Nie jest jasne, czy sprzedaż wierzytelności podlega opodatkowaniu jako czynność cywilnoprawna, czy stanowi obrót zwolniony z VAT?
Z większości odpowiedzi udzielanych na zapytania podatników pod rządami nowej ustawy VAT wynika, iż w opinii organów skarbowych, w przypadku zakupu od podmiotu nietrudniącego się świadczeniem usług pośrednictwa finansowego wierzytelności własnej przez podmiot zajmujący się profesjonalnie obrotem wierzytelnościami, żadna ze stron z tytułu dokonania tej transakcji nie jest podatnikiem VAT ani też podatnikiem zwolnionym z VAT.
Czynność czy usługa
W związku z powyższym taka umowa sprzedaży wierzytelności własnych podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych, a obowiązek jego uiszczenia ciąży solidarnie na stronach tej czynności.
Pojawiają się też inne interpretacje, iż sprzedaż wierzytelności własnych należy traktować jak usługę w rozumieniu ustawy o VAT, która powinna być kwalifikowana jako usługa pośrednictwa finansowanego zwolniona z VAT. Naszym zdaniem, istnieją argumenty za poparciem tej tezy.
Zgodnie z ustawą o VAT, świadczeniem usług jest każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów. W naszej opinii definicja obejmuje również takie czynności jak sprzedaż praw majątkowych, a zatem także sprzedaż wierzytelności. Nie ma przy tym znaczenia, że zbywanie wierzytelności własnych nie jest z punktu widzenia ekonomicznego i prawnego przedmiotem działalności podatnika, gdyż zbycie wierzytelności mieści się w ramach szerokiej definicji działalności gospodarczej zawartej w ustawie o VAT.
Przyjmując, iż sprzedaż wierzytelności własnej jest czynnością podlegającą opodatkowaniu, należy podkreślić, iż czynność ta korzystałaby ze zwolnienia z VAT jako usługa pośrednictwa finansowego. Ustawa o VAT wprawdzie nie wskazuje jednoznacznie na sprzedaż wierzytelności jako czynność zwolnioną z VAT, jednakże w razie wątpliwości można posiłkować się przepisami VI dyrektywy. W jej artykule 13 (B) (d) (3) transakcje dotyczące długów (z wyjątkiem ich windykacji) wymienione są wprost jako zwolnione z VAT. Pomimo terminu „dług”, wydaje się, iż przepis ten może znaleźć zastosowanie również w odniesieniu do wierzytelności własnych.
Przyjmując, że zbywca własnych wierzytelności będzie zwolniony z VAT, transakcja będzie również zwolniona z podatku od czynności cywilnoprawnych. Zastosowanie będzie miał bowiem art. 2 pkt 4 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Przewiduje on, iż temu podatkowi nie podlegają czynności, z tytułu których przynajmniej jedna ze stron jest opodatkowana podatkiem od towarów i usług lub jest z niego zwolniona.
Konsekwencją potraktowania sprzedaży wierzytelności jako usługi dla potrzeb VAT będzie pojawienie się dużych obrotów zwolnionych z VAT z tego tytułu. Niemniej w świetle art. 90. ust. 6 ustawy o VAT, obrót z tytułu sprzedaży własnych wierzytelności nie powinien być uwzględniany w obrocie przy wyliczaniu współczynnika służącego do obliczania kwoty podatku naliczonego podlegającego odliczeniu, o ile czynności te będą wykonywane przez podatnika sporadycznie. Ustawa o VAT nie definiuje terminu „transakcje sporadyczne” nie można więc wykluczyć ryzyka sporu z organami skarbowymi. Należy jednak pamiętać, iż pojęcie to pojawia się też w art. 19 (2) VI dyrektywy, w odniesieniu do obrotu z tytułu usług finansowych, który nie jest brany pod uwagę przy wyliczaniu współczynnika służącego do ustalania kwoty podatku naliczonego podlegającego odliczeniu. Wobec tego można posłużyć się interpretacjami tego pojęcia utrwalonymi w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.
Ważne orzeczenie
W wyroku z 24 kwietnia 2004 r., sygn. C-77/01, ETS odpowiadając na pytanie sądu portugalskiego dotyczące pojęcia „transakcje sporadyczne”, sformułował zasadę, w myśl której transakcje finansowe mogą być traktowane jako sporadyczne, jeśli podatnik wykorzystuje do ich świadczenia w bardzo małym stopniu towary i usługi opodatkowane VAT. Według nas, oznacza to, iż jeśli do sprzedaży wierzytelności przez podatnika można przyporządkować bardzo ograniczoną liczbę zakupów opodatkowanych VAT, transakcje sprzedaży wierzytelności można potraktować jako sporadyczne (tj. transakcje takie nie powinny być uwzględniane przy obliczaniu części podatku VAT podlegającego odliczeniu).
Trzeba się przygotować
Z powyższych rozważań wynika, iż podatnik nie tylko nie byłby zobowiązany do zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu sprzedaży wierzytelności, ale dodatkowo transakcja ta nie miałaby negatywnego wpływu na strukturę VAT do odliczenia. Jak jednak wcześniej wskazaliśmy, podejście takie nie musi spotkać się z aprobatą części organów podatkowych.
Renata Pięta, Łukasz Kujawiński KPMG Tax