Eksport z Polski utrzymuje się na stromej ścieżce wznoszącej, a ostatni rok nawet przyspieszył sprzedaż zagraniczną. Zmienia się jednak struktura tej sprzedaży. O ile pod koniec 2020 i na początku 2021 roku najszybciej zwiększał się eksport trwałych dóbr konsumpcyjnych i elementów do nich, takich jak meble, sprzęt AGD, samochody, akumulatory do samochodów elektrycznych i inne części do pojazdów, o tyle obecnie najszybciej rośnie eksport surowców i materiałów. Zmiana wynika z faktu, że światowy popyt na towary konsumpcyjne nieznacznie przyhamował, a za to wartość sprzedaży surowców i materiałów potężnie rośnie z powodu wysokich cen.
W sierpniu eksport utrzymał dwucyfrową dynamikę w ujęciu rok do roku, mimo że efekty niskiej bazy po załamaniu na wiosnę 2020 roku już wygasały. Sprzedaż liczona w złotych wzrosła w sierpniu o 23,9 proc., a liczona w euro o 19,4 proc. Tutaj widać, że eksporterom pomagają nie tylko rosnące ceny na świecie, ale również osłabiający się złoty (choć oczywiście słaby złoty szkodzi importerom). W stosunku do sierpnia 2019 roku eksport zwiększył się odpowiednio o 30 proc. (w złotych) i 24 proc. (w euro), co daje uśrednione roczne tempo w przedziale 11-15 proc. – wyższe niż przed kryzysem.
Zatem polski eksport na kryzysie właściwie nie stracił, a może nawet zyskał. Przetasowania w łańcuchach dostaw mogły promować producentów, którzy są tańsi i znajdują się bliżej odbiorcy końcowego, a te funkcje fabryki w Polsce spełniają doskonale.
Żeby przyjrzeć się strukturze eksportu, tworzymy co miesiąc listę hitów eksportowych, czyli towarów, których sprzedaż rośnie najszybciej. Na wykresie widać listę 20 takich produktów, powstałą na podstawie analizy sprzedaży towarów według 4-cyfrowych kodów CN. Wszystkie towary są oznaczone kodami CN, które służą m.in. do rozliczeń podatkowych i celnych. Każdy kod CN ma 8 cyfr, ale towary można grupować według dwóch, czterech lub sześciu pierwszych cyfr kodu. Towarów z kodem ośmiocyfrowym jest ok. 13 000, a z kodem 4-cyfrowym ok. 1200. Szerokie zjawiska łatwiej dojrzeć analizując kody szersze, czyli zgrupowania z mniejszą liczbą cyfr.
Na pierwszych trzech miejscach znajdują się towary, które rzadko uznaje się za polskie hity eksportowe – kukurydza, prąd elektryczny oraz blachy ze stali. Ale już tutaj jak w mikroskopie widać najważniejsze zjawiska makroekonomiczne współczesnej światowej gospodarki: wzrost cen surowców, braki w dostępie do energii, czy ogromny popyt na komponenty (m.in. takie, które są robione z blachy). Ciekawe jest wysokiej miejsce prądu na tej liście. Polska w obecnym kryzysie energetycznym paradoksalnie ma lepszą sytuację niż kraje Europy Zachodniej ze względu na duże zasoby węgla i duży udział tego surowca w produkcji energii.
Cała lista jest zdominowana przez surowce i materiały. Jedną trzecią miejsc w top-20 zajmują wyroby stalowe, czyli różnego rodzaju blachy, rury, siatki oraz złom. Poza stalą, do hitów sprzedażowych należały plastiki (polimery propylenu), papier z odzysku, opakowania drewniane, nawozy oraz oleje.
Zaledwie cztery miejsca na liście zajmują różnego rodzaju maszyny i urządzenia, czyli towary wysoko przetworzone. Są to windy, aparatura radionawigacyjna, wagony z własnym napędem oraz silniki turboodrzutowe. Szczególnie ta ostatnia pozycja jest ciekawa, ponieważ Polska eksportuje silniki o największej mocy w skali niewidzianej wcześniej – z kraju wyjeżdżają silniki o ciągu powyżej 132 kN w kwocie powyżej 100 mln zł miesięcznie, mimo że przed 2020 rokiem nie eksportowaliśmy ich właściwie w ogóle. Czy to efekt ożywienia w przemyśle lotniczym na świecie, które pociągnie producentów z całej polskiej doliny lotniczej? A może to przesunięcie produkcji do polskiej fabryki przez jakiegoś dużego globalnego producenta? Do tej pory nie udało nam się rozwikłać tej zagadki.
W przyszłości na pewno chcielibyśmy, żeby na liście hitów było jak najwięcej towarów tak złożonych jak silniki odrzutowe i jak najmniej takich jak proste surowce. Ale sukces zależy nie tylko od stopnia przetworzenia towarów, co od zdolności budowania skali w tych dziedzinach, w których jest się silnym producentem. Pod tym względem obecna lista jednak też nie jest szczytem marzeń. Znajduje się na niej wiele towarów, których w Polsce produkuje się coraz mniej (jak wyroby stalowe), a w których jesteśmy po prostu dużymi centrami dystrybucyjnymi.