Technologie informacyjno-komunikacyjne (TIK), innowacyjność, badania i rozwój (B+R). Te dziedziny napędzają rozwój przedsiębiorstw, a w konsekwencji — gospodarkę kraju. Nic dziwnego, że UE kładzie na nie bardzo duży nacisk — zarówno w deklaracjach, jak i w wyjątkowym wsparciu finansowym, które przewidziano w rozpoczynającej się unijnej perspektywie budżetowej. Bez nowych metod, procedur i technologii na skrajnie konkurencyjnym rynku nie da się utrzymać swojej pozycji. Jeśli wczoraj innowacyjność była luksusem, dzisiaj jest koniecznością, warunkiem przetrwania. Wymuszają ją takie czynniki jak globalizacja, gospodarka oparta na wiedzy, nowe rozwiązania IT czy skracanie cyklu życia produktów.
Sęk w tym, że polskie firmy, zwłaszcza z sektora MŚP, skore do inwestowania w badania i rozwój nie są. Powszechna praktyka to zakup i wdrażanie cudzej myśli technicznej, ucieleśnionej w maszynach, licencjach lub patentach, na co zwracał uwagę Jan Gmurczyk w ubiegłorocznym raporcie „Innowacyjność polskiej gospodarki. Stan obecny i rekomendacje”, przygotowanym na zlecenie Instytutu Obywatelskiego. Adaptacja zwykle zagranicznych technologii to stosunkowo mało ryzykowny i szybki sposób na rozwój biznesu i podniesienie wydajności pracy. Na dłuższą metę jednak krajowa gospodarka na takiej strategii traci. Dlatego jednym z najważniejszych celów na lata 2014-20 jest pobudzenie w polskich przedsiębiorcach innowacyjności, szczególnie zaś wzmocnienie ich współpracy z jednostkami naukowymi. Ma to przynieść wyższy poziom komercjalizacji wyników prac badawczych. Te zapowiedzi oznaczają, że już niebawem rozpoczną się dobre czasy dla firm inwestujących w nowatorskie rozwiązania i budowę własnego know-how. Nowa perspektywa niesie finansowe szanse — w latach 2007-13 również wspierano finansowo innowacje i B+R, tyle że w mniejszym zakresie.
Inteligentne specjalizacje
W najbliższych latach premiowane będą zwłaszcza te sektory, które wpisują się w inteligentne specjalizacje, określane na poziomie krajowym (KIS) i regionalnym (RIS). To płaszczyzny, w których Polska i poszczególne regiony mogą konkurować o przewagę na międzynarodowych rynkach. Na poziomie krajowym jest ich 19, ujętych w pięć działów tematycznych: zdrowe społeczeństwo, biogospodarka rolno-spożywcza i środowiskowa, zrównoważona energetyka, surowce naturalne i gospodarka odpadami oraz innowacyjne technologie i procesy przemysłowe. Niezależnie od tego każde województwo wybrało swoje specjalizacje w ramach Regionalnych Strategii Innowacji (RSI). Najczęściej pojawiającymi się obszarami są produkcja żywności i przetwórstwo spożywcze, zdrowie i rehabilitacja oraz technologie informacyjno-komunikacyjne.
Jakie są największe źródła finansowania przedsięwzięć spod znaku B+R? Na uwagę zasługuje Program Inteligentny Rozwój (POIR) z budżetem przekraczającym 10 mld EUR (wkład unijny i krajowy), który ma wspierać przede wszystkim projekty badawczo-rozwojowe, realizowane wspólnie przez biznes i instytucje naukowe (włącznie z wprowadzaniem ich wyników). Ponad 44 proc. budżetu programu Inteligentny Rozwój — około 3,85 mld EUR wkładu unijnego — przeznaczono na wsparcie działań B+R realizowanych przez firmy i konsorcja naukowo-przemysłowe. Na silny zastrzyk finansowy mogą liczyć inicjatywy badawczo-rozwojowe w małym biznesie i realizowane z udziałem funduszy kapitałowych. Największym wsparciem otoczone będą dziedziny , które Komisja Europejska uważa za przyszłościowe.
Przykładem może być medycyna , dla której zarezerwowano fundusze w ramach Innomedu, będącego jednym z programów sektorowych PO IR. Natomiast z myślą o przedsięwzięciach branży lotniczej prowadzony jest program Innolot. Konkursowe zmagania w tego typu sektorowych programach przeprowadzi Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBR). 2,2 mld EUR dotacji unijnych przewidziano w Programie Inteligentny Rozwój na wprowadzanie przez firmy na rynek innowacyjnych rozwiązań. Przedsiębiorcy (głównie młode firmy) zyskają ponadto szerszą niż dotąd możliwość skorzystania z instrumentów finansowych (wejść kapitałowych, pożyczek, gwarancji). Przedsiębiorcy z sektora MŚP dostaną w ramach POIR m.in. „Bony na innowacje”. To specjalne dotacje dla firm, dzięki którym mogą nawiązać współpracę z naukowcami. W poprzednich latach (z krajowych pieniędzy) oferowała je Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Nowe, finansowane z funduszy UE bony pozwolą sfinansować bardziej różnorodne działania, np. opracowanie nowego modelu biznesowego. Bardzo popularnym działaniem jest kredyt technologiczny, wspierający projekty mające na celu wdrożenie innowacji o charakterze technologicznym. To instrument znany już z poprzedniej perspektywy UE (2007-13).Cieszył się wówczas dużym uznaniem wśród potencjalnych beneficjentów — wW ostatnich konkursach ze względu na ogromną liczbę składanych wniosków nabory były zamykane już dzień po otwarciu.
Pomoc w regionach
Fundusze na B+R znajdą się także w programach regionalnych (RPO). Np. Mazowsze na zastosowanie w gospodarce efektów prac badawczo-rozwojowych wyda w ramach wojewódzkiego RPO 278 mln EUR. Zasilone zostaną przedsięwzięcia o pionierskim znaczeniu, ale dające się powszechnie zastosować. Do innowacyjnych firm skierowany jest również program Polska Wschodnia (POPW), który obejmuje pięć województw: lubelskie, podkarpackie, podlaskie, świętokrzyskie i warmińsko-mazurskie. Konkretnie chodzi o I oś tego programu noszącą nazwę „Przedsiębiorcza Polska Wschodnia”. W POPW nie zabraknie funduszy na główny priorytet nowej perspektywy, czyli innowacyjność. Premiowane będą projekty obejmujące tworzenie innowacyjnych produktów lub usług poprzez wdrożenie własnych lub nabytych wyników prac B+R przez MSP należące do ponadregionalnych powiązań kooperacyjnych (tzn. współpracujących ze sobą firm). W ramach działania „Wsparcie ponadregionalnych powiązań kooperacyjnych” Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości przeprowadzi konkursy, w których mikro-, małe i średnie firmy zdobędą dotacje na wdrażanie innowacji i sieciowe produkty, które wpisują się w regionalne inteligentne specjalizacje wspólne dla przynajmniej dwóch województw z makroregionu. W POPW przewidziano także fundusze na powstawanie i rozwój nowatorskich młodych przedsiębiorstw, tzw. start- -upów (w ramach „Platform startowych dla nowych pomysłów”). Działalność wielu start- -upów koncentruje się na TIK. Sęk w tym, że wiele czynników zniechęca młodych mieszkańców makroregionu do zakładania innowacyjnych i technologicznych biznesów. Dotacje z POPW pozwolą usuwać te bariery. Szczególny akcent zostanie położony na lepsze warunki dla inkubacji skutkującej powstaniem nowych biznesów. W ramach Platform Startowych zapewnione będzie indywidualne wsparcie innowacyjnych start-upów utworzonych na bazie pomysłu, który przeszedł pozytywnie weryfikację i zakwalifikował się do wsparcia. Co się tyczy działalności przedbiznesowej — pomoc będzie miała postać konsultingu, mentoringu i specjalistycznych usług. W ich pakiecie są m.in. spotkania networkingowe związane z rozwojem biznesowego pomysłu. W kolejnym etapie firmy z produktami przygotowanymi w ramach danej Platformy będą mogły otrzymać wsparcie na rozwój działalności w makroregionie.
Dotację start-up może przeznaczyć na rozwój działalności i sfinansowanie wybranych usług niezbędnych do realizacji modelu biznesowego. Animacją i realizacją projektów w ramach platform zajmą się ośrodki innowacji, takie jak parki naukowo-techniczne czy inkubatory technologiczne. Uwaga! Oferta adresowana jest do osób do 35. roku życia. Co ciekawe: w latach 2007-14 przedsiębiorcy nie mieli możliwości zdobycia unijnych pieniędzy na procesy wzornicze. Takiego wsparcia nie było w żadnym programie operacyjnym. Teraz pieniądze na wzornictwo są właśnie w ramach Polski Wschodniej. Pierwszy konkurs z dotacjami na wzornictwo zostanie ogłoszony w lipcu lub sierpniu. Nabór rozpocznie się jesienią, a do zdobycia będzie łącznie 5 mln zł.
POBUDZIĆ DO MYŚLENIA: Polskie firmy najchętniej wprowadzają nowatorskie technologie i rozwiązania organizacyjne wymyślone i sprawdzone w innych krajach. Taka droga na skróty nie zawsze wychodzi im na dobre, dlatego Unia zachęca do zwiększania własnej innowacyjności, m.in. dofinansowując współpracę z jednostkami naukowymi. [FOT. BLOOMBERG]