Ocena wpływu sposobu realizacji zamówienia na lokalny rynek nie może naruszać zasady równego traktowania oferentów.
Zamawiający przygotowując procedurę przetargową musi określić kryteria oceny oraz ich znaczenie. W artykule 91 ust. 2 ustawy Prawo zamówień publicznych wskazano, iż może to być cena, ewentualnie z innymi kryteriami odnoszącymi się do przedmiotu zamówienia, w szczególności takimi jak jakość, funkcjonalność, parametry techniczne, zastosowanie najlepszych dostępnych technologii w zakresie oddziaływania na środowisko, koszty eksploatacji, serwis, termin wykonania oraz wpływ sposobu wykonania na rynek pracy w miejscu realizacji zamówienia. To ostatnie kryterium, określane mianem społecznego, budzi kontrowersje.
Zakazane preferencje
Zamawiający może zastosować społeczne kryterium, ale tylko wtedy gdy jest ono określone w sposób obiektywny, nie naruszający zasad równego traktowania oferentów oraz uczciwej konkurencji.
Gdy pojawiły się pierwsze interpretacje zapisów ustawy PZP, obowiązującej od marca, do Biuletynu Zamówień Publicznych zaczęły docierać ogłoszenia, w których zamawiający zaczęli przyznawać punkty stosując preferencje lokalne. I tak firma z terenu gminy dostawała dwa razy tyle punktów co te z województwa. Na pierwszy rzut oka patriotyzm lokalny, w rzeczywistości — w związku z wejściem Polski do UE — naruszenie przepisów. Z chwilą akcesji preferencje krajowe przestały istnieć. Zamawiający nie ma prawa stosować również preferencji lokalnych. Narusza bowiem:
- zasadę równego traktowania wszystkich uczestników postępowania wyrażoną w art. 7 ust. 1 ustawy, a ponadto przewidzianą w unijnych dyrektywach oraz orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (m.in. orzeczenia w sprawach C - 243/89 Storebaelt, C - 21/88 Du Pont, oraz C - 351/88 Laboratorio Bruneau),
- zasadę z art. 91 ust. 3 ustawy, która wskazuje, iż kryteria oceny ofert nie mogą dotyczyć właściwości wykonawcy, a w szczególności jego wiarygodności ekonomicznej, technicznej lub finansowej,
- wymóg określony w art. 91 ust. 2, aby kryteria zamówienia odnosiły się do przedmiotu zamówienia.
Druga forma interpretacji zapisu art. 91 ust. 2. PZP to utożsamianie go z liczbą bezrobotnych zatrudnionych do wykonania zamówienia. Jednak są to dwa odmienne kryteria. Ustalając punktacje poza zatrudnieniem bezrobotnych można brać po uwagę i inne czynniki.
Oferty wariantowe
Określenie, którego ustawodawca użył w art. 91 ust. 2 należy stosować głównie w przetargach, w których zamawiający dopuścił możliwość składania ofert wariantowych, czyli takich, które przewidują odmienny niż określony przez niego sposób wykonania zamówienia (art. 2 pkt 7). W innym wypadku wykorzystanie kryterium społecznego będzie ograniczone. Zamawiający ma obowiązek zgodnie z art. 29 ust 1. opisać przedmiot zamówienia w sposób jednoznaczny, wyczerpujący, za pomocą dostatecznie dokładnych, zrozumiałych określeń, uwzględniając wszystkie wymagania i okoliczności mogące mieć wpływ na ofertę i sposób wykonania.
Przypomnijmy, iż kiedy zamawiający przygotowuje specyfikację, to zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 8 jest zobowiązany do opisania kryteriów, którymi będzie się kierował przy wyborze oferty.
Warto zwrócić uwagę, że nadawanie zbyt wysokiej punktacji kryterium społeczemu może zawyżyć cenę zamówienia (wyjaśniamy to na przykładzie). Druga pułapka jest taka, że w przypadku zatrudnienia niewykwalifikowanego pracownika, może dojść np. do wypadku na placu budowy, co spowoduje jej zatrzymanie lub nawet odsunięcie wykonawcy.
Reasumując, zamawiający powinni poważnie zastanowić się nad zastosowaniem tego kryterium. Może to rodzić wiele niepotrzebnych problemów, protestów i utrudniać skuteczne przeprowadzenie procedury.