Pracodawca ma obowiązek uzgodnić ze związkiem zawodowym najważniejsze akty wewnętrzne w spółce: regulamin wynagradzania i regulamin pracy, dlatego związki stają się także współodpowiedzialne za kształtowanie zasad wykonywania pracy. Organizacje związkowe mają także uprawnienie do podejmowanie rokowań w sprawie układów zbiorowych pracy, a w razie naruszenia interesów zbiorowości pracowników — do wszczęcia sporu zbiorowego i przeprowadzenia akcji strajkowej.
Współodpowiedzialność związku zawodowego za zakład pracy polega również na wykonywaniu funkcji korporacyjnych. Chodzi o prawo wyboru członków rady nadzorczej w spółkach, w których Skarb Państwa przestał być jedynym akcjonariuszem (chodzi o spółki powstałe w wyniku komercjalizacji). Prawo to zostało przyznane pracownikom na mocy art. 14 ust 1 ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji.
Pracownicy wybrani do rady nadzorczej to w praktyce często przedstawiciele związku zawodowego. Niezależnie od swoich związkowych korzeni mają te same obowiązki wobec spółki co pozostali członkowie rady nadzorczej. Oznacza to, że powinni przykładać szczególną wagę do dbałości o jej interes. Rada nadzorcza nadzoruje bowiem działalność spółki, czynności podejmowane przez zarząd i dokonuje ich oceny.
Łączenie funkcji korporacyjnej ze związkową może powodować faktyczny konflikt interesów między dbałością o dobro spółki a dobrem związkowym. Przykładem może być prowadzenie sporu zbiorowego. Jeśli działania zarządu są poddane ocenie rady nadzorczej, a ta w części składa się z przedstawicieli związku zawodowego, który zainicjował spór, to trudno wyważyć ocenę działań zarządu między wspieraniem związku, a odmiennym stanowiskiem i dobrem spółki. Ustawodawca nie znalazł jeszcze remedium na tego typu konflikt.
Wraz z postępem globalizacji współodpowiedzialność związków zawodowych za warunki pracy w zakładzie pracy będzie podlegać ewolucji. Zmierza ona ku eliminowani tzw. dumpingu społecznego, czyli zbliżaniu warunków pracy w spółce matce i spółkami córkami w różnych krajach. Podejmuje się inicjatywy w celu budowania europejskiego systemu stosunków przemysłowych jako elementu ponadnarodowego wymiaru stosunków pracy. Przykładem takich rozwiązań może być ostatnia inicjatywa NSZZ „Solidarność” pt. „Rokowania zbiorowe w firmach ponadnarodowych”. Takie zmiany, a nie tylko miejscowe przepisy prawne, będą warunkowały pozycję związków zawodowych w Polsce.
JOANNA JASIEWICZ
adwokat w Kancelarii Gide Loyrette Nouel