadczenia (art. 23-29). Jeżeli wypadnie, że miejsce świadczenia usług jest poza terytorium Polski, to czynności te nie będą podlegać opodatkowaniu. Nowa ustawa nie zna pojęcia eksportu usług. Są od tego tylko pewne wyjątki wymienione w art. 83-85, gdzie m.in. określono szczegółowo przypadki zastosowania stawki 0 proc. dla czynności poza terytorium kraju.
Tam gdzie czynności nie będą podlegać opodatkowaniu, już nie wystawiasz faktur VAT, lecz faktury handlowe.
Sprawdzaj precyzyjnie
Następnie sprawdź, kiedy powstanie obowiązek podatkowy — to art. 20-22. Tu jest trochę podobieństw do rozwiązań obecnych. Sprawdź jednak wszystko bardzo dokładnie, bo diabeł tkwi w szczegółach i są różnice: np. inny moment powstania obowiązku podatkowego w imporcie usług.
Potem ustal stawki i zwolnienia dla twoich towarów i usług: to art. 42 do 82 oraz załączniki. Nie obejdzie się bez bardzo szczegółowego sprawdzenia każdego towaru lub usługi. Co do zasady stracisz wszystkie stawki 0 proc. stosowane na terytorium kraju na mocy rozporządzenia wykonawczego oraz znaczną część zwolnień przedmiotowych.
Następnie każ zrobić szczegółowe wyciągi z ustawy dotyczące tych zagadnień i przekaż je osobom odpowiedzialnym we wszystkich właściwych komórkach organizacyjnych twojego przedsiębiorstwa.
Najważniejsze jest, aby poznać treść obowiązującego w danej sprawie przepisu: będziesz miał z tym kłopoty, bo język nowej ustawy jest bardzo niejasny, a technika legislacyjna — fatalna. Jeżeli nie będziesz mógł zrozumieć gramatycznej treści przepisu, to sprawdź „o co chodziło poecie”. Można to ustalić np. poprzez odwołanie się do treści przepisów wspólnotowych (choć jednak nie zawsze).
I rada podstawowa: czytaj przepis w związku z całością regulacji tej ustawy: jeżeli jest tzw. zastrzeżenie do innego przepisu, to przeczytaj je w całości, bo może z reguły określić ono ważny dla ciebie wyjątek.
prof. Witold Modzelewski Prezes Instytutu Studiów Podatkowych