Sektor bankowy czeka na następną falę przejęć
Wyniki instytucji finansowych ucierpiały po upadku Banku Staropolskiego
Rok 2000 nie był dla polskich banków rewelacyjny. Upadek Banku Staropolskiego, zażegnywanie groźby bankructwa Banku Współpracy Europejskiej, echa batalii o kontrolę nad BIG BG odbiły się tak na kondycji systemu, jak i — po części — na jego wiarygodności.
Z danych Narodowego Banku Polskiego wynika, że w 2000 r. liczba banków komercyjnych zmniejszyła się do 75. Rok wcześniej banków tych było 77.
Powodem było postawienie przez amerykańską centralę w stan likwidacji oddziału American Express w Warszawie, ogłoszenie upadłości Banku Staropolskiego i przejęcie BWR Real Banku przez BWR.
Z drugiej strony na polskim rynku pojawiła się nowa instytucja — Toyota Bank Polska.
Mniej skarbu w bankach
Nadal siedem banków, przynajmniej pośrednio, kontrolowanych było przez Skarb Państwa, ale ich udział w aktywach netto sektora zmniejszył się w ciągu roku z 23,9 proc. do 23,5 proc.
SP bezpośrednio kontrolował trzy instytucje, włączając w to BGK, który posiada stały status banku państwowego.
Liczba banków z przewagą kapitału prywatnego zmniejszyła się w 2000 r. z 70 do 68, przy czym liczba banków z przewagą kapitału zagranicznego zwiększyła się z 39 do 48. Do grupy tej włączone zostały dwa oddziały banków zagranicznych i 17 banków, w których 100 proc. akcji jest w rękach kapitału zagranicznego, 21 instytucji z większościowym udziałem obcego kapitału i 9 banków za pomocą tego kapitału sprywatyzowanych.
Fundusze i aktywa netto 48 działających banków z przewagą kapitału zagranicznego stanowiły na koniec 2000 r. niemal 76,8 proc. i 69,1 proc. funduszy i aktywów netto systemu.
Aktywniej z zagranicy
Rok 2000 należał przede wszystkim do kapitału niemieckiego i amerykańskiego.
Deutsche Bank AG przejął kontrolę kapitałową nad upadającym BWR i BWR Real Bankiem. Niemiecka instytucja zrezygnowała też z przejęcia kontroli nad BIG BG i odsprzedała posiadane akcje. Kontrolę nad BIG BG i zależnym BIG-iem przejęły Banco Comercial Portugues wraz z Eureko.
Citibank Overseas Investment Corporation odkupił 87,8 proc. akcji Banku Handlowego i przejął kontrolę nie tylko nad korporacyjnym BHW, ale także nad detalicznym Handlobankiem i zależnymi od Handlowego Cuprum Bankiem i Bankiem Rozwoju Cukrownictwa.
Bank Austria Creditanstalt International kupił od Skarbu Państwa kolejny pakiet 10,29 proc. akcji Powszechnego Banku Kredytowego, całkowiecie przejmując zarówno PBK, jak i zależny Górnośląski Bank Gospodarczy.
W czerwcu 2000 r. zwiększył się do 58,7 proc. udział kapitału zagranicznego w kapitale akcyjnym BRE Banku, a sama instytucja została zaliczona do grupy banków z przewagą kapitału zagranicznego.
To najważniejsze, ale jednak nie wszystkie poważne ruchy własnościowe w systemie.
Dodatkowo Bank Gospodarstwa Krajowego zwiększył do 99,9 proc. zaangażowanie w Banku Rozwoju Budownictwa Mieszkaniowego, Den Danske Bank odkupił 83,2 proc. akcji Polsko-Kanadyjskiego Banku św. Stanisława, Bank Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych SA z kolei zwiększył do 33,9 proc. zaangażowanie w Cukrobanku, TP SA sprzedała Poczcie 66,6 proc. akcji Banku Pocztowego, a Skarb Państwa oddał pracownikom Banku Zachodniego 12,2 proc. akcji wrocławskiej instytucji.
Kapitał wniesiony przez inwestorów zagranicznych do polskiego sektora bankowego stanowił (dane na koniec września 2000 r.) równowartość 4,5 mld zł
Najwięcej w polski sektor bankowy zainwestowały instytucje amerykańskie (1,2 mld zł), niemieckie (1,07 mld zł) i holenderskie (0,6 mld zł).
Rozbijanie strategii
Obecność zagranicznych inwestorów w rodzimych bankach wpłynęła na przyśpieszenie prac nad oryginalnymi strategiami rozwoju przede wszystkich ich części detalicznych. Nowa moda zakłada tworzenie — mniej kosztownych — niewielkich placówek na podobieństwo coraz popularniejszych MacBanków. Ogromnie wzrosła też dynamika rozwoju oferty bankowej dostępnej za pośrednictwem Internetu. Na rynku umacniały pozycję sieciowe oferty Fortis Banku, Wielkopolskiego Banku Kredytowego, Banku Przemysłowo-Handlowego i Pekao SA. Konkurencyjne propozycje wystawiły Handlobank, Invest-Bank i Lukas Bank.
Nadchodzi czas redukcji
To wszystko obijało się też (i nadal będzie się odbijać na poziomie zatrudnienia w sektorze. W 2000 r. z banków odeszło prawie 4 tys. osób (dane szacunkowe). Rok 2001 zapowiada się podobnie. Prognozowana prawdziwa fala redukcji może nastąpić już w 2002 roku.
Paweł Zielewski
[email protected] tel. (22) 611-62-29
Liczba banków z przewagą kapitału zagranicznego wzrosła w pierwszej połowie tego roku z 39 do 48. Ich fundusze stanowiły 76,9 proc. kapitałów systemu bankowego, a aktywa 69,5 proc. aktywów sektora.
Udział banków z kapitałem zagranicznym w funduszach i sumie bilansowej polskiego systemu bankowego świadczy o potencjalnej i faktycznej pozycji tych instytucji w rynku usług bankowych. Banki z przewagą kapitału zagranicznego gromadziły też w pierwszej połowie roku 63,4 proc. depozytów sektora niefinansowego i udzieliły 72 proc. kredytów — wynika z danych NBP.
Kapitał akcyjny wniesiony do polskich instytucji finansowych przez inwestorów zagranicznych stanowił na koniec czerwca prawie 4,3 mld zł, z tego 19,8 mln przypadało na należące do podmiotów zagranicznych akcje banków z przewagą kapitału polskiego. Oznacza to, że zaangażowanie inwestorów zagranicznych zwiększyło się nieznacznie — o 206,9 mln zł, a ich udział w kapitale akcyjnym na poziomie 52,6 proc. nieco się zmniejszył. Przejęcie przez inwestorów zagranicznych kontroli na kolejnymi bankami nie wiązało się bowiem ze znaczącym napływem kapitału zagranicznego do Polski. W przypadku pięciu instytucji finansowych nastąpiło za pośrednictwem banków krajowych, a w przypadku dwóch — w drodze odkupienia akcji od innych większościowych zagranicznych akcjonariuszy. Najwięcej w polski system bankowy zainwestowały instytucje amerykańskie — ponad 1,1 mld zł i niemieckie — 973,2 mln zł. Dzięki temu Amerykanie mają prawie 14,7-proc. udział w kapitale akcyjnym polskich banków komercyjnych. W porównaniu z 1999 rokiem zmniejszył się natomiast udział Niemców — z 14,7 proc. do 12,5 proc. w kapitale akcyjnym banków komercyjnych i z 26,3 proc. do 22,6 proc. udział w kapitale akcyjnym osób zagranicznych. Stało się tak w wyniku objęcia przez Bayerische Hypo- und Vereinsbank nowej emisji akcji serii C w BPH, opłacenia jej wkładem niepieniężnym w postaci praw własności akcji Hypo-Bank Polska i HypoVereinsbank Polska, które zostały wycenione na 527 mln zł. Następnie HVB został połączony z BPH bez podnoszenia funduszy krakowskiej instytucji finansowej. W konsekwencji kapitał akcyjny niemieckiego pochodzenia w polskim sektorze bankowym zmniejszył się o mniej więcej 451,2 mln zł. Na trzecim miejscu pod względem wartości inwestycji w nasz system są Holendrzy.
Beata Tomaszkiewicz
[email protected] tel. (22) 611-62-27