W Polsce modele EFQM i TQM są ciągle mało znane, mimo promocji tego typu podejścia do zarządzania organizacją.
Od 14 lat Europejska Fundacja Zarządzania Jakością (EFQM), wzorując się na istniejących nagrodach jakości — japońskiej im. dr Edwarda Deminga i amerykańskiej im. Malcolma Baldrige’a, utworzyła w 1992 r. własną, Europejską Nagrodę Jakości. Stała się ona szybko popularna w zachodniej Europie. W Polsce jednak nie budzi dużego zainteresowania.
Koło się kręci
W uproszczeniu można powiedzieć, że europejski model doskonałości EFQM jest kontynentalną wersją Total Quality Management (TQM) — kompleksowego zarządzania jakością. EFQM najdłużej stosowany jest w Wielkiej Brytanii. Wykorzystują go różnej wielkości firmy prywatne z różnych branż oraz sektor publiczny. Model ten jest traktowany jako elastyczne narzędzie wspierające nieustanne doskonalenie przedsiębiorstwa.
— Odnosi się do wszystkich dziedzin funkcjonowania organizacji, a przez swoją kompleksowość pozwala na prowadzenie działań benchmarkingowych i dzielenie się dobrymi praktykami między różnymi zakładami. Regularne stosowanie EFQM i jego metodyki pozwala na konsekwentne monitorowanie działania firmy w różnych dziedzinach oraz ocenę rezultatów tych działań. Natomiast ocena rezultatów i ich porównywanie z planowanymi wynikami (celami) prowadzi do formułowania działań doskonalących, które po wdrożeniu podlegają kolejnej ocenie — opowiada Agnieszka Głodek z firmy Amcor White Cap Polska (AWCPL). Jej zdaniem, EFQM jest także dobrym narzędziem motywacyjnym, bo jego stosowanie wskazuje nie tylko obszary wymagające usprawnień, ale także mocne strony organizacji. Ponadto angażuje pracowników w działania doskonalące.
Droga do doskonałości
Aby firma zrozumiała właściwie wymagania modelu EFQM, powinna najpierw osiągnąć pewien poziom kultury zarządzania organizacją, czyli prezentować m.in. proklienckie nastawienie oraz dobrze zdefiniowane procesy wewnętrznego doskonalenia. Dobrym początkiem może być wdrożenie SZJ ISO 9001:2000. Właśnie jednym z pierwszych kroków przedsiębiorstwa AWCPL było przygotowanie się do certyfikacji systemu zgodnego z wymaganiami normy ISO 9002:1994. Następnie firma rozpoczęła proces implementacji modelu EFQM. Od tego czasu w AWCPL przeprowadzono 3 samooceny, które zaowocowały ciągłymi działaniami doskonalącymi. Kolejny krok to przejście z organizacji zarządzanej tradycyjnie do zarządzanej procesowo.
— To długie i złożone działanie, zapoczątkowane wdrożeniem systemu SAP R/3, rekomendacjami i decyzjami korporacyjnymi, a jego obecnym wyrazem jest sfinalizowana w grudniu 2003 r. recertyfikacja systemu jakości zgodnego z normą ISO 9001:2000. Kolejnym punktem w realizowaniu naszej koncepcji zwiększania przewagi konkurencyjnej było uzyskanie certyfikatu BRC/IOP. Potwierdzeniem skuteczności podejmowanych działań w zakresie doskonalenia organizacji jest także pomyślnie zrealizowany projekt uzyskania wyróżnienia „Recognised for Excellence” w ramach systemu poziomów doskonalenia ustalonych przez EFQM — opowiada Agnieszka Głodek.
Polskie nagrody
Jedenaście lat temu wprowadzono Polską Nagrodę Jakości (PNJ), opartą na modelu EFQM. Co roku do konkursu staje około 100 organizacji. Zwycięzcy mogą startować w Europejskiej Nagrodzie Jakości.
— Droga do sukcesu w tym konkursie trwa kilka lat. Nasza firma najpierw zdobyła regionalną Podkarpacką Nagrodę Jakości, następnie otrzymaliśmy Polską Nagrodę Jakości. Droga do Europejskiej Nagrody Jakości rozpoczęła się we wrześniu 2003r. Wówczas asesorzy EFQM uplasowali Transsystem powyżej przeciętnej przedsiębiorstw europejskich posiadających zintegrowany system zarządzania — opowiada Ryszard Fus, pełnomocnik ds. zintegrowanych systemów zarządzania w firmie Transsystem z Woli Dalszej.
Pierwszą polską organizacją, która uzyskała wyróżnienie EFQM, była Fabryka Wodomierzy PoWoGaz. Było to w 2002 roku.
Oprócz PNJ i Regionalnych Nagród Jakości, firmy mogą starać się w Polsce o wyróżnienia EFQM, na niższym poziomie. Prawo do ich nadawania ma Krajowa Organizacja Partnerska, która powstała w 2003 r. na podstawie porozumienia między Polskim Centrum Badań i Certyfikacji, Krajową Izbą Gospodarczą i Umbrellą — Stowarzyszeniem Konsultantów.
Bez odzewu
— Dotychczas tylko 2 firmy zdobyły uznanie za doskonalenie — Fabryka Wodomierzy PoWoGaz, która otrzymała wyróżnienie bezpośrednio od EFQM oraz AWCPL, która otrzymała wyróżnienie od Krajowej Organizacji Partnerskiej — mówi Tadeusz Buchacz, dyrektor UNDP Umbrella Projekt.
— Nie obserwujemy znacząco rosnącego zainteresowania EFQM. Ten model stosowany jest sporadycznie przez polskie firmy i to przede wszystkim te, które mają swoje zaplecza na Zachodzie, jak Philips czy Volkswagen. Krajowe podmioty zatrzymują się głównie na ISO 9000, 14001 czy teraz już BS 7799. Jest to jednak dopiero pierwszy krok zmierzający do uporządkowania procesów. Tymczasem EFQM pozwala na przeprowadzenie samooceny, która podpowiada, na jakich procesach powinniśmy się skoncentrować, co jest istotne z punktu widzenia przetrwania firmy i zapewnienia długofalowej polityki rozwoju —podstawowe normy nie zapewnią tego firmom — dodaje Tadeusz Buchacz.