Szansa dla inwestorów pojawiła się w 2012 r., kiedy eksperci ministerstw Skarbu i Finansów oraz Banku Gospodarstwa Krajowego opracowali Program Inwestycje Polskie. Jego celem jest zachowanie obecnej dynamiki inwestycji w długoterminowe projekty infrastrukturalne. Aby tak się stało, do 2020 r. wydatki na infrastrukturę w Polsce powinny wynieść 400-500 mld zł. Niestety niewielu inwestorów stać na realizację inwestycji, zwłaszcza gdy zagraniczne banki zaostrzyły politykę kredytową. Z pomocą przychodzi jednak Program Inwestycje Polskie, który wesprze ciekawe i rentowne projekty.
Dwa źródła
Program Inwestycje Polskie opiera się na Banku Gospodarstwa Krajowego, który zapewni finansowanie dłużne kredytami, gwarancjami i obejmowaniem obligacji oraz na powołanej niedawno spółce Polskie Inwestycje Rozwojowe (PIR). Oba podmioty zostaną docelowo dokapitalizowane kwotami do 10 mld zł.
— Dokapitalizowanie PIR umożliwi inwestowanie w spółki celowe, odpowiedzialne za przygotowanie i prowadzenie projektów infrastrukturalnych. Wsparcie BGK z kolei umożliwi zwiększenie akcji kredytowej i gwarancyjnej związanej z potrzebami długoterminowego finansowania tych inwestycji. Zakładanym wynikiem dokapitalizowania BGK jest uzyskanie efektu dźwigni finansowej do 40 mld zł w pierwszych kilku latach działania programu — wyjaśnia Michał Markowski z Ministerstwa Skarbu Państwa. Środki na wsparcie finansowe obu filarów Programu Inwestycje Polskie w pierwszej kolejności będą pochodziły ze zbycia pakietów akcji spółek giełdowych PGE, PKO BP, PZU i Ciech, na wniesienie których w grudniu ubiegłego roku wyraziła zgodę Rada Ministrów.
Liczy się rentowność
Najistotniejszym kryterium wyboru inwestycji, które zakwalifikują się do programu rządowego, jest opłacalność. Przedsięwzięcie musi wykazywać dodatnią wartość bieżącą netto (tzw. NPV) i oferować rynkową stopę zwrotu dla BGK i PIR. — BGK i PIR w ocenie marży na kredycie i stopy zwrotu z inwestycji będą brały pod uwagę m.in. koszt kapitału, ryzyko projektu, stosowne zabezpieczenia oraz własne koszty działalności — wymienia Michał Markowski. Zgodnie z programem, PIR i pomysłodawca inwestycji założą spółkę celową, która będzie odpowiadać za konkretny projekt infrastrukturalny. W zamian za przekazane pieniądze PIR będzie nabywać w utworzonej spółce celowej część udziałów, które w przyszłości odsprzeda (nie może to być więcej niż 50 proc. udziałów, gdyż to kapitał prywatny ma zarządzać inwestycją).
— Głównymi udziałowcami spółek celowych będą jednak podmioty prywatne, gdyż to one zgłaszają zainteresowanie realizacją konkretnego projektu i dysponują niezbędnym know-how dotyczącym sektora, w który inwestują, a także muszą zdobyć większość kapitału — zapewnia Michał Markowski.
Program adresowany jest zarówno do podmiotów z udziałem Skarbu Państwa, jak i partnerów prywatnych, również z kapitałem zagranicznym. Nie zapominano też o samorządach. — PIR może inwestować w projekty jako udziałowiec strony prywatnej w formule partnerstwa prywatno-publicznego lub jako współudziałowiec spółek komunalnych. Drugi uczestnik programu, czyli BGK, może natomiast udzielać kredytów i gwarancji samorządom oraz obejmować obligacje przychodowe emitowane przez spółki komunalne — dodaje Michał Markowski.
Powstała już lista projektów, które mogłyby się starać o dofinansowanie. Najbardziej pożądane są duże przedsięwzięcia z dziedziny infrastruktury energetycznej (zwłaszcza w zakresie dystrybucji i wytwarzania) i gazowej (sieć przesyłowa, wydobycie i magazyny), zagospodarowania złóż węglowodorowych (w tym gazu z łupków), infrastruktury transportowej, a także infrastruktury samorządowej (np. utylizacja odpadów, komunikacja, rewitalizacja miast). Przykładowe projekty to elektrownie węglowe i gazowe, infrastruktura wokół budowanego już terminalu LNG w Świnoujściu, gazociąg z tego miasta na południe Polski, magazyny gazu, a także nowa fabryka chemii na polskim Wybrzeżu.
Trzy razy tak
Aby zakwalifikować się do Programu Inwestycje Polskie, trzeba się napracować. Do przejścia są trzy etapy. Decyzje inwestycyjne w ramach programu w spółce PIR będą zatwierdzane przez zarząd na podstawie analiz, due diligence i rekomendacji zespołu analitycznego w PIR. Kolejnym etapem jest uzyskanie akceptacji komitetu inwestycyjnego złożonego z niektórych członków rady nadzorczej. — Do komitetu inwestycyjnego można zaprosić, w celu konsultacji, niezależne osoby znające analizowany biznes — zaznacza Michał Markowski. Jeśli inwestycja zyska uznanie zarządu i komitetu inwestycyjnego, trafia do rady nadzorczej w pełnym składzie, która podejmuje ostateczną decyzję. Istnieje jednak ryzyko, że projekt inwestycyjny na każdym z 3 etapów może być odrzucony lub odesłany do poprawy.
Bariery ochronne
Trzyetapowy proces decyzyjny, konieczność wykazania biznesowego doświadczenia nadzoru, zarządu i doradców czy spełnienia wymagań Eurostatu (niezaliczanie spółki do sektora finansów publicznych) i UOKiK (pomoc publiczna) mają eliminować inwestycje nieuzasadnione ekonomicznie. Podobne zabezpieczenie mają stanowić funkcjonowanie PIR-u na zasadzie typowego funduszu infrastrukturalnego czy też private equity, oczekującego rentowności inwestycji minimum 8-9 proc. w przypadku wejścia kapitałowego oraz kredytowanie na warunkach komercyjnych, raczej w dolnych wskaźnikach, czyli WIBOR plus 150-300 punktów. Przy takich założeniach popieranie nierentownych inwestycji najzwyczajniej nie będzie się opłacać.
Wzory do naśladowania
Podczas gdy w Polsce Ministerstwo Skarbu dopiero zaczyna wspierać duże inwestycje infrastrukturalne, w innych krajach ten system działa od kilku lat. Pionierem są Niemcy.
Niemcy
Kreditanstalt für Wiederaufbau (KfW) KfW utworzono w 1948 r. z inicjatywy aliantów, w związku z pomocą gospodarczą w ramach Planu Marshalla dla zrujnowanych przez wojnę Niemiec. KfW, pełniąc misję rozwojowego banku publicznego, współpracuje ze wszystkimi bankami komercyjnymi w Niemczech, kasami oszczędności i bankami spółdzielczymi. Zadaniem banku jest udzielanie gwarancji, kredytów, ale również — w nieznacznym zakresie — inwestowanie kapitałowo. Instytucja wspomaga m.in. inwestycje infrastrukturalne, w tym projekty komunalne.
Indonezja
Indonesia Infrastructure Guarantee Fund (IIGF) — PT Penjaminan Infrastruktur Indonesia Fundusz gwarancyjny o statusie przedsiębiorstwa państwowego (w 100 proc. kontrolowany przez ministra finansów) rozpoczął działalność w maju 2010 r. Początkowy kapitał wynosił 100 mln USD, jednak przyszłości ma sięgnąć 500 mln USD. Ponadto fundusz otrzymał wsparcie Banku Światowego w postaci linii gwarancyjnej na 480 mln USD. Pierwszej gwarancji IIGF udzielił w październiku 2011 r. dla projektu budowy elektrowni Pemalang Central Java Steam Power Plant (wartość projektu 3,2 mld USD). W przygotowaniu są kolejne inwestycje, które otrzymają wsparcie, m.in. budowa linii kolejowej Bangkuang Puruk Cahu — Batanjung — Lupak długości 400 km w prowincji Central Kalimantan.
Korea Południowa
Korea Infrastructure Credit Guarantee Fund (KICGF) Rządowy fundusz gwarancji dla projektów infrastrukturalnych działa od 1995 r. Korea Credit Guarantee Fund (KODIT) wspiera firmy prywatne. Kapitał KICGF na koniec 2011 r. wyniósł 457 mln USD, zaś portfel udzielonych gwarancji 5,87 mld USD. Gwarancję otrzymała m.in. budowa drogi ekspresowej Seoul — Chuncheon Expressway o długości 61 km łączącej Seul z prowincją Gangwon, centrum turystycznym Korei. Inwestycję zakończono w lipcu 2009 r.
Francja
Program rządowych gwarancji kredytowych dla projektów PPP Stanowi część pakietu antykryzysowego, przyjętego w lutym 2009 r. Łączna kwota gwarancji to 10 mld EUR na warunkach rynkowych. Zgodnie z założeniami programu możliwe jest pokrycie do 80 proc. wartości finansowania projektu ze źródeł prywatnych.
Dotychczas na liście gwarantowanych inwestycji znalazły się cztery plany budowy linii kolejowych wielkiej prędkości, w tym linii Tours — Bordeaux długości 302 km, o łącznej wartości 7,8 mld EUR, z czego 3,2 mld EUR będzie pochodzić z kredytów bankowych z gwarantowaną przez rząd transzą na kwotę 1,1 mld EUR. W tym projekcie członkiem konsorcjum inwestorów (25,4 proc. kapitałów własnych projektu) jest spółka CDC Infrastructures, filia państwowego banku rozwojowego Caisse des Depots et Consignations.
Wielka Brytania
The UK Guarantees Scheme Nowy program wsparcia inwestycji publicznych i prywatnych w infrastrukturę, ogłoszony przez rząd brytyjski 18 lipca 2012 r., z łącznym limitem gwarancji 40 mld GBP. Program jest administrowany przez Infrastructure UK, jednostkę HM Treasury odpowiedzialną za politykę finansową rządu w zakresie inwestycji infrastrukturalnych. Rząd zachowuje dużą swobodę w kształtowaniu warunków oferowanych gwarancji, jednak projekty muszą spełnić 5 głównych kryteriów: mieć znaczenie narodowe, być gotowe do rozpoczęcia fazy budowy w 12 miesięcy od otrzymania gwarancji, być wiarygodne finansowo, niezdolne do realizacji bez wsparcia programu oraz mieć pozytywny wpływ na wzrost gospodarczy i nie przedstawiać nieakceptowalnego ryzyka ekonomicznego lub fiskalnego.