W latach 2007-2013 r. pięć polskich województw — lubelskie, podkarpackie, podlaskie, świętokrzyskie i warmińsko-mazurskie — otrzymało od Komisji Europejskiej (KE) dodatkowy finansowy zastrzyk. Powołany został program Rozwój Polski Wschodniej z budżetem 2,3 mld EUR. Dlaczego KE zdecydowała się na akceptację oddzielnego instrumentu wspierającego makroregion? Bo w 2005 r. wymienione wyżej pięć województw należało do dwudziestki najsłabiej rozwiniętych w Unii Europejskiej. PKB na osobę wynosiło w nich — zależnie od regionu — od 41 do 47 proc. unijnej średniej.
W ostatnich siedmiu latach wschodnie województwa dostały fundusze m.in. na budowę i modernizację dróg wojewódzkich i obwodnic, rozwój uczelni i parków naukowo-technologicznych. Mimo że sytuacja w wielu obszarach się poprawiła, to jednak wciąż makroregion odstaje pod względem poziomu gospodarczego od reszty kraju. Dlatego Komisja Europejska zaakceptowała podjętą przez polski rząd decyzję o kontynuacji programu. Jego nowa odsłona na lata 2014-2020 otrzymała nazwę Polska Wschodnia (PO PW). Makroregion w najbliższych latach dostanie dodatkowe wsparcie w wysokości 2 mld EUR.
Akcent na firmy
Nie będzie to jednak zwykła kontynuacja. Polska Wschodnia różni się od poprzednika, głównie jeśli chodzi o priorytetowe obszary pomocy. W latach 2014-2020 Komisja Europejska kładzie większy nacisk na wsparcie przedsiębiorców.
— Program przede wszystkim pomoże firmom z Polski Wschodniej wzmocnić ich konkurencyjność w oparciu o innowacje, a młodym ludziom wystartować z perspektywicznym biznesem — podkreśla Maria Wasiak, minister infrastruktury i rozwoju.
Jaka pomoc trafi do firm? Im poświęcona jest przede wszystkim pierwsza oś programu, czyli „Przedsiębiorcza Polska Wschodnia”. Planowane inicjatywy mają być odpowiedzią na wciąż niewystarczające wsparcie firm na starcie i w pierwszych etapach rozwoju. Temu poświęcona została główna nowość w ramach programu, czyli „Platformy startowe dla nowych pomysłów”. To nowe działanie kompleksowo wspierające osoby mające innowacyjny pomysł na biznes.
Pomoc ma służyć niwelowaniubarier, które powstrzymują młode osoby przed zakładaniem firm w makroregionie. Szczególny nacisk będzie położony na lepsze warunki dla inkubacji skutkującej powstaniem nowych biznesów. W ramach platform startowych zapewnione będzie indywidualne wsparcie innowacyjnych start-upów utworzonych na bazie pomysłu, który przeszedł pozytywną ocenę i został zakwalifikowany do wsparcia. Jeśli chodzi o działalność przedbiznesową, pomoc będzie miała formę wyspecjalizowanego wsparcia doradczego, mentoringu, specjalistycznych konsultacji i usług.
W pakiecie oferowanych usług są też spotkania networkingowe związane z rozwojem biznesowego pomysłu. W kolejnym etapie firmy z produktami przygotowanymi w ramach danej platformy będą mogły otrzymać wsparcie na rozwój działalności w makroregionie. Dotację start-up może przeznaczyć na rozwój dzialalności i sfinansowanie wybranych usług niezbędnych do realizacji modelu biznesowego. Animacją i realizacją projektów w ramach platform zajmą się ośrodki innowacji, takie jak parki naukowo-techniczne czy inkubatory technologiczne.
Zachęcą do ekspansji
Dużym problemem jest niski poziom umiędzynarodowienia działalności polskich firm. Tylko 14,4 proc. przedsiębiorstw, które wysyłają towary na eksport, ma swoją siedzibę w Polsce wschodniej. Dlatego w PO PW pojawiło się oddzielne działanie „Wsparcie internacjonalizacji MŚP”. Chodzi o indywidualne, dostosowane do odbiorców przedsięwzięcia związane z opracowaniem, przygotowaniem do wdrożenia i wprowadzeniem w życie nowego modelu biznesowego w MSP — w oparciu o internacjonalizację biznesu. Dofinansowanie dla firm obejmie m.in. analizy rynków docelowych, określenie możliwych i optymalnych kanałów dystrybucji oraz selekcję i nawiązanie bezpośrednich kontaktów z partnerami zagranicznymi. Przedsiębiorcy będą mogli uzyskać granty na udział w międzynarodowych targach gospodarczych i branżowych — o ile jest on elementem koniecznym do realizacji opracowanej wcześniej strategii. Nie zabraknie funduszy na główny priorytet nowej perspektywy, czyli innowacyjność. Premiowane będą projekty obejmujące tworzenie innowacyjnych produktów lub usług poprzez wdrożenie własnych lub nabytych wyników prac B+R przez MSP należące do ponadregionalnych powiązań kooperacyjnych (tzn. współpracujących ze sobą firm).
— W ramach działania „Wsparcie ponadregionalnych powiązań kooperacyjnych” przeprowadzimy konkursy, w których mikro-, małe i średnie firmy zdobędą dotacje na wdrażanie innowacji i sieciowe produkty, które wpisują się w regionalne inteligentne specjalizacje wspólne dla przynajmniej dwóch województw z makroregionu — zwraca uwagę Bożena Lublińska-Kasprzak, prezes Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP).
Jedną z największych nowości w porównaniu z latami 2007-2013 jest wydzielone wsparcie na procesy wzornicze. Takiej pomocynie ma też w żadnym innym programie nowej perspektywy. Unijne fundusze wesprą proces umiejętnego zarządzania wzornictwem. Po pierwsze będzie to dofinansowanie na strategie wykorzystania wzornictwa przez MSP. Oprócz tego fundusze zostaną przeznaczone na opracowanie nowych innowacyjnych produktów i usług poprzez wykorzystanie projektowania wzorniczego. Efektem tych działań ma być wprowadzenie na rynek innowacji. MSP dostaną na powyższe przedsięwzięcia ponad 140 mln EUR.
Poprawić transport
— Trzeba podkreślić, że wspierając rozwój przedsiębiorczości w makroregionie, nie rezygnujemy z inwestycji w infrastrukturę. Znaczna część funduszy programu zostanie przeznaczona na projekty z zakresu infrastruktury drogowej, kolejowej i transportu miejskiego. Chodzi o przedsięwzięcia ważne z punktu widzenia spójności i dostępności terytorialnej makroregionu — mówi minister Maria Wasiak.
Temu będą poświęcone druga i trzecia oś Polski Wschodniej. Unijne pieniądze mają pomóc m.in. w rozwoju połączeń drogowych miast wojewódzkich z otaczającymi je obszarami funkcjonalnymi. W planach jest też wsparcie transportu miejskiego. Oddzielna pula zostanie przeznaczona na inwestycje w infrastrukturę liniową, punktową i systemy sterowania ruchem kolejowym. Bezpośrednimi beneficjentami drugiej i trzeciej osi programu Polska Wschodnia będą głównie jednostki samorządu terytorialnego i spółka PKP PLK.
Projekt „Puls Funduszy Unijnych” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna.