Łączne zaangażowanie OFE w papiery udziałowe spółek notowanych na warszawskim parkiecie wynosiło na koniec 2006 roku 39,2 mld zł. Resztę portfela udziałowego stanowiły akcje nie notowane na GPW oraz inne instrumenty finansowe (np. certyfikaty inwestycyjne funduszy nieruchomości).
Rok wcześniej portfel ten miał wartość 26,7 mld zł. Oznacza to że w ciągu 12 miesięcy OFE zwiększyły jego wartość o blisko połowę (12,5 mld zł). Kto jednak sądzi, że wzrost ten to w istotnym stopniu efekt zakupów akcji na GPW, ten powinien się poczuć rozczarowany. Szacowane przez nas na podstawie zmian ilości akcji poszczególnych spółek w portfelu OFE saldo inwestycji wynosiło zaledwie +1,9 mld zł (liczone jako zmiana ilości akcji i średniej ich ceny w 2006 roku). Rok wcześniej było jednak jeszcze gorzej. Fundusze dokupiły wtedy akcje za zaledwie 600 mln zł.
Na ubiegłoroczne saldo składały się zakupy akcji za 4,5 mld zł (3,4 mld zł w 2005 roku) oraz ich sprzedaż za 2,6 mld zł (2,8 mld zł w 2005 roku). Poziom sprzedaży akcji z roku 2005 został utrzymany, wzrosły natomiast wydatki na ich zakup. Jak widać hossa nie służy zakupom akcji przez OFE. Wzrastająca wycena akcji już posiadanych powoduje, że struktura aktywów jest cały czas stabilna, mimo wysokich napływów środków pieniężnych z ZUS. Mechanizm ten powoduje, że OFE najchętniej kupują akcje w okresach korekt na GPW, czyli wtedy, kiedy w wyniku spadku wycen akcji oraz napływu środków z ZUS, udział akcji w ich portfelach spada.
Lekko przewietrzony, nieco powiększony
Spośród 279 spółek, które były notowane w ubiegłym roku na warszawskim parkiecie, dwie trzecie (185) znalazło swoje miejsce w portfelach funduszy. Rok wcześniej było ich 165 - tylko 20 mniej. Jak na rok, w którym zadebiutowało 36 spółek i w którym największe wzrosty były udziałem spółek średnich i małych, trudno uznać, że nastąpiło jakieś istotne urozmaicenie portfela spowodowane tymi zjawiskami. Zaledwie 20 pozycji więcej świadczy raczej o powściągliwości fundusz w dopełnianiu portfela akcyjnego małymi spółkami. Nie wolno jednak zakładać, że OFE omijają szerokim łukiem małe i średnie spółki. Mniejsze z funduszy mają większą skłonność do inwestowania w akcje „mikrusów”. Duże, z uwagi na skalę swoich inwestycji i wielkość portfela, preferują spółki o dużej kapitalizacji. Małe spółki nie są jednak bez szans w rywalizowaniu o kapitał OFE. Sposobem na zainteresowanie sobą funduszy są przede wszystkim nowe emisje akcji i to zarówno te, przeprowadzane przez spółki notowane już na GPW, jak również przez te, które dopiero wybierają się na parkiet. Zaangażowanie OFE w spółki przeprowadzające niedawno nowe emisje akcji (debiutanci i spółki już notowane) pokazuje, że takie wydarzenie jest dla spółki najlepszą okazją pozyskania długoterminowego inwestora a dla funduszy kupna dużego pakietu akcji spółki o mniejszej płynności i kapitalizacji. Z grona 38 spółek debiutujących na GPW w ubiegłym roku, akcje aż 30 z nich znalazły się w portfelach OFE (80% z nich). Relacja ta jest bardzo zbliżona do tej, którą obserwowaliśmy rok wcześniej. Wtedy spośród 35 debiutantów, OFE wybrały do swojego portfela walory 29.
Podczas 2006 roku OFE zredukowały do zera w swoich portfelach akcje 23 spółek (m.in. Jelfa, Borsodchem, Swissmed, Jago, Ropczyce, Hoop, Alchemia), uzupełniając je następnie akcjami 43 emitentów (w tym 30 debiutantów), które rok wcześniej nie występowały w ich sprawozdaniach finansowych. Spośród debiutujących w portfelach OFE spółek, najwięcej środków ulokowane zostało w akcje Dom Development (170 mln zł), FAMUR (142 mln zł), NFIEMF (122 mln zł), Cienema Citi (102 mln zł) oraz Polnord (101mln zł).
Przetasowania w czołówce
Popatrzmy teraz co stanowiło trzon portfela funduszy emerytalnych. Nie nastąpiła tu rewolucja, ale pewne zmiany są zauważalne. Pierwsze cztery pozycje zestawienia są udziałem tych samych spółek, co rok wcześniej. Nastąpiły tylko zmiany na pozycjach. Trochę więcej ruchu miało miejsce w dalszej części tabeli. Nastąpił wyraźny awans spółek z sektora budowlanego i materiałów budowlanych (GTC, ECHO, Cersanit) oraz jednej z najszybciej rozwijających się instytucji finansowych, jaką jest Getin Holding. W przypadku Getinu był to awans aż o 7 pozycji. W wyniku tych zmian poza pierwszą dziesiątkę wypadł ING BSK oraz PGNiG. Zmianom tym towarzyszyły ciekawe zjawiska. Nie we wszystkich przypadkach awans w rankingu był spowodowany zakupami akcji. Wręcz przeciwnie, za zwiększenie znaczenia spółki w portfelu w znacznie większym stopniu odpowiadał wzrost kursu niż zakupy. Awansowi ECHA i Cersanitu towarzyszyła nawet redukcja posiadanych pakietów. Jedynie Getin zawdzięcza swój awans zarówno dużym zakupom (355 mln zł) jak i dynamicznemu wzrostowi kursu (536 mln zł).
Największe pozycje w portfelach OFE (mln zł)
Spółka | 2005 | 2006 |
PKOBP | 2 265,51 | 3 387,30 |
PKNORLEN | 3 846,40 | 3 108,61 |
PEKAO | 2 085,34 | 2 869,41 |
TPSA | 2 863,86 | 2 541,08 |
KGHM | 1 156,38 | 1 696,10 |
GTC | 651,79 | 1 575,57 |
BANKBPH | 1 286,48 | 1 342,63 |
GETIN | 412,26 | 1 304,47 |
ECHO | 661,96 | 1 258,97 |
CERSANIT | 496,54 | 1 229,77 |
SUMA | 15 726,51 | 20 313,92 |
Źródło: www.holder.com.pl
Faworyci i outsiderzy
Popatrzmy teraz, które spółki były najchętniej sprzedawane i kupowane przez fundusze w 2006 roku. Niekwestionowanym „negatywnym” liderem zestawienia jest Telekomunikacja Polska, której akcje zarządzający sprzedawali najchętniej. Wartość sprzedanych akcji tej spółki wynosiła ponad 400 mln zł. Kolejne redukowane spółki to PKO BP (226 mln zł), Bank BPH (212 mln zł), ECHO (183 mln zł) oraz Boryszew (108 mln zł).
Spółki najchętniej sprzedawane
| ilość akcji (mln szt) | wartość pakietu(mln zł) |
TPSA | -18,9 | -411,0 |
PKOBP | -6,1 | -225,8 |
BANKBPH | -0,3 | -211,5 |
ECHO | -2,7 | -183,2 |
BORYSZEW | -4,0 | -108,4 |
INGBSK | -0,2 | -101,3 |
CIECH | -1,8 | -89,5 |
BACA | -0,2 | -83,7 |
JELFA | -0,9 | -79,2 |
ORBIS | -1,7 | -76,6 |
Źródło: www.holder.com.pl
Spółki najchętniej kupowane
| ilość akcji (mln szt) | wartość pakietu (mln zł) |
GETIN | 37,7 | 355,7 |
MILLENNIUM | 55,1 | 354,6 |
MOL | 0,8 | 271,9 |
HANDLOWY | 3,3 | 232,7 |
PKNORLEN | 3,8 | 211,8 |
CEZ | 1,6 | 201,7 |
POLIMEXMS | 1,6 | 176,0 |
DOMDEV | 1,1 | 150,7 |
PEKAO | 0,7 | 136,1 |
FAMUR | 0,4 | 131,4 |
Źródło: www.holder.com.pl
Na przeciwległym, pozytywnym biegunie naszego zestawienia znajduje się Getin, na akcje którego OFE wydały 356 mln zł, powoli powracający do łask Bank Millennium (355 mln zł), MOL (272 mln zł), taniejący PKN Orlen (212 mln zł) oraz debiutujący na naszym parkiecie CEZ (202 mln zł). W pierwszej dziesiątce znajdują się jeszcze dwaj debiutanci. Dom Development, który pozyskał 151 mln zł oraz FAMUR (131 mln zł). Łącznie na akcje debiutantów (30 spółek) OFE wydały w ubiegłym roku niemal 1mld zł.
OFE rządzą
W których spółkach OFE zwiększyły swoje wpływy najbardziej? Z których chętnie się wycofywali?
Największy wzrost udziału w kapitale akcyjnym został odnotowany w przypadku PEP. Dzięki niemu na koniec roku OFE kontrolowały prawie jedną trzecią kapitału spółki. Rok wcześniej było to niecałe 10%.
Największe wzrosty udziału OFE w kapitale spółek
| 2005 | 2006 | zmiana |
PEP | 9,22% | 29,86% | 20,64% |
ABPL | 0,00% | 17,64% | 17,64% |
EUROFILMS | 0,00% | 15,91% | 15,91% |
MOSTALWAR | 7,27% | 22,68% | 15,41% |
POLNORD | 0,00% | 14,44% | 14,44% |
TETA | 4,86% | 18,11% | 13,25% |
ZETKAMA | 0,00% | 13,19% | 13,19% |
INSTALKRK | 6,17% | 18,85% | 12,67% |
NORTCOAST | 0,00% | 12,15% | 12,15% |
POLIMEXMS | 31,01% | 41,81% | 10,80% |
Źródło: www.holder.com.pl
Największe spadki udziału OFE w kapitale spółek
| 2005 | 2006 | zmiana |
LENTEX | 25,78% | 0,00% | -25,78% |
CSS | 36,02% | 17,43% | -18,59% |
POLMOSLBN | 15,82% | 0,92% | -14,90% |
JELFA | 13,12% | 0,00% | -13,12% |
RELPOL | 19,89% | 7,43% | -12,46% |
NOVITA | 16,82% | 5,30% | -11,53% |
DGA | 13,81% | 3,92% | -9,89% |
JAGO | 9,61% | 0,00% | -9,61% |
KROSNO | 27,17% | 17,63% | -9,54% |
JCAUTO | 17,06% | 8,89% | -8,16% |
Źródło: www.holder.com.pl
Tradycyjnie na czołowych miejscach zestawienia znajdują się debiutanci. Już kilka miesięcy po emisji udział funduszy w spółce AB osiągnął poziom 17,64%, w Eurofilms 15,91% a w Nortcoast 12,5%. Największym wyczynem był jednak wynik Polimeksu, w którym zarządzający funduszami zwiększyli zaangażowanie w kapitał akcyjny o ponad 10%, osiągając poziom 42%. Dzięki temu Polimex stał się drugą po Elektrobudowie (55,6%) spółką pod względem stopnia zaangażowania OFE w jej kapitał akcyjny.
Spośród spółek, które najwięcej straciły był Lentex, którego akcje OFE sprzedały inwestorom związanym z grupą Lubawy. Na kolejnym miejscu znajduje się CSS, którego akcjami zainteresował się Comp, dalej Polmos Lublin, który znalazł zagranicznego inwestora finansowego zainteresowanego przejęciem całej spółki. Jak widać OFE najchętniej wycofują się ze spółek, w których pojawi się nowy, często strategiczny inwestor. Jednak to nie jedyna przyczyna redukowania pakietów akcji przez OFE. Druga przyczyna leży oczywiście w negatywnym stosunku zarządzających do wyników finansowych spółek. W 2006 roku spółkami, które traciły zaufanie funduszy były: Krosno, DGA, JCAUTO oraz JAGO.
Małe jest piękne, duże jest „be”
Na koniec popatrzmy na portfel akcyjny OFE i oceńmy, które ze spółek najwięcej zyskiwały, bądź traciły w nim udziału.
Najwięcej traciły spółki największe. Skrajnie poszkodowanym przez OFE został PKN Orlen, który mimo tego, że był „dobierany”, stracił w portfelu aż 6,3% udziału (z 13,99% do 7,68%). Gdyby założyć, że udział spółki pozostałby na koniec 2006 roku na poziomie z końca 2005 roku, to łączna wartość akcji spółki w portfelach funduszy wynosiłaby około 5,5 mld zł. Oznaczałoby to, że zarządzający musieliby dokupić akcji za około 2,5 mld zł (w rzeczywistości kupiły ich za około 200 mln zł). Podobnie wygląda sytuacja z akcjami TP S.A. Ich udział w łącznym portfelu OFE spadł z 10,4% do 6,27%.
Dodatnia zmiana udziału spółki w portfelu akcyjnym
| 2005 | 2006 | zmiana |
GETIN | 1,50% | 3,22% | 1,72% |
GTC | 2,37% | 3,89% | 1,52% |
POLIMEXMS | 1,07% | 2,39% | 1,32% |
CERSANIT | 1,81% | 3,04% | 1,23% |
MILLENNIUM | 0,10% | 1,18% | 1,08% |
PBG | 0,52% | 1,50% | 0,99% |
ECHO | 2,41% | 3,11% | 0,70% |
HANDLOWY | 0,23% | 0,91% | 0,67% |
MOL | 0,16% | 0,81% | 0,65% |
VISTULA | 0,19% | 0,72% | 0,53% |
Źródło: www.holder.com.pl
Ujemna zmiana udziału spółki w portfelu akcyjnym
| 2005 | 2006 | zmiana |
PKNORLEN | 13,99% | 7,68% | -6,31% |
TPSA | 10,41% | 6,27% | -4,14% |
BANKBPH | 4,68% | 3,32% | -1,36% |
AGORA | 1,59% | 0,70% | -0,89% |
PGNIG | 2,70% | 1,99% | -0,71% |
INGBSK | 3,17% | 2,64% | -0,53% |
PEKAO | 7,58% | 7,08% | -0,50% |
BORYSZEW | 0,50% | 0,10% | -0,40% |
PROKOM | 1,24% | 0,85% | -0,39% |
BACA | 0,28% | 0,01% | -0,27% |
Źródło: www.holder.com.pl
Spośród spółek, które awansowały w portfelach OFE, najwięcej udziału zyskał Getin (z 1,5% do 3,22%), GTC (o 1,52%), Polimex (o 1,32%) Millennium oraz PBG. Trudno nie zauważyć, że reprezentacja sektora budowlanego znacząco wzrosła w portfelach OFE w ciągu 2006 roku. Dawcami okazały się spółki surowcowe oraz telekomunikacja. Jeśli policzymy ile udziału w portfelu OFE oddała pierwsza dziesiątka, to okazuje się, ze „biorców” było znacznie więcej niż dawców. Oznacza to, że zarządzający w 2006 roku znacznie więcej środków przeznaczali na nabywanie akcji spółek dotychczas nieobecnych w ich portfelach lub takich, których ten udział był nieznaczący, kosztem spółek największych. W pewnym stopniu wyjaśnia to fenomen bardzo dobrego zachowania się kursów małych, a szczególnie średnich spółek i wyjątkowej ociężałości spółek największych, które dotychczas cieszyły się największą popularnością wśród OFE. Można zadać sobie pytanie, czy w tym rozpędzie OFE nie poszły za daleko i czy obecny udział w portfelu największych spółek nie jest zbyt niski. Myślę, że warto spróbować odpowiedzieć sobie na to pytanie w kontekście poszukiwań najlepszych inwestycji na 2007 rok i dylematu, które spółki mają w najbliższej przyszłości większy potencjał do wzrostów. Czy będę to kolejny rok z rzędu spółki małe, czy może tym razem fortuna uśmiechnie się do tych największych?
Grzegorz Raupuk, Analizy Online