Zygmunt Kostkiewicz: PTE wykładają karty na stół
CECHY PRODUKTU: Dla ostatecznego wyniku oszczędzania w otwartym funduszu emerytalnym liczy się tylko stopa zwrotu uzyskiwana przez fundusz i wysokość kosztów symbolizowana przez alokację — uważa Zygmunt Kostkiewicz. fot. ARC
Fascynujące tak dla uczestników rynku, jak i dla opinii publicznej, jest ujawnianie cech produktów emerytalnych przez większość powszechnych towarzystw emerytalnych. Po raz pierwszy na rynku finansowym widać proces wykładania na stół kart, dotychczas trzymanych „przy orderach”. Widać też znaczące różnice pomiędzy produktami emerytalnymi poszczególnych PTE. Pierwszoroczna opłata wynosi od 15 do 8,7 proc., krańcowa osiągana po maksymalnym stażu członkowskim od 12 do 4 proc. składki. Oznacza to średnią alokację składki w dwudziestoletnim okresie oszczędzania od 87 do 95,5 proc.
OPINIĘ PUBLICZNĄ tak naprawdę interesują dwie sprawy — po pierwsze, skąd biorą się tak duże różnice w tych stawkach. Po drugie, czy różnice te są naprawdę istotne dla klienta.
Odpowiedź na pytanie pierwsze jest dość skomplikowana. Na kształt produktu w zakresie opłaty od składki wpływ miało wiele czynników, tak obiektywnych, jak i subiektywnych, innych w każdym PTE. Do czynników obiektywnych zaliczyć należy zaplanowany koszt obsługi rachunku lub cenę pobieraną przez agenta transferowego, zaplanowany poziom kosztów stałych w stosunku do zaplanowanej liczby pozyskanych klientów itp.
DO CZYNNIKÓW bardziej subiektywnych należy zaliczyć wysokość zaplanowanej prowizji, zakładaną średnią składkę na jeden rachunek i procent rachunków martwych (nie wykazujących przychodu ze składki więcej niż kilka miesięcy), zaplanowany czas zwrotu z inwestycji i stopę dyskontową przyjętą dla obliczeń opłacalności inwestycji. Wpływ na kształt produktu miał także sposób potraktowania rachunku rezerwowego, tworzonego przez PTE w funduszu, w ciężar kosztów.
Wielość przyjętych w biznesplanach założeń dała ogromne zróżnicowanie rezultatów. Teraz rynek zweryfikuje założenia poszczególnych PTE. Wysokie opłaty znacząco utrudnią sprzedaż, ułatwiając jednocześnie pokrycie kosztów przy małej liczbie rachunków. Niskie opłaty są istotnym argumentem dla sprzedawców, zmuszając jednocześnie PTE do uzyskania dużej liczby klientów dla osiągnięcia progu rentowności.
NIE ZNACZY TO jednak, iż ceny usług PTE różnią się aż tak znacząco. Cena ta ma bowiem dwa wymiary. Wszystkie PTE, które dotychczas ujawniły swoje koszty, zadeklarowały, że będą pobierać maksymalną opłatę za zarządzanie aktywami wysokości 0,6 proc. aktywów rocznie. Opłata ta jest „niewidoczna” – potrąca się ją codziennie przy wycenie jednostek uczestnictwa funduszu. Jednocześnie w całym okresie oszczędzania w funduszu ta opłata to około połowy opłat wnoszonych przez klienta na rzecz PTE. Jej znaczenie ekonomiczne jest niewielkie na początku oszczędzania, lecz rośnie wraz ze wzrostem aktywów na rachunku. Pod koniec oszczędzania znaczenie tej opłaty jest większe niż opłaty od składki.
ZNACZENIE STOPY alokacji dla klienta jest bowiem niebagatelne. Dla ostatecznego wyniku oszczędzania w otwartym funduszu emerytalnym liczą się bowiem dwie wielkości — stopa zwrotu uzyskiwana przez fundusz i wysokość kosztów symbolizowana przez alokację, gdyż pozostałe koszty funduszy są praktycznie identyczne. W długim okresie istotniejsza jest stopa zwrotu — wieloletnia różnica 1 proc. stopy zwrotu odpowiada około 3 proc. różnicy średniej stopy alokacji. Tylko bowiem średnia alokacja w okresie oszczędzania ma tak naprawdę znaczenie dla klienta. Nie pierwszoroczna i nie krańcowa.
JEDNAK DZIŚ nieznane są stopy zwrotu i klient — poza renomą założycieli — kierować się może wyłącznie alokacją składki. Alokacja jest tym ważniejsza, im mniej różnić się będą stopy zwrotu poszczególnych otwartych funduszy emerytalnych.
Jednak mechanizm niedoboru (konieczność dopłaty do funduszu przez PTE w razie nieuzyskania stopy zwrotu określonej jako ustawowe minimum) powoduje, że profile inwestowania, a tym samym stopy zwrotu poszczególnych funduszy, będą raczej zbliżone. Jednak alokacja jest ważna!
Zygmunt Kostkiewicz
jest prezesem CU PTE BPH CU WBK