Realizacja projektów służących zwiększeniu efektywności to doskonała okazja do rozwinięcia „zielonego przemysłu” i stworzenia miejsc pracy. Z raportu Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) i Krajowej Agencji Poszanowania Energii (KAPE) wynika, że w Polsce wciąż rośnie efektywność energetyczna, ale ostatnio jej wzrost jest wolniejszy niż kilka lat wcześniej. Polska gospodarka nadal jest znacznie bardziej energochłonna niż średnia unijna. Jak to zmienić?
Nie ma prostych rozwiązań
Eksperci podkreślają, że proste rozwiązania, np. zastosowanie nowoczesnych technologii, które potrzebują mniej energii, zostały już wykorzystane, dlatego kolejne przedsięwzięcia zwiększające efektywność będą bardziej skomplikowane, a tym samym droższe. Najbardziej nieefektywne instalacje mają najkrótszy okres zwrotu i z komercyjnego punktu widzenia opłacało się je szybko modernizować. Na poprawę efektywności energetycznej przedsiębiorcy mogą uzyskać dofinansowanie dwóch źródeł. Pierwsze to Program Infrastruktura i Środowisko (POIiŚ). Drugie źródło to programy regionalne (RPO) poszczególnych województw w przypadku projektów realizowanych przez sektor MŚP.
Dla dużych firm
Przypomnijmy, że do 5 grudnia 2015 r. duże przedsiębiorstwa muszą przeprowadzić audyty energetyczne. Taki wymóg wynika z art. 8 Dyrektywy 2012/27/UE. Audyty pokażą miejsca krytyczne, czyli obszary, gdzie zużywa się najwięcej energii. Na tej podstawie firmy mogą zaplanować działania, które przyczynią się do poprawy efektywności energetycznej. W POIiŚ wsparcie będą mogły uzyskać projekty kompleksowe dużych przedsiębiorstw składające się m.in. z poniższych elementów: przebudowa linii produkcyjnych na bardziej efektywne energetycznie; kompleksowa modernizacja budynków; zastosowanie technologii efektywnych energetycznie; budowa i przebudowa instalacji OZE; zastosowanie energooszczędnych technologii produkcji i użytkowania energii elektrycznej, ciepła, chłodu i wody; zastosowanie technologii odzysku energii wraz z systemem wykorzystania energii ciepła odpadowego w ramach przedsiębiorstwa (zgodnie z dyrektywą 2012/27/UE), wprowadzanie systemów zarządzania energią. W ramach POIiŚ projekty będą oceniane w procedurze konkursowej. Powinny wprowadzać innowacyjne rozwiązania oraz tworzyć miejsca pracy, przy zachowaniu zasad obowiązującej pomocy publicznej. Do wsparcia nie będą kwalifikować się inwestycje służące wyłącznie redukcji emisji gazów cieplarnianych w ramach działań wymienionych w załączniku I do dyrektywy 2003/87/WE. Zamierzenia oceniane będą poprzez pryzmat efektywności kosztowej oraz osiągniętych efektów. W przypadku projektów dotyczących efektywności energetycznej budynków preferowane będą projekty zwiększające efektywność energetyczną powyżej 60 proc., natomiast projekty z zakresu kompleksowej modernizacji budynków zwiększające efektywność poniżej 25 proc. nie będą kwalifikowały się do dofinansowania.
Dla małych
W regionach, które wydzieliły specjalne pule dla sektora małych i średnich przedsiębiorstw, wspierane będą działania polegające na modernizacji energetycznej obiektu czy instalacji wraz z zastosowaniem instalacji do produkcji energii elektrycznej i (lub) cieplnej ze źródeł odnawialnych. Elementem obowiązkowym projektów są audyty energetyczne. Na dofinansowanie mają szanse projekty realizowane w takich samych dziedzinach jak w przypadku dużych przedsiębiorstw. Będzie obowiązywać procedura konkursowa. Ich zasady oraz kryteria opracowują poszczególne Urzędy Marszałkowskie. W przypadku wymiany źródeł energii ważna będzie redukcja emisji pyłu PM10, czyli mieszaniny cząstek substancji organicznych i nieorganicznych zawieszonych w powietrzu. Cząstki o średnicy mniejszej niż 10 mikrometrów mogą zawierać substancje toksyczne takie jak wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (np. benzo/a/piren), metale ciężkie oraz dioksyny i furany. Poziom dopuszczalny dla stężenia średniodobowego wynosi 50 mikrogramow na metr sześcienny i może być przekraczany nie więcej niż 35 dni w ciągu roku. W nowym programie województwo śląskie kładzie nacisk przede wszystkim na poprawę i rozwój efektywności energetycznej w regionie, na wsparcie instalacji dla produkcji energii z OZE oraz projekty na rzecz gospodarki niskoemisyjnej.
— Śląsk nie musi kojarzyć się tylko z problemami górnictwa i z wydobyciem węgla — mówią eksperci funduszy strukturalnych. Oczywiście w poszczególnych województwach priorytety mogą być różne. Zależy to od potrzeb danego regionu.
— Chcemy, żeby mieszkańcy naszego województwa byli właścicielami odnawialnych źródeł energii. Nie chcemy żeby przyjeżdżali do nas duzi inwestorzy, firmy, które będą nam zakładały farmy fotowoltaiczne i stawiały wiatraki. Zależy nam, aby mieszkańcy wzięli inicjatywę w swoje ręce tak, jak się to dzieje w wielu krajach europejskich. Żeby zakładali spółdzielnie, spółki, otrzymywali od nas wsparcie i produkowali tę energię sami. Wypracowany zysk będzie zostawał w naszym regionie — podkreślał Daniel Górski, dyrektor departamentu rozwoju regionalnego w Urzędzie Marszałkowskim w Białymstoku podczas prezentacji priorytetów RPO w Politechnice Białostockiej.
Bez specjalnej puli dla MŚP
Regiony: lubuski, łódzki, mazowiecki, podkarpacki, pomorski, wielkopolski, zachodniopomorskie nie wydzieliły ekstra puli dla małych przedsiębiorców na podnoszenie efektywności energetycznej i inwestycje w OZE. Trzeba jednak dodać, że takie projekty mogą być realizowane przez MŚP z dwóch źródeł. W przypadku projektów, które mają przynieść wzrost konkurencyjności firmy, nowe produkty i usługi, to efektywność energetyczna może być elementem takiego przedsięwzięcia. Wtedy o wsparcie można wystąpić w ramach funduszy na rozwój działalności. Natomiast, gdy istotą projektu jest OZE, to wtedy MŚP mogą wystąpić o dofinansowanie w częściach RPO dotyczących wytwarzania energii w ramach OZE. Wsparcie uzyskają np. projekty budowy nowych źródeł wytwórczych energii elektrycznej i ciepła. Do nich należy zaliczyć przede wszystkim źródła wykorzystujące energię geotermalną, wiatrową, wodną, słoneczną oraz pochodzącą z biomasy i biogazu. Pomoc finansową uzyskają również budowy instalacji do produkcji biokomponentów i biopaliw (drugiej oraz trzeciej generacji), a także rozbudowy i modernizacje elektroenergetycznej sieci dystrybucyjnej. O wsparcie w tych regionach poza MŚP mogą się starać jednostki samorządu terytorialnego ( JST) jednostki naukowe, spółdzielnie mieszkaniowe czy inne instytucje. Zależy to od ustaleń w danym regionie.
Mniejsze zużycie
Różnice pomiędzy Polską a krajami „starej” Unii Europejskiej będą oczywiście się wyrównywać, natomiast jak szybki będzie to proces zależy od wielu z nas. Wzrost efektywności energetycznej pozwoli ograniczyć import surowców. Jak powtarza były premier Jerzy Buzek, najtańsza jest ta energia, której nie zużyjemy i nie musimy wyprodukować.