Korzystanie z szerokiej oferty polskich banków wymaga od klienta znajomości terminów finansowych.
Jednym słowem — trzeba rozumieć, co bank do klienta mówi.
asset management
Przedmiotem tej działalności jest wyłącznie zarządzanie pakietami papierów wartościowych na zlecenie klientów; usługa polega na lokowaniu powierzonych przez klienta środków w jego imieniu i na jego rachunek w dostępnych na rynku instrumentach finansowych.
akcja
Papier wartościowy, dokument świadczący o udziale jego właściciela w kapitale spółki akcyjnej, uprawniający go do otrzymywania dywidend i uczestnictwa w walnych zgromadzeniach akcjonariuszy.
alokacja składki
Część składki, która jest inwestowana przez towarzystwo ubezpieczeniowe. Na ogół alokacja wyrażona jest w procentach.
arbitraż
Strategia umożliwiająca osiągnięcie zysku bez ponoszenia ryzyka, polegająca na wykorzystaniu niewłaściwej wyceny dwóch instrumentów i zawarciu dwóch przeciwstawnych transakcji — jednej kupna i drugiej sprzedaży.
bon skarbowy
Krótkoterminowy papier wartościowy emitowany przez skarb państwa (z terminem wykupu: 8, 13, 26, 39 lub 52 tygodni), którego odpowiednikiem w innych krajach są weksle skarbowe. Emisja bonów skarbowych służy finansowaniu przez rząd deficytu budżetowego, a dopuszczalna wielkość emisji w danym roku jest określona każdorazowo w ustawie budżetowej. Bony skarbowe w ofercie pierwotnej są sprzedawane na przetargach organizowanych przez NBP (pełni funkcję agenta emisji), w których mogą uczestniczyć podmioty posiadające status uczestnika przetargu (obecnie 56 podmiotów). Sprzedaż bonów skarbowych odbywa się z dyskontem w stosunku do ceny nominalnej, zaś wyboru ofert dokonuje emitent. Bony skarbowe stanowią atrakcyjną formę lokaty kapitału dla banków komercyjnych z powodu swego bezpieczeństwa, rentowności oraz płynności (istnieje aktywny rynek wtórnego obrotu bonami skarbowymi). Bony skarbowe nie są przedmiotem obrotu na GPW.
bon komercyjny
Druga, oprócz weksla komercyjnego, postać krótkoterminowych komercyjnych papierów dłużnych występująca na polskim rynku kapitałowym. Bon jest zobowiązaniem emitenta do zwrotu jego aktualnemu posiadaczowi w terminie wykupu bonu nominalnej kwoty, na którą bon został wystawiony. Reprezentantami bonów komercyjnych na polskim rynku kapitałowym są m.in.: bony komercyjne, bony handlowe, bony dłużne.
blokada środków na rachunku bankowym
W celu zabezpieczenia wierzytelności banku (np. zabezpieczenia kredytu) posiadacz rachunku może ustanowić nieodwołalną blokadę środków pieniężnych, zgromadzonych na rachunkach złotowych lub dewizowych, z jednoczesnym udzieleniem bankowi nieodwołalnego pełnomocnictwa do pobrania z rachunku całej zablokowanej kwoty lub jej części, jeśli dłużnik nie ureguluje zobowiązania wobec banku w terminie. Ustanowienie blokady następuje na podstawie pisemnej dyspozycji posiadacza rachunku i wyklucza możliwość dysponowania zablokowanymi środkami bez zgody banku. Blokada może być ustanowiona na środkach pieniężnych zgromadzonych na rachunkach: oszczędnościowych, oszczędnościowo-rozliczeniowych, związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą lub lokatach terminowych.
biuro maklerskie
Podmiot posiadający zezwolenie KPWiG między innymi na: oferowanie papierów wartościowych w obrocie pierwotnym, nabywanie i sprzedaż papierów wartościowych na własny lub cudzy rachunek, a także na zarządzanie portfelem papierów wartościowych i doradztwo inwestycyjne dla swoich klientów.
bank komercyjny
Bank działający na zasadach rynkowych, nastawiony na osiąganie zysku w drodze sprzedaży oferowanych przez siebie produktów bankowych, konkurujący z innymi bankami o pozyskanie klientów. W uproszczeniu można powiedzieć, że bank komercyjny dąży do osiągnięcia zysku dzięki środkom finansowym pochodzącym z depozytów przyjmowanych od klientów, które umożliwiają mu prowadzenie działalności kredytowej. Klasyczne uniwersalne banki komercyjne tworzone są w celu zapewnienia sprawnej obsługi podmiotów gospodarczych i ludności w rozliczeniach krajowych i zagranicznych. Wśród banków komercyjnych wyróżnia się banki detaliczne (ang. retail banks) obsługujące przede wszystkim osoby fizyczne i małe firmy oraz banki hurtowe (ang. wholesale banks) obsługujące wyłącznie średnie i duże firmy.
certyfikat inwestycyjny
Papier wartościowy emitowany przez zamknięte lub mieszane fundusze inwestycyjne. Certyfikaty są potwierdzeniem uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym i pozwalają na ustalenie wielkości należności, jaka z tytułu uczestnictwa przysługuje uczestnikowi funduszu w danym momencie. Certyfikaty inwestycyjne reprezentują jednakowe prawa majątkowe i są niepodzielne. Certyfikaty są przedmiotem obrotu na rynku giełdowym lub regulowanym rynku pozagiełdowym.
cena nabycia jednostki inwestycyjnej
Cena, po której jednostki inwestycyjne są nabywane na indywidualny rachunek jednostek inwestycyjnych.
dywersyfikacja
Rozproszenie lub też ograniczenie ryzyka inwestycji (a tym samym zminimalizowanie potencjalnych strat) przez inwestowanie w różnego rodzaju instrumenty finansowe.
dostępność kredytu
Okres zdefiniowany w umowie kredytowej (czasami pod innym określeniem, np. okres udostępnienia kredytu), w którym kredytobiorca może skorzystać z przyznanego mu kredytu. Wypłaty środków przez bank określa się jako ciągnienia (ang. drawdown). Okres dostępności rozpoczyna się zawsze postawieniem klientowi środków do jego dyspozycji, a kończy albo w momencie pociągnięcia przez klienta ostatniej transzy kredytu, albo po upływie terminu przewidzianego umową. W okresie dostępności banki często obciążają klienta prowizją od zaangażowania.
depozyty na żądanie
Zwane również depozytami z nieustalonym terminem spłaty; to depozyty, których termin spłaty przez bank nie jest określony przez strony (bank — klient) w momencie zawarcia umowy o przyjęcie depozytu. Właściciel depozytu może domagać się jego zwrotu praktycznie w każdym momencie (dokładniej każdego dnia roboczego), powiadamiając bank o swojej decyzji (tzw. wypowiedzenie) odpowiednio wcześniej. Na rynku międzybankowym, z uwagi na termin wypowiedzenia, rozróżnia się: depozyty z jednodniowym terminem wypowiedzenia (ang. 24 hour cali deposite) oraz depozyty z dwudniowym terminem wypowiedzenia (ang. 48 hour cali deposite).
efektywna stopa procentowa
Stopa procentowa uwzględniająca całościowy faktyczny przychód z kapitału (przy odsetkach otrzymywanych) lub też całościowy koszt kapitału (przy odsetkach płaconych). Obliczając efektywną stopę procentową, należy uwzględnić np. efekt kapitalizacji odsetek, wszystkie prowizje i opłaty związane z danym produktem, metodologię spłaty kapitału i naliczania odsetek (np. od malejącego lub stałego kapitału).
fundusz inwestycyjny
Wydzielona w ramach funduszu ubezpieczeniowego inwestowana część aktywów towarzystwa. O wyborze jego formy i procencie składki przeznaczonej do inwestowania decyduje sam ubezpieczony. Dochody osiągnięte w wyniku dokonywanych inwestycji powiększają wartość aktywów funduszu, jednocześnie zwiększając wartość jednostki inwestycyjnej.
hipoteka
Forma prawna zabezpieczenia roszczeń wierzyciela w stosunku do dłużnika poprzez dokonanie odpowiedniego wpisu w księdze wieczystej (wyjątkowo przez złożenie dokumentów do tzw. zbioru dokumentów) danej nieruchomości. Hipoteką określa się ograniczone prawo rzeczowe, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości, bez względu na to, czyją stała się własnością i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości. Zgodnie z obowiązującym w Polsce stanem prawnym, hipoteką można obciążyć: całą nieruchomość, część ułamkową nieruchomości, użytkowanie wieczyste (wtedy hipoteka obejmuje także budynki i urządzenia stanowiące własność użytkownika wieczystego), wierzytelność zabezpieczoną hipoteką oraz prawa członków spółdzielni do przyznanych im przez spółdzielnię: własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, prawa do lokalu użytkowego, prawa do domu jednorodzinnego. Ustanowienie hipoteki wymaga formy aktu notarialnego. Wierzyciel, otrzymując stosowny zapis o ustanowieniu hipoteki, zyskuje możliwość odzyskania długu, kiedy dłużnik nie ureguluje zobowiązania w terminie, gdyż teoretycznie powinien on otrzymać pieniądze w wyniku sprzedaży nieruchomości, na której została ustanowiona hipoteka na jego rzecz.
instrumenty pochodne
Zwane inaczej derywatami; to instrumenty finansowe, których cena zależy od ceny waloru, na który zostały wystawione. Powstanie instrumentów pochodnych wiązało się głównie z dążeniem uczestników rynku giełdowego do ograniczenia rozmiarów różnego rodzaju ryzyka (zmiany ceny, oprocentowania, kursu) występującego w operacjach giełdowych.
jednostka uczestnictwa funduszu inwestycyjnego
Tytuł prawny uczestnika funduszu do udziału w aktywach netto funduszu. Jednostki uczestnictwa reprezentują jednakowe prawa majątkowe i są podzielne — tzn. można np. być właścicielem 100,66 jednostki. Jednostki uczestnictwa podlegają dziedziczeniu. Wierzytelność, której przedmiotem jest odkupienie jednostki uczestnictwa, może być przedmiotem zastawu.
kredyt w rachunku kredytowym
Polega na założeniu przez bank rachunku kredytowego przypisanego do danego kredytobiorcy, na którym są ewidencjonowane zarówno wszystkie wypłaty dokonywane przez bank w ramach udzielonego kredytu, jak również wszelkie wpłaty zmniejszające zadłużenie kredytobiorcy.
kredyt w rachunku bieżącym
Polega na tym, iż kredytobiorca może w okresie wskazanym w umowie kredytowej „zadłużać się” do określonej wysokości w rachunku bieżącym, tzn. dokonywać wypłat przekraczających stan środków na jego rachunku, powodując powstanie salda debetowego. Każdy wpływ środków na rachunek zmniejsza zadłużenie kredytobiorcy, od którego naliczane są odsetki. Wiele banków z tytułu udzielenia kredytu w rachunku bieżącym pobiera od klientów prowizję od zaangażowania. Zazwyczaj kredyt w rachunku bieżącym ma charakter kredytu odnawialnego, tzn. w okresie obowiązywania umowy kredytowej podjęte przez kredytobiorcę i spłacone kwoty mogą być ponownie wykorzystane, przy czym zadłużenie z tytułu wykorzystania kredytu nie może przekroczyć wysokości przyznanego przez bank limitu kredytowego. Tak powstałe saldo debetowe, wraz z należnymi bankowi odsetkami, powinno być spłacone najpóźniej w ostatnim dniu obowiązywania umowy kredytowej.
kredyt odnawialny
Kredyt funkcjonujący jako odmiana kredytu w rachunku bieżącym. Technicznie polega na tym, iż kwota każdorazowego ciągnienia kredytu przez kredytobiorcę jest spłacana w określonym terminie (np. po 30 dniach) lub w pewnym przedziale czasowym (np. od 30 do 90 dni, liczonych od daty danego ciągnienia). Spłata pojedynczego ciągnienia powoduje zmniejszenie zadłużenia kredytobiorcy i daje możliwość ponownego zadłużania się do wysokości określonej w umowie kredytowej.
klient
W potocznym rozumieniu za klienta banku uznaje się osobę fizyczną lub firmę. Dla banku klientem jest każdy podmiot, korzystający z oferowanych przez bank produktów bankowych.
karencja w spłacie kredytu
Okres, w którym bank zwalnia kredytobiorcę od obowiązku spłaty pożyczonego kapitału. Karencja powoduje przesunięcie w czasie obciążeń finansowych.
marża
Zarobek banku z tytułu udostępnienia kapitału. Pożyczając zgromadzone środki, bank powiększa stopę procentową reprezentującą cenę pozyskanego pieniądza o pewną wielkość określaną jako marża. Może być ona podawana procentowo (np. 10 proc.), w punktach bazowych (np. 35 pkt baz.) lub jako mnożnik stawki bazowej (np. 1,25 x stawka LIBOR). Wysokość marży zależy głównie od oceny ryzyka kredytowego dokonywanej przez bank.
nominalna stopa procentowa
Stopa procentowa pokazująca nominalny przychód z posiadanego kapitału lub cenę kapitału udostępnionego. Oprocentowanie depozytów i kredytów prawie zawsze jest podawane w sposób nominalny.
należyte zabezpieczenie
Spoczywa w całości na ubezpieczonym. Przy wykupywaniu polisy musi on spełnić wszystkie szczegółowe warunki postawione przez ubezpieczyciela, dotyczące przede wszystkim zabezpieczeń jego majątku, żeby móc potem dostać ewentualne odszkodowanie.
nabycie jednostki uczestnictwa funduszu inwestycyjnego
Kupno jednostek uczestnictwa wybranego funduszu inwestycyjnego w wyniku złożenia zlecenia nabycia i wpłacenia odpowiednich środków na konto dystrybutora, który następnie przelewa je na konto funduszu. Tak dzieje się za pierwszym razem, zaś kolejne wpłaty mogą być dokonywane bezpośrednio na konto funduszu u depozytariusza — zazwyczaj wpłaty bezpośrednie wiążą się z obniżkami w opłatach dystrybucyjnych.
okres kredytowania
Okres liczony od momentu: przyznania kredytu, postawienia środków do dyspozycji klienta lub wykorzystania przez klienta środków z pierwszej lub ostatniej transzy, do nieprzekraczalnego terminu, w jakim kredytobiorca zobowiązany jest spłacić zaciągnięty kredyt. Długość okresu kredytowania precyzuje ściśle umowa kredytowa.
odsetki
Środki płacone przez bank za udostępniony mu kapitał lub należne bankowi z tytułu udostępnionego przez niego kapitału. Odsetki są głównym (choć niejedynym) wyznacznikiem ceny kapitału. Wysokość odsetek wylicza się na podstawie stopy procentowej.
obligacja
Papier wartościowy, którego emitent potwierdza, iż pozostaje dłużnikiem wobec obligatariusza oraz zobowiązuje się do spłaty kwoty zadłużenia wraz z należnymi odsetkami w określonym terminie. Obligacje należą do grupy instrumentów dłużnych.
produkt bankowy
Każdy rodzaj usługi oferowanej klientowi przez bank. Produktami banku komercyjnego są: lokaty oraz kredyty bankowe, bankowość elektroniczna, karty płatnicze, usługi powiernicze.
pożyczka
Umowa pożyczki (w polskim prawie zdefiniowana w kodeksie cywilnym) jest umową, na podstawie której pożyczkodawca przenosi na rzecz pożyczkobiorcy określoną liczbę przedmiotów oznaczonych co do gatunku i jakości. Udzielić pożyczki może dowolny podmiot dowolnemu podmiotowi, zaś przedmiotami pożyczki mogą być zarówno rzeczy materialne, jak i środki pieniężne (w tym znaczeniu pożyczka jest najczęściej utożsamiana z kredytem). Umowa o pożyczkę (w odróżnieniu od umowy kredytowej) nie musi określać celu przeznaczenia środków, jak również nie musi być umową odpłatną, tzn. oprocentowaną.
prowizja przygotowawcza
Prowizja naliczana jednorazowo jako procent od kwoty kredytu (najczęściej około 1 proc.), płatna przez kredytobiorcę z reguły w momencie lub wkrótce po podpisaniu przez niego umowy kredytowej.
polecenie zapłaty
Skierowane do banku przez zleceniodawcę polecenie dokonania zapłaty określonej kwoty (wpłaconej bezpośrednio do banku przez zleceniodawcę lub częściej poprzez obciążenie jego rachunku) na rzecz wskazanego beneficjenta. Polecenia zapłaty mogą zostać zrealizowane w drodze wypłaty gotówkowej lub w formie bezgotówkowej. Bezgotówkowa realizacja poleceń zapłaty przez bank odbywa się najczęściej w formie przekazów bankowych zwanych także przelewami (alternatywną metodą może być np. przesłanie przez bank czeku).
poddanie się egzekucji aktem notarialnym
Akt notarialny, w formie jednostronnego oświadczenia dłużnika o poddaniu się egzekucji lub w formie umowy zawartej pomiędzy bankiem a dłużnikiem, wyrażający obowiązek kredytobiorcy zapłaty określonej sumy pieniężnej w oznaczonym terminie. Akt ten na mocy ustawy stanowi tytuł egzekucyjny, na podstawie którego po nadaniu mu przez sąd klauzuli wykonalności może być prowadzona egzekucja. W akcie notarialnym może być wskazane, z których składników majątku dłużnika i jakimi środkami egzekucyjnymi na mocy danego aktu może być prowadzona egzekucja.
stopa zwrotu
Przyrost wartości inwestycji uwzględniający dywidendy lub odsetki i prawa poboru, wyrażony w procentach.
stopa procentowa
Miernik przychodu, jaki przysługuje posiadaczowi kapitału z racji udostępnienia innym podmiotom kapitału na określony czas. Stopę procentową najczęściej podaje się w stosunku rocznym (per annum), chociaż w wypadku wysokiej inflacji lub w odniesieniu do niektórych produktów bankowych (np. kredyt lombardowy) bywa podawana także w okresach krótszych (tygodniowych, miesięcznych lub kwartalnych). Rozróżnia się: zmienną, stałą, nominalną, efektywną oraz realną stopę procentową.
towarzystwo funduszy inwestycyjnych
Spółka akcyjna, która za zezwoleniem KPWiG tworzy i zarządza funduszami inwestycyjnymi (jednym lub kilkoma) oraz reprezentuje je wobec osób trzecich.
umowa ubezpieczenia
Umowa, na podstawie której towarzystwo ubezpieczeniowe zobowiązuje się spełnić określone świadczenie w razie zajścia zdarzenia przewidzianego w umowie, a ubezpieczający zobowiązuje się opłacać składkę.
umowa kredytowa
Umowa o kredyt jest porozumieniem określającym warunki, na jakich kredytodawca zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy określoną kwotę środków pieniężnych na podany w umowie czas oraz cel. Umowa kredytowa musi być zawarta w formie pisemnej i być umową odpłatną, tzn. ustalać oprocentowanie kredytu oraz określać inne niezbędne elementy, takie jak: strony umowy, kwotę kredytu, termin lub terminy oddania do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych oraz terminy spłaty. Ponadto umowa kredytowa reguluje podstawowe wzajemne prawa i obowiązki występujące w relacjach pomiędzy kredytodawcą a kredytobiorcą, wskazuje formę prawnego zabezpieczenia kredytu, warunki ewentualnego wypowiedzenia kredytu, może określać sposób wykorzystania kredytu. Z reguły kredyt udzielany jest w formie bezgotówkowej, wyjątkiem jest gotówkowy kredyt konsumpcyjny utożsamiany z pożyczką.
umorzenie jednostki uczestnictwa funduszu inwestycyjnego
Odkupienie od uczestnika przez fundusz określonej liczby jednostek uczestnictwa. Środki pieniężne pochodzące z odkupienia są przekazywane przez fundusz na wskazane przez uczestnika w zleceniu konto bankowe. Odkupienie jednostek uczestnictwa może być, ale nie musi, obciążone opłatą manipulacyjną. Zlecenie odkupienia może być złożone osobiście/przez pełnomocnika w punkcie obsługi klienta, ewentualnie telefonicznie lub telefaksowo, po podpisaniu odpowiedniej umowy.
ubezpieczenie kredytu
Poprzez ubezpieczenie kredytu ubezpieczyciel (towarzystwo ubezpieczeniowe) przyjmuje na siebie część ryzyka związanego z nieotrzymaniem od dłużnika, w związku z wystąpieniem ściśle określonych zdarzeń, ekwiwalentu udzielonego przez bank kredytu. Ubezpieczenie kredytu nie gwarantuje zapłaty długu w terminie, lecz pokrycie ewentualnej straty w przypadku niedokonania płatności przez dłużnika. Towarzystwo ubezpieczeniowe, przejmując część ryzyka, jednocześnie zwiększa zakres kontroli kredytobiorców, dostarcza dodatkowych informacji oraz częstokroć prowadzi fachowe doradztwo. Zobacz też prowizja ubezpieczeniowa.
weksel in blanco
Nazywany także wekslem niezupełnym; to dokument zawierający co najmniej podpis wystawcy weksla lub akceptanta, złożony w celu zaciągnięcia zobowiązania wekslowego. Weksel in blanco jest szczególnym rodzajem weksla, najczęściej w tej formie pełni funkcję gwarancyjną i wykorzystywany jest do zabezpieczenia roszczeń, np. przyjmowany jako jedna z form zabezpieczenia kredytu. Weksel in blanco może wypełnić każdy prawny posiadacz weksla. Zazwyczaj łącznie z wystawieniem weksla in blanco zawierane jest porozumienie (zwane deklaracją wekslową) określające zasady wypełnienia weksla, przy czym brak takiego porozumienia nie powoduje nieważności weksla. Z punktu widzenia interesów banku celowe jest umieszczanie na przyjmowanych na zabezpieczenie kredytu wekslach in blanco daty ich wystawienia i miejsca płatności.
zmienna stopa procentowa
Stopa procentowa, której nominalna wielkość jest wartością zmienną.
zdolność kredytowa
Zdolność kredytobiorcy lub podmiotu ubiegającego się o kredyt do spłaty kwoty kredytu (rozumianego jako kapitał wraz z odsetkami) w umownych terminach płatności. Według polskiego prawa bankowego posiadanie przez podmiot tak rozumianej zdolności kredytowej jest warunkiem niezbędnym do uzyskania kredytu. W wyjątkowych sytuacjach banki mogą udzielić kredytu osobie prawnej nieposiadającej zdolności kredytowej, jeżeli przedłoży ona realny program uzdrowienia swojej firmy. Oceny zdolności kredytowej banki dokonują samodzielnie i mają z reguły własne, stworzone w tym celu metodologie.
zabezpieczenie kredytu
Prawne zabezpieczenie zobowiązań dłużnika zaciągniętych wobec banku. Celem ustanawiania zabezpieczenia jest zapewnienie bankowi zwrotu należności z tytułu udzielonych kredytów i gwarancji bankowych wraz z odsetkami, prowizjami i innymi kosztami, w razie nieuregulowania zobowiązań przez dłużnika w umownym terminie. Ustanowienie zabezpieczenia ułatwia bankowi dochodzenie roszczeń, zwiększa wartość majątku, z którego bank może się zaspokoić (w przypadku zabezpieczenia przez osoby trzecie) bądź daje możliwość zaspokojenia się z obciążonych rzeczy bez względu na to, czyją stały się własnością (w przypadku ustanowienia tzw. ograniczonych praw rzeczowych — hipoteki lub zastawu. Wśród zabezpieczeń osobistych można wyróżnić: weksel własny in blanco, poręczenie wekslowe, gwarancję bankową, poręczenie według prawa cywilnego, przelew wierzytelności na zabezpieczenia, przystąpienie do długu kredytowego, pełnomocnictwo, poddanie się egzekucji aktem notarialnym. Za zabezpieczenia rzeczowe uznaje się: hipotekę, zastaw na zasadach ogólnych, bankowy zastaw rejestrowy, zastaw na prawach, przewłaszczenie na zabezpieczenie, kaucję, blokadę środków na rachunku bankowym, ubezpieczenie kredytu. Banki zazwyczaj wymagają ustanowienia zabezpieczenia przed wypłatą kredytu, jednak często dodatkowo zastrzegają sobie możliwość wystąpienia w trakcie kredytowania o jego wzmocnienie, gdy stwierdzą np. pogorszenie sytuacji finansowej dłużnika bądź znaczne obniżenie realnej wartości dotychczasowego zabezpieczenia.
Na podstawie: informacji banków, słownika terminów używanych w bankowości oraz www.expander.pl