W latach 2010-12 inspektorzy pracy przeprowadzili prawie 6,3 tys. kontroli dotyczących legalności zatrudnienia i wykonywania pracy przez cudzoziemców. Zbadano firmy, które powierzyły pracę łącznie 39,2 tys. obcokrajowców.
W ub.r. tylko 59 z nich przebywało w Polsce nielegalnie, co oznacza spadek liczby takich przypadków o 23 proc. w porównaniu z 2011 r. — wynika z najnowszego raportu Głównego Inspektoratu Pracy przygotowanego dla Rady Ochrony Pracy działającej przy Sejmie.
Spadek zatrudnienia osób przebywających w Polsce nielegalnie może być efektem ustawy o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Polski. Wdrożono nią dyrektywę nr 2009/52/WE przewidującą kary i inne sankcje za nielegalne zatrudnianie cudzoziemców z państw trzecich. Nowe przepisy obowiązują od 21 lipca 2012 r.
Naruszenia zezwoleń
W 2012 r. znacznie zmniejszyła się też skala nieprawidłowości przy zatrudnianiu cudzoziemcówz Ukrainy, Białorusi, Rosji, Mołdowy i Gruzji na podstawie oświadczeń pracodawców, rejestrowanych w powiatowych urzędach pracy. Ujawniono np. 86 przypadków braku rejestracji oświadczenia we właściwym urzędzie, w 2011 r. było ich 125, a w 2010 r. — 181. Stwierdzono też 97 przypadków podjęcia pracy na rzecz innego podmiotu niż ten, który wystawił i zarejestrował oświadczenie (w 2011 r. — 86, w 2010 r. — 196).
Było też mniej naruszeń, polegających na powierzaniu pracy na innym stanowisku lub na innych warunkach niż określone w zezwoleniu na pracę czy wypłacaniu niższych od ustalonych wynagrodzeń. Inspekcję niepokoi jednak wzrost, o 39 proc., przypadków niesporządzania na piśmie umów o pracę lub cywilnoprawnych.
Poprawę stwierdzono także w przestrzeganiu przez pracodawców przepisów prawa pracy, w tym dotyczących czasu pracy, urlopów wypoczynkowych, dodatkowego wynagrodzenia za godziny nadliczbowe itd. W 2012 r. naruszenia stwierdzono w 18 proc. skontrolowanych podmiotów, w 2011 r. — w 23 proc. Nieprawidłowości zdarzają się także w zatrudnianiu pracowników delegowanych do pracy na terenie Polski przez pracodawców zagranicznych.
W latach 2010-12 zachowanie co najmniej minimalnych standardów wynikających z polskiego prawa pracy było przedmiotem kontroli, którym objęto łącznie 2627 cudzoziemców. Nie dotrzymano ich w 30 podmiotach, wobec 419 cudzoziemców. Według raportu, zdecydowaną większość nieprawidłowości stwierdzono w firmach małych, zatrudniających do 9 osób, gdzie jest mniejsza świadomość prawna.
Kontrolowani często tłumaczą się koniecznością wykonania w ustalonym terminie zleceń i usług, a zwłoka w ich realizacji powoduje straty i grozi karami umownymi. Nie mogą więc czekać np. na uzyskanie przez cudzoziemca zezwolenia na pracę.
Decyzje inspektorów
Kontrole zakończyły się wydaniem łącznie 21,1 tys. decyzji i skierowaniem do pracodawców i przedsiębiorców 5,4 tys. wystąpień, w których zawarto 33,1 tys. wniosków zobowiązujących do usunięcia nieprawidłowości. Na firmy, w których dopuszczono się wykroczeń (stwierdzono ich 2411), nałożono 303 mandatów karnych na łączną kwotę 327 tys. zł (średnia grzywna wyniosła 1079 zł). Ponadto skierowano do sądów 716 wniosków o ukaranie. Były tez pouczenia i ostrzeżenia. W 15 przypadkach sprawy trafiły do prokuratury, z zawiadomieniem o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.