Urzędy zabraniają odliczania VAT przed zarejestrowaniem się jako podatnik, chociaż przepisy na to pozwalają.
Przedsiębiorca z województwa mazowieckiego od niedawna prowadzi agencję prasowo-reklamową. Kupił na firmę m.in. samochód. Znajomy powiedział mu, że powinien zarejestrować się w urzędzie skarbowym jako podatnik VAT. Wypełnił deklarację, potem postał w kolejce i złożył dokument. Później wypełnił deklarację VAT z wykazanym podatkiem naliczonym od samochodu. Jednak urząd skarbowy odmówił mu zwrotu VAT. Czy w takiej sytuacji przedsiębiorca jest bezradny?
A fiskus swoje
Przedsiębiorcy rozpoczynający działalność sporo kupują na firmę. Dopiero później dowiadują się, że powinni również zatroszczyć się o sprawy podatkowe, w tym zarejestrować się dla celów podatku VAT.
— I tu napotykają trudności. Powszechną praktyką urzędów skarbowych jest odmowa prawa do odliczenia, jeżeli przedsiębiorca otrzymał faktury w miesiącach poprzedzających złożenie dokumentów rejestracyjnych — mówi Roman Namysłowski z Ernst & Young.
Broń się
Argumenty na swoją korzyść przedsiębiorcy znajdą w ustawie o VAT. Jakie?
— Podatnikiem VAT jest firma lub osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą. Uzyskanie statusu podatnika jest zatem zdarzeniem obiektywnym, niezależnym od jakichkolwiek czynności formalnych, do których może zostać zobowiązany taki podmiot — na przykład rejestracji dla celów podatku VAT, prowadzenia ewidencji czy wystawiania faktur — wyjaśnia Roman Namysłowski.
— Oznacza to, że prawo do odliczenia VAT powstaje u każdego przedsiębiorcy, także niezarejestrowanego. Jednak można z tego prawa korzystać dopiero po dokonaniu rejestracji — dodaje Agnieszka Ferek, radca prawny z kancelarii Lovells.
Po rejestracji, czyli kiedy?
— Status zarejestrowanego podatnika nabywa się z chwilą dokonania rejestracji przez naczelnika urzędu skarbowego, potwierdzonej na druku VAT 5. W praktyce urzędy nie kwestionują prawa do odliczenia podatku przez podatników, którzy złożyli zgłoszenie rejestracyjne VAT R, a nie uzyskali jeszcze potwierdzenia rejestracji — tłumaczy Agnieszka Ferek.
Przykładowo: podatnik kupił wyposażenie biura, w którym prowadzi działalność od stycznia 2006 r. Zgłoszenie rejestracyjne złożył w marcu. Podatek naliczony z tytułu zakupu wyposażenia będzie mógł więc wykazać najwcześniej w deklaracji za marzec 2006 r. lub za następny okres rozliczeniowy, czyli kwiecień. Jeżeli podatek nie zostanie wykazany w deklaracjach za te okresy, to można obniżyć podatek należny poprzez dokonanie korekty deklaracji podatkowej za marzec 2006 r., ale nie później niż w ciągu pięciu lat (licząc od początku 2006 r.).
Sądy za podatnikiem
Za podatnikami przemawia również orzecznictwo sądów. Postępowanie fiskusa jest sprzeczne zarówno z VI dyrektywą Rady Unii Europejskiej, jak i z wydanym na jej podstawie orzecznictwem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Trybunał stwierdził, że „powstanie prawa do odliczenia podatku VAT zapłaconego z tytułu uprzednich wydatków inwestycyjnych nie zależy w żaden sposób od formalnego uznania statusu podatnika przez organy skarbowe” (C-400/98).
— W razie sporów z fiskusem polscy przedsiębiorcy mogą powoływać się bezpośrednio na zapisy VI dyrektywy, traktujące prawo do odliczenia podatku naliczonego jako podstawowe prawo podatnika, które nie powinno podlegać ograniczeniom — podpowiada Agnieszka Ferek.
Zaś Roman Namysłowski dodaje, że na początku tego roku wojewódzki sąd administracyjny wydał wyrok (sygn. akt I SA/Ol 445/05), w którym przyznał rację podatnikowi w sporze z urzędem właśnie w sprawie prawa do odliczenia.
Okiem praktyka
Informujemy, że to ryzykowne
Nie od dziś wiemy, że Polska ma jeden z najbardziej skomplikowanych systemów podatkowych. Często sama znajomość przepisów nie wystarcza, trzeba jeszcze znać podejście organów podatkowych i stanowisko sądów, by móc efektywnie bronić swojej sprawy w urzędzie. Informujemy klientów, że organy podatkowe stoją na stanowisku, iż nie można odliczyć VAT od wydatków dokonanych przed zarejestrowaniem się jako czynny podatnik VAT, mimo że prawo unijne jednoznacznie wskazuje na możliwość takiego odliczenia. Jednak znając podejście organów skarbowych do tego problemu, staramy się nie wchodzić z nimi w konflikt. Dlatego wszystkie wydatki związane z rozruchem firmy proponujemy ponosić dopiero po rejestracji w urzędzie. Jeśli jednak podatnik poczynił znaczące wydatki jeszcze przed rejestracją, to informujemy go o ryzyku związanym z odliczeniem VAT. Mając perspektywę dochodzenia swoich praw na drodze administracyjnej i sądowej, jej kosztowność i przewlekłość, w większości przypadków nasi klienci decydują się nie odliczać VAT. Oczywiście, zawsze trzeba obliczyć straty i ewentualne korzyści wynikające z pozytywnego rozstrzygnięcia sprawy. Jednak to już zależy od decyzji przedsiębiorcy. My udzielamy rzetelnej informacji o stanowisku urzędów i o orzecznictwie sądów. Zawsze można też wystąpić z zapytaniem w swojej sprawie do właściwego organu podatkowego.
Jacek Komsta, biegły rewident, Zachodni Instytut Audytingu i Doradztwa Podatkowego EuroConsult w Zielonej Górze