Interpretacje wiążące organów skarbowych mają chronić podatników przed ewentualnymi pomyłkami w rozliczeniach. Niestety, nie zawsze są zgodne z przepisami prawa.
1. Czy wydanie lokalu wybudowanego przez dewelopera na rzecz nabywcy przed zawarciem (przyrzeczonej wcześniej) umowy sprzedaży w formie aktu notarialnego stanowi moment powstania obowiązku podatkowego VAT?
Odpowiedź urzędu:
Niezależnie od daty podpisania aktu notarialnego, obowiązek podatkowy powstanie z chwilą otrzymania przez dewelopera całości lub części zapłaty, nie później jednak niż trzydziestego dnia od daty wydania lokalu — stwierdził Pomorski Urząd Skarbowy w Gdańsku 12 maja 2005 r. (PV/443 82/IV/2005/JW). Data sporządzenia aktu notarialnego nie przesądza o dacie dostawy towaru, a tym samym nie wpływa na moment powstania obowiązku podatkowego, który w analizowanej sytuacji uzależniony jest od otrzymania całości lub części zapłaty oraz faktycznego wydania lokalu.
- Niejednorodne podejście organów skarbowych do spraw związanych z nieruchomościami sprawia, że interpretacja wydana przez Pomorski Urząd Skarbowy zasługuje na uwagę. Wynika z niej, że kryteria cywilnoprawne mają charakter drugorzędny dla określenia obowiązku podatkowego w VAT, jako że pojęcie „przeniesienia prawa do rozporządzania towarami jak właściciel” odwołuje się do ekonomicznego władztwa nad rzeczą, a nie prawa własności jako takiego. O ile jednak przy rzeczach ruchomych takie rozumienie ustawy o VAT należy uznać za poprawne, to już w przypadku nieruchomości nasuwają się wątpliwości.
Zgodnie z art. 158 kodeksu cywilnego umowa o przeniesienie prawa do własności lokalu musi być zawarta w formie aktu notarialnego, a stosownie do art. 73 § 2 k.c. niespełnienie tego warunku skutkuje nieważnością umowy. Zatem bez aktu notarialnego nie może być mowy o przeniesieniu prawa do rozporządzania rzeczą jak właściciel.
Przeciwnie, w sytuacji braku aktu notarialnego nabywca nie staje się prawnym właścicielem nieruchomości, a jego faktyczne możliwości rozporządzania nią są w znacznym stopniu ograniczone (lokal nie może np. być przedmiotem dzierżawy, zastawu etc.). Z tego powodu powstanie obowiązku podatkowego nie powinno być postrzegane jako zdarzenie prawne oderwane od przeniesienia prawa własności nieruchomości w formie aktu notarialnego.
2. Czy wykup przedmiotu leasingu jest inną płatnością wynikającą z umowy leasingu, czy też jest to czynność, którą należy traktować jako oddzielną transakcję nabycia auta osobowego z możliwością odliczenia podatku VAT?
Odpowiedź urzędu:
Zapłata za wykupienie przedmiotu leasingu jest odrębną płatnością wynikającą z podpisanej umowy, a tym samym podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, mimo że VAT naliczony od rat leasingowych został już odliczony w czasie trwania umowy leasingu — stwierdził Urząd Skarbowy w Czechowicach-Dziedzicach w postanowieniu z 7 marca 2005 r. (USVAT/443/1/2005).
Do wymienionych w ustawie o VAT form wynagrodzenia (płatności) z tytułu umowy leasingu operacyjnego nie zalicza się ceny wykupu przedmiotu leasingu, gdyż skorzystanie z opcji kupna nie stanowi istoty tej umowy. Obecna często w umowach leasingowych opcja wykupu przedmiotu leasingu stanowi jedynie rodzaj oferty (propozycji) leasingodawcy, z której leasingobiorca może, ale nie musi skorzystać. W tej sytuacji wykup przedmiotu leasingu jest odrębną czynnością prawną (umową). A zatem do wykupu mają zastosowanie przepisy podatkowe w brzmieniu obowiązującym w dniu zawarcia stosownej umowy kupna-sprzedaży.
- Stanowisko urzędu należy uznać za poprawne, ponieważ wniosek, że kupno-sprzedaż staje się odrębną umową w stosunku do umowy leasingu operacyjnego jest oczywisty. To jednak ważny głos w dyskusji o opodatkowaniu samochodów osobowych. Zdarza się, że urzędy skarbowe odmawiają prawa do „drugiego” odliczenia VAT przy wykupie samochodu, przyjmując, że cena wykupu mieści się w kategorii „płatności związanych z umową leasingu”. Wówczas prawo do odliczenia 50 proc. (nie więcej niż 5 tys. zł) naliczonego podatku VAT (obecnie jest to odpowiednio 60 proc. i 6 tys. zł) nie mogłoby być dodatkowo odnoszone do ceny wykupu pojazdu.
Ustawa o VAT nie daje jednak podstaw do takich wniosków. A zatem prawo do częściowego odliczenia VAT przysługuje odrębnie z tytułu rat leasingowych i z tytułu ceny wykupu, w każdym przypadku zgodnie z aktualnie obowiązującymi limitami. Jeśli umowę leasingu operacyjnego zawarto np. w styczniu 2005 r. — odliczenie VAT od rat leasingowych odbywa się przy zastosowaniu limitów obowiązujących z chwilą jej zawarcia (50 proc., maks. 5 tys. zł). Natomiast wykup tego auta, np. w styczniu 2007 r., umożliwi przedsiębiorcy odliczenie 60 proc. VAT (maksymalnie 6 tys. zł), oczywiście pod warunkiem że do tego czasu limity się nie zmienią.
Wojciech Sztuba, partner w TPA Horwath Sztuba Kaczmarek