Sprawdź, jakie masz prawa i obowiązki
W ostatni czwartek przedstawiliśmy pierwszą część regulacji, o których muszą pamiętać płacący w 2004 r. podatek dochodowy z działalności gospodarczej na zasadach ogólnych. Dziś dokończenie.
Ewidencje, dokumentacja
Zasada ogólna
- W celu ewidencjonowania zdarzeń gospodarczych podatnik ma obowiązek prowadzenia ksiąg podatkowych, czyli ksiąg rachunkowych na zasadach wynikających z ustawy o rachunkowości (jednolity tekst DzU z 2002 r. nr 76 poz. 694 ze zm.) albo podatkowej księgi przychodów i rozchodów na zasadach określonych rozporządzeniem Ministra Finansów z 26 sierpnia 2003 r. (DzU nr 152 poz. 1475 ze zm.). Decyduje o tym limit obrotów 800 tys. EUR za poprzedni rok.
- W przypadku podatkowej księgi należy także prowadzić dodatkowe ewidencje, czyli ewidencję środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, ewidencję wyposażenia (obejmuje ona składniki wyposażenia o wartości początkowej przekraczającej 1,5 tys. zł), ewidencję sprzedaży, ewidencję przebiegu pojazdu (jeśli podatnik używa samochodu osobowego nie wprowadzonego do ewidencji środków trwałych i zalicza wydatki z tego tytułu do kosztów limitowanych), ewidencję pożyczek i zastawionych rzeczy (w przypadku prowadzenia działalności w zakresie udzielania pożyczek pod zastaw — lombardy), rejestr kupna i sprzedaży wartości dewizowych (dla podmiotów gospodarczych prowadzących kantory).
- Przy zatrudnianiu pracowników należy prowadzić karty przychodów pracowników. Podatnicy VAT prowadzą ewidencje dla celów tego podatku zgodnie z ustawą o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (rejestr zakupów, rejestr sprzedaży).
Pamiętaj
- Podatkową księgę prowadzi się, jeżeli przychody z działalności za poprzedni rok podatkowy nie przekraczają równowartości 800 tys. EUR (według średniego kursu NBP z 30 września roku poprzedzającego rok podatkowy). Dotyczy to osób fizycznych, spółek cywilnych osób fizycznych, spółek jawnych osób fizycznych oraz spółek partnerskich.
- Podatnik ma obowiązek prowadzić podatkową księgę według wzoru określonego we wskazanym rozporządzeniu i w myśl ściśle określonych reguł. Szczególną uwagę należy zwrócić na poprawny sposób dokonywania w niej zapisów w poszczególnych jej kolumnach oraz dokumentowania transakcji stanowiących podstawę księgowań. Zapisów dokonuje się na podstawie dowodów księgowych (m.in. faktur VAT, faktur i not korygujących, dokumentów celnych, dowodów wewnętrznych, dowodów przesunięć). Księga musi być prowadzona w sposób rzetelny i niewadliwy, aby mogła stanowić dowód w postępowaniu podatkowym, służący do ustalenia prawidłowej wysokości zobowiązania podatkowego (podatku należnego do zapłaty fiskusowi albo straty). Jeśli dochód ustalony na jej postawie zostanie zakwestionowany przez organ podatkowy lub organ kontroli skarbowej, powoduje to sankcje w postaci jego oszacowania i zapłaty ewentualnych odsetek.
- Ewidencji sprzedaży nie prowadzi podatnik, który ewidencjonuje obrót przy zastosowaniu kas rejestrujących w rozumieniu przepisów ustawy o VAT.
- Naczelnik urzędu skarbowego w szczególnych przypadkach (np. ze względu na rodzaj i rozmiar wykonywanej działalności, wiek oraz stan zdrowia podatnika) może wydać decyzję zwalniającą podatnika z obowiązku prowadzenia podatkowej księgi albo dokonywania poszczególnych czynności z zakresu jej prowadzenia. Podatnik musi jednak wcześniej złożyć stosowny wniosek (30 dni przed rozpoczęciem miesiąca, od którego zwolnienie miałoby być zastosowane).
Spis z natury
Zasada ogólna
- Prowadzący podatkową księgę są zobowiązani do sporządzenia spisu towarów handlowych, materiałów (surowców) podstawowych i pomocniczych, półwyrobów, produkcji w toku, wyrobów gotowych na 1 stycznia roku podatkowego, na koniec roku podatkowego, na dzień rozpoczęcia działalności w ciągu roku, w razie zmiany wspólnika, zmiany proporcji udziałów oraz na dzień likwidacji działalności (obejmuje on wówczas także wyposażenie). Jest on wpisywany do księgi, także wtedy gdy jest sporządzany na zarządzenie naczelnika urzędu skarbowego lub na koniec miesiąca przez podatnika.
Pamiętaj
- Dla kontynuujących działalność i prowadzących podatkową księgę, remanent końcowy jest jednocześnie remanentem początkowym, od którego rozpoczyna się prowadzenie księgi przychodów i rozchodów w kolejnym roku.
- Naczelnik urzędu skarbowego może zobowiązać podatnika w trakcie roku do sporządzenia remanentu. W takim przypadku dochód oblicza się jako różnicę pomiędzy przychodem a kosztami jego uzyskania, powiększoną o różnicę pomiędzy wartością remanentu końcowego i początkowego towarów handlowych, materiałów (surowców) podstawowych i pomocniczych, półwyrobów, wyrobów gotowych, braków i odpadków. Zwiększenie to następuje, jeżeli wartość remanentu końcowego jest wyższa niż wartość remanentu początkowego. Natomiast gdy wartość remanentu początkowego jest wyższa niż wartość remanentu końcowego, to różnica pomiędzy wartością remanentu początkowego i końcowego zwiększa koszty uzyskania przychodów.
Zaliczki na podatek
Zasada ogólna
- W trakcie roku podatkowego istnieje obowiązek wpłacania zaliczek na podatek dochodowy i składania miesięcznych deklaracji.
- Zaliczki ustalane są od podstawy opodatkowania według skali podatkowej z art. 27, więc wynoszą 19, 30 lub 40 proc.
- Zaliczki miesięczne za okres od stycznia do listopada uiszcza się w terminie do 20 dnia każdego miesiąca za miesiąc poprzedni, a za grudzień 2004 r. w terminie do 20 grudnia tego roku, wysokości należnej za listopad, bez potrzeby składania odrębnej deklaracji. Deklaracje na zaliczkę miesięczną PIT-5 są składane w terminach płatności zaliczek.
- Jeśli podatnik w prowadzonej działalności zatrudnia pracowników albo osoby w ramach umów-zleceń i umów o dzieło lub podobnych, spoczywają na nim liczne obowiązki, m.in. jako płatniku podatku. Od dokonywanych wypłat należności należy wówczas obliczyć, pobrać od podatnika i wpłacić zaliczkę (podatek) oraz złożyć stosowną deklarację do urzędu skarbowego (ewentualnie przesyłać odpowiedni formularz do ZUS w zakresie ubezpieczeń). Dotyczy to chociażby deklaracji na zaliczkę miesięczną na podatek dochodowy od łącznej kwoty dokonanych wypłat PIT-4 ze stosunku pracy lub pokrewnych, informacji miesięcznych ZUS DRA. Po zakończeniu roku podatkowego płatnik jest także zobowiązany wystawiać i przekazać deklaracje roczne, np. o wypłaconych w 2004 r. wynagrodzeniach za pracę, informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy PIT-11/8B.
Pamiętaj
- Zaliczka na podatek dochodowy może być pomniejszana o składkę na ubezpieczenie zdrowotne w NFZ do wysokości 7,75 podstawy jej wymiaru.
- Przy zaliczkach można pomniejszać podatek dochodowy o ulgi nabyte i nie wykorzystane przez podatnika w latach ubiegłych z tytułu wydatków inwestycyjnych oraz na szkolenie młodocianych uczniów.
- Deklaracja miesięczna PIT-5 składana jest do urzędu skarbowego według miejsca zamieszkania lub pobytu podatnika w ostatnim dniu okresu rozliczeniowego, którego dotyczy.
- W tym roku pierwszą zaliczkę należy uiścić, po przekroczeniu kwoty powodującej obowiązek zapłaty podatku, czyli 2790 zł.
- Zaliczki na podatek dochodowy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej odprowadzamy narastająco, począwszy od miesiąca, w którym zostanie przekroczona kwota powodująca obowiązek zapłaty podatku. W każdym kolejnym miesiącu podatnik po ustaleniu dochodu na podstawie księgi oblicza swoje zobowiązanie podatkowe, odejmując sumę zaliczek wpłaconych za poprzednie miesiące roku podatkowego. W ten sposób otrzymuje zaliczkę należną za dany miesiąc.
- Istnieje możliwość wpłacania uproszczonych zaliczek na podatek dochodowy przez cały ten rok pod pewnymi warunkami (m.in. kontynuowana jest działalność gospodarcza, z której podatnik rozliczał — w zeznaniu podatkowym — w jednym z dwóch lat poprzedzających 2004 r. określony dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej). O korzystaniu po raz pierwszy z tej formy wpłacania zaliczek w 2004 r. trzeba zawiadomić naczelnika urzędu skarbowego do 20 lutego.
- Przy metodzie uproszczonej nie składa się deklaracji za zaliczkę miesięczną. Poza tym podatnicy korzystający w 2004 r. z tej metody wpłacają je miesięcznie w wysokości 1/12 podatku obliczonego od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej wykazanego w rozliczeniu składanym w 2003 r. albo w 2002 r. Zaliczkę oblicza się z zastosowaniem 19, 30 albo 40 proc. stawki (stawka podatku x dochód z działalności za rok podatkowy).
Rozliczenie roczne
Zasada ogólna
- Odrębne zeznanie o wysokości osiągniętego w 2004 r. dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej podatnicy są zobowiązani do złożenia w urzędzie skarbowym do 30 kwietnia 2005 r. (faktycznie 2 maja 2005 r.). Dotyczy to również podatników korzystających w 2004 r. z uproszczonej formy wpłacania zaliczek na podatek dochodowy.
Pamiętaj
- Opodatkowani na zasadach ogólnych w rozliczeniu rocznym mogą korzystać ze wspólnego rozliczenia z małżonkiem albo z preferencyjnego opodatkowania dochodów przewidzianego dla osób samotnie wychowujących dzieci.
- Mogą także dokonywać odliczeń od dochodu, jak i od podatku. Dotyczy to zarówno ulg i zwolnień, które obecnie obowiązują (wynikają z ustawy o PIT), ale także tych, które już nie obowiązują, ale podatnicy nabyli do nich prawo w latach ubiegłych i które nie znalazły pokrycia w dochodach (podatku) za lata poprzednie. Chodzi tu m.in. o kontynuację ulgi inwestycyjnej, dużej ulgi budowlanej, systematycznego oszczędzania w kasie mieszkaniowej, ulgę na zakup gruntu pod budowę, ulgi z tytułu szkolenia uczniów.
- Od dochodu odlicza się m.in. składki ZUS, wydatki rehabilitacyjne, ulgę na spłatę odsetek od komercyjnych kredytów mieszkaniowych. Od podatku można nadal odliczać kwoty poniesione w ramach tzw. ulgi remontowej czy składki na ubezpieczenie zdrowotne w NFZ.
- Jeśli podatnik w okresie od 1 stycznia do 30 kwietnia poniesie wydatki na rzecz organizacji pożytku publicznego, będzie mógł pomniejszyć podatek wynikający z zeznania rocznego za poprzedni rok podatkowy (maksymalnie o 1 proc.).
- Jeśli podatnik korzystający w tym roku z uproszczonej metody wpłacania zaliczek nie zawiadomił na piśmie do 20 lutego naczelnika urzędu skarbowego o rezygnacji z tej formy, automatycznie korzysta z metody uproszczonej w przyszłym roku.
- Zasadniczo urzędem skarbowym, do którego należy złożyć zeznanie roczne, jest urząd skarbowy właściwy według miejsca zamieszkania podatnika w ostatnim dniu roku podatkowego, a gdy zamieszkanie na terytorium RP ustało przed tym dniem, według ostatniego miejsca zamieszkania na jej terytorium.
Podatnicy VAT
- Wykonywanie czynności podlegających opodatkowaniu VAT jest związane z licznymi obowiązkami wynikającymi z ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (np. deklaracje miesięczne lub kwartalne przy rozliczaniu VAT, odpowiednie dokumentowanie transakcji, ewidencje VAT).
- Niektórzy podatnicy mają obowiązek ewidencjonowania obrotu i podatku należnego VAT za pomocą kas fiskalnych.