Przedsiębiorcy będą mieli dodatkową możliwość ratowania firm przed utratą płynności. Wkrótce zaczną obowiązywać bardziej przyjazne zasady rozliczeń z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych (ZUS).
— Podpisana przez prezydenta nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dopuszcza odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty całej zaległości z tytułu składek odprowadzanych do ZUS, w tym należności finansowanej przez ubezpieczonego — wyjaśnia Jakub Klein, starszy menedżer w dziale usług księgowych BDO. Zmiany wejdą w życie prawdopodobnie z początkiem przyszłego roku, po 7 miesiącach od ogłoszenia nowelizacji w Dzienniku Ustaw. Tyle czasu potrzeba na dostosowanie systemów informatycznych oraz procedur w ZUS.
Niby jest ulga…
Obecne przepisy pozwalają na odroczenie płatności lub rozłożenie jej na raty wyłącznie w odniesieniu do tej części składek odprowadzanych do ZUS od wynagrodzeń pracowników, których koszt ponosi pracodawca z własnego budżetu. Zakład może zastosować ulgę na wniosek dłużnika, biorąc pod uwagę jego możliwości płatnicze oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Ulga nie obejmuje jednak składek ubezpieczonego pracownika, potrącanych wprost z jego wynagrodzenia.
Dlatego płatnik, który chce zawrzeć układ ratalny lub uzyskać decyzję ZUS w sprawie odsunięcia w czasie płatności, musi przed zawarciem takiej umowy opłacić część składki finansowanej przez ubezpieczonego.
Dla dużej grupy przedsiębiorców jest to warunek nie do spełnienia. W latach 2010-11 powodem negatywnego rozpatrzenia niemal 90 proc. wniosków, które wpłynęły do ZUS w tej sprawie, był właśnie brak wpłaty części składek należnych od osób ubezpieczonych.
— Nowe przepisy powinny zwiększyć liczbę skutecznych wniosków, czego skutkiem będzie też lepsza ściągalność zaległych należności — uważa Jakub Klein. W ciągu roku do ZUS nie wpływa należne ok. 13 mld zł, a postępowania egzekucyjne pozwalają odzyskać maksymalnie 1,5 mld zł.
Egzekucja zawieszona
Zawarcie układu ratalnego spowoduje zawieszenie postępowań egzekucyjnych prowadzonych wobec przedsiębiorcy nie tylko przez ZUS, ale też urzędy skarbowe. Ustawodawca przewiduje, że zmiana przepisów pozwoli wielu przedsiębiorcom wyjść z zadłużenia i kontynuować działalność w dotychczasowym zakresie.
— Ustawa była bardzo długo oczekiwana. Zaległości wobec ZUS oraz wynikający z nich brak możliwości uzyskania zaświadczenia o niezaleganiu z opłacaniem składek wykluczają przedsiębiorcę z udziału w przetargach — podkreśla Jakub Klein. Ekspert przypomina, że jednocześnie w przetargach mogą startować przedsiębiorcy, którzy nikogo nie zatrudniają, co promuje szarą strefę.
— Zobowiązania ubezpieczonych mają pierwszeństwo w opłacaniu przez pracodawców, podobnie jak podatkowe. Bez tej nowelizacji upadłoby wiele przedsiębiorstw — mówi dr Wojciech Nagel, ekspert Business Centre Club (BCC) ds. ubezpieczeń społecznych.
Rekompensata za przerwę
Ulga dla pracodawców, która — jak podkreśla Wojciech Nagel — chroni także interesy pracowników, nie będzie jednak darmowa. W trakcie prac nad nowelizacją dr hab. Magdalena Szczepańska, ekspert ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych, zwróciła uwagę, że odroczenie płatności wiąże się z dodatkowymi kosztami. Znaczna część ubezpieczonych jest członkami Otwartych Funduszy Emerytalnych (OFE). Ich składki są inwestowane w instrumenty finansowe, a przesunięcie płatności, a w konsekwencji opóźnienie w przekazywaniu pieniędzy do OFE, oznacza straty, które muszą być zrekompensowane. Dlatego nowelizacja przewiduje mechanizm ochronny. Po przyznaniu ulgi płatnikowi ZUS ustali opłatę prolongacyjną od zaległych składek, przyjmując zasady i stawkę określoną w ordynacji podatkowej.Do obliczenia opłaty zakład zastosuje połowę stawki za zwłokę od zaległości podatkowej (wynoszącej obecnie 8 proc.).
— Opłata będzie przekazywana na rachunek ubezpieczonego w OFE oraz ewidencjonowana na jego subkoncie — wyjaśnia Jakub Klein. Jeżeli jednak dłużnik nie spłaci w terminie rat ustalonych przez ZUS, pozostała kwota, wraz z odsetkami za zwłokę, stanie się natychmiast wymagalna. W tym przypadku odsetki będą naliczane według pełnej stawki za zwłokę od zaległości podatkowych.
Opłacanie składek w innych krajach
Niemcy. Ubezpieczenia społeczne są uregulowane w czwartej księdze ustawy socjalnej z 1976 r. (Sozialgesetzbuch). Składki są opłacane z reguły w połowie przez pracownika i pracodawcę. Płatność po terminie oznacza zapłatę dodatku za zwłokę. Odroczenie jest możliwe tylko wówczas, gdy natychmiastowe zajęcie środków na poczet składek wiązałoby się ze znaczną uciążliwością dla pracodawcy, tj. gdy przeżywa on poważne, ale przejściowe problemy związane z płynnością finansową. Odroczenie płatności składek powinno dotyczyć zasadniczo tylko naliczonych odsetek i nie naruszać prawa do świadczenia. Wymagana jest na to zgoda podmiotu prowadzącego ubezpieczenie i urzędu pracy.
Austria. Zasady opłacania składek na ubezpieczenie społeczne określa ustawa o ubezpieczeniu społecznym z 1955 r. (Algemeines Sozialversicherungsgesetz). Są one opłacane w równych częściach przez płatnika i ubezpieczonego. Ich brak po 15 dniach od daty wymagalności oznacza naliczenie odsetek za zwłokę. Opóźnienie nie dłuższe niż 3 dni nie ma następstw prawnych. Ubezpieczyciel może zmniejszyć lub zweryfikować wysokość odsetek karnych, jeżeli ich zapłata w pełnej wysokości mogłaby zagrozić sytuacji ekonomicznej dłużnika. Prawo austriackie nie przewiduje odraczania terminu płatności składek na ubezpieczenie społeczne przez płatnika.
Francja. Zasady odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne określa Kodeks zabezpieczenia społecznego (Code de la sécurité socjale, wersja jednolita z 2014 r.). Dopuszcza on możliwość zwolnienia z płatności składek na ubezpieczenie społeczne pracownika nieetatowego przez okres 12 miesięcy, licząc od chwili podjęcia przez niego działalności nieetatowej. Na jego prośbę zapłata może być rozłożona na raty, maksymalnie na 5 lat. Możliwość zwolnienia z płatności składek przysługuje tylko w związku z otwarciem działalności i tylko jeden raz w okresie 5 lat od założenia firmy.