Co warto wiedzieć o urlopach

„Puls Biznesu”: Ile pracownikowi należy się dni urlopu?

Piotr Foitzik, adwokat: 20 dni — jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat, 26 dni — jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat. Do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się z tytułu ukończenia: zasadniczej lub równorzędnejszkoły zawodowej — przewidziany programem nauczania czas nauki, ale nie więcej niż 3 lata, 2średniej szkoły zawodowej — przewidziany programem nauczania czas nauki, ale więcej niż 5 lat, średniej szkoły zawodowej dla absolwentów zasadniczych (równorzędnych) szkół zawodowych — 5 lat, średniej szkoły ogólnokształcącej — 4 lata, szkoły policealnej — 6 lat, szkoły wyższej — 8 lat. Okresy te nie sumują się.

Ile urlopu przysługuje w roku kalendarzowym, w którym podjęło się pracę?

W pierwszej pracy uzyskuje się prawo do urlopu z upływem każdego jej miesiąca w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego po przepracowaniu roku.

Ile urlopu należy się zatrudnionemu na część etatu?

Proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy. Przy czym podstawa to 20 dni — jeżeli jest zatrudniony krócej niż 10 lat, lub 26 dni — jeśli jest zatrudniony co najmniej 10 lat. Niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia.

Czy na umowie cywilno-prawnej należy się urlop?

— Nie, chyba że taka umowa to gwarantuje.

Ile należy się dni urlopu na żądanie i kiedy trzeba go zgłosić?

Pracownik ma prawo do 4 dni w roku kalendarzowym urlopu na żądanie. Powinien to zgłosić najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu.

Kiedy pracownik ma prawo urlopu bezpłatnego i w jakim wymiarze?

Udziela się go na wniosek i za zgodą pracodawcy. Ale są uregulowania szczególne, które przewidują obowiązek udzielenia takiego urlopu, które dotyczą m.in. młodocianych, posłów, osób powołanych na ćwiczenia do wojska.

Kiedy pracodawca może odwołać pracownika z urlopu wypoczynkowego? Czy pracownik może odmówić?

Pracodawca może odwołać pracownika z takiego urlopu, gdy jego obecności w zakładzie pracy wymagają okoliczności nieprzewidziane w chwili rozpoczęcia urlopu, a uzasadniające konieczność takiej obecności. Pracownik nie może odmówić powrotu, a jeśli to zrobi, musi odmowę uzasadnić. W konkretnych okolicznościach konsekwencją odmowy może być rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem.

Czy pracodawca może odmówić pracownikowi urlopuwypoczynkowego?

Jeżeli pracownik chce skorzystać z urlopu niezgodnie z planem urlopów, to pracodawca ma prawo w tym terminie odmówić. Wybór konkretnego terminu powinien uwzględniać plan urlopów w zakładzie pracy i uzasadnione interesy pracodawcy.

Czy pracodawca ma prawo wymagać od pracownika wcześniejszego zaplanowania urlopu?

Tak. Zwykle firmy sporządzają plan urlopów na cały rok kalendarzowy, uwzględniający potrzeby zakładu pracy (w tym ewentualną sezonowość działalności) i terminy urlopów wszystkich pracowników.

Z jakim wyprzedzeniem?

W sposób przyjęty w zakładzie pracy. Nie ma szczegółowych regulacji. Należy uznać, że powinno to nastąpić z dostatecznym wyprzedzeniem, z uwzględnieniem okoliczności i potrzeb pracodawcy. Wniosek nie musi być pisemny, strony mogą dokonać uzgodnień ustnie.

Czy można zmienić termin zaplanowanego urlopu?

Tak, za zgodą pracodawcy lub bez zgody, gdy nie można rozpocząć urlopu z powodu choroby.

Do kiedy pracownik musi wykorzystać urlop z danego roku? Czy pracodawca może zmusić pracownika do wykorzystania zaległego urlopu?

W okresie wypowiedzenia pracodawca może skierować pracownika na urlop. Może to też zrobić, gdy urlop wynika z planu urlopów w zakładzie pracy. Urlop powinien być wykorzystany najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego.

Kiedy pracownikowi należy się ekwiwalent urlopowy? I ile wynosi ?

Ekwiwalent pieniężny przysługuje w razie niewykorzystania przysługującego urlopu w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy. Ustala się go, stosując zasady obowiązujące przy obliczaniu wynagrodzenia urlopowego, z określonymi zmianami, zgodnie z rozporządzeniem z 8 stycznia 1997 r. (Dz.U. Nr 2, poz. 14 ze zm.). W szczególności przy ustalaniu ekwiwalentu w wysokości należnej w miesiącu nabycia prawa do niego uwzględnia się składniki wynagrodzenia określone w stawce miesięcznej w stałej wysokości.

Czy można zamiast urlopu w trakcie wypowiedzenia poprosić o ekwiwalent ?

Pracownikowi nie przysługuje takie uprawnienie.

Co dzieje się z urlopem, gdy zmienia się pracę?

Za niewykorzystany urlop pracownik otrzymuje ekwiwalent urlopowy lub, gdy strony tak zgodnie postanowią, urlop może być wykorzystany u następnego pracodawcy.

Czy zwolnienie lekarskie w trakcie urlopu automatycznie przesuwa go o czas choroby?

Niewykorzystaną część urlopu pracodawca ma obowiązek udzielić w terminie późniejszym. Nieobecność odlicza się od urlopu i urlop można przesunąć.

Czy pracodawca ma prawo obciążyć pracownika, który wkrótce idzie na urlop, większą ilością pracy?

Nie ponad ilość, która mieści się w wymiarze zatrudnienia i wynika z obowiązków i kompetencji pracownika na powierzonym mu stanowisku. Jeżeli jednak zachodzi konieczność pracy w godzinach nadliczbowych, to pracodawca może to zlecić pracownikowi.

A jeśli pracodawca podczas urlopu zleca wykonanie pracy zdalnie?

Pracownik nie ma obowiązku wykonywania pracy w czasie urlopu — ani zdalnie, ani w zakładzie pracy, chyba że urlop zostanie przerwany. W takim przypadku powinien zapytać pracodawcę, czy zachodzą okoliczności uzasadniające odwołanie z urlopu i czy ten urlop będzie mógł wykorzystać później. Najlepiej zrobić to, dbając o dobre relacje z pracodawcą.