Zgodnie z art. 10 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze postępowanie upadłościowe prowadzi się wobec podmiotu, który stał się niewypłacalny. Definicja niewypłacalności zawarta jest w art. 11 ustawy, zgodnie z którym dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, zaś dłużnika będącego osobą prawną lub jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną (tj. w szczególności spółką osobową lub kapitałową) uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.
Niewykonywanie wymagalnych zobowiązań pieniężnych to sytuacja, w której podmiot gospodarczy nie spełnia takich zobowiązań w terminie. Zgodnie z przeważającym poglądem nieistotne jest, czy podmiot ten nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy też tylko niektórych z nich, jak również czy są to zobowiązania cywilnoprawne czy publicznoprawne. Nieistotny jest także rozmiar niewykonywanych zobowiązań. Niewypłacalność istnieje również, jeżeli wierzyciele nie domagają się zapłaty wymagalnych zobowiązań. Z uwagi na użycie liczby mnogiej „zobowiązań” w art. 11 ustawy stan niewypłacalności nie występuje, jeżeli dłużnik ma tylko jednego wierzyciela, którego zobowiązanie jest wymagalne.
W wyroku z 19 stycznia 2011 r. Sąd Najwyższy (V CSK 211/10) zajął jednak odmienne stanowisko, zgodnie z którym krótkotrwałe wstrzymanie płacenia długów wskutek przejściowych trudności nie jest podstawą ogłoszenia upadłości, a o niewypłacalności można mówić dopiero wtedy, gdy dłużnik z braku pieniędzy przez dłuższy czas nie wykonuje przeważającej części swoich zobowiązań. Druga z przesłanek upadłości to sytuacja, w której zobowiązania przekroczą wartość majątku spółki, nawet jeżeli wykonuje swoje zobowiązania na bieżąco. Można to stwierdzić na podstawie sporządzanych okresowo dokumentów księgowych. Wtedy stwierdzenie nadwyżki zobowiązań nad majątkiem następuje zawsze z pewnym opóźnieniem. Termin na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości należy w takim wypadku liczyć od momentu, kiedy członek zarządu może stwierdzić, że zachodzą okoliczności uzasadniające wystąpienie z takim wnioskiem, tj. od sytuacji, w której przy zachowaniu należytej staranności i prawidłowej organizacji pracy mógłby się o tym dowiedzieć.
Zgodnie z art. 21 ust 1 ustawy wniosek o ogłoszenie upadłości winien zostać zgłoszony przez dłużnika nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości. W przypadku spółki kapitałowej obowiązek zgłoszenia wniosku spoczywa na każdej osobie, która ma prawo reprezentacji spółki, tj. na każdym z członków zarządu jak i na prokurencie.W przypadku spółki z o.o. niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie może powodować osobistą odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania spółki (na zasadzie art. 299 k.s.h.). Niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie stanowi przestępstwo określone w art. 586 kodeksu spółek handlowych, zagrożone grzywną, karą ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do roku.