Ministerstwo Finansów (MF) ma dość przestępców łupiących budżet państwa na grube miliardy złotych. Poprosiło powołaną przed rokiem Radę Konsultacyjną Prawa Podatkowego (RKPP), w skład której wchodzi 23 profesorów i doktorów prawa, o wskazanie skutecznych metod walki z oszustami specjalizującymi się w wyłudzeniach podatku VAT. Eksperci wywiązali się z zadania (patrz ramka).
Kosmiczne pieniądze
— Obecnie tzw. luka w VAT wynosi ponad 50 mld zł rocznie. Skala oszustw podatkowych osiągnęła astronomiczne rozmiary i rośnie. Państwo nie może na to dłużej pozwalać i tolerować działań przestępczych. Oczywiście nie jest możliwe całkowite wyeliminowanieprzestępczości skarbowej, ale można ją istotnie ograniczyć. Temu służy nasze opracowanie — mówi Jerzy Martini, współautor rekomendacji dla MF, członek rady.
Rekomendacje trafiły już na biurko ministra Mateusza Szczurka. „Przedstawione rozwiązania wpisują się w prowadzone przez resort prace nad uszczelnieniem systemu VAT” — informuje biuro prasowe MF. Na wstępie swojego opracowania RKPP podkreśla, że obecnie obowiązujące rozwiązania prawne (np. odwrotne obciążenie, czyli odwrócony VAT, i solidarna odpowiedzialność) nie są skuteczne w chronieniu budżetu państwa przed przestępcami. „Odwrotne obciążenie (reverse charge) ma charakter jedynie doraźny i nie rozwiązuje problemu oszustw w sposób systemowy. Po wprowadzeniu odwrotnego obciążenia na dany towar czy usługi podmioty zajmujące się wyłudzeniami VAT przenoszą działalność na inne towaryi usługi nie objęte odwrotnym obciążeniem i kontynuują oszukańczy proceder” — czytamy w raporcie.
Od kilku lat resort finansów ochoczo rozszerza zakres reverse charge (złom, stal, metale kolorowe, elektronika, surowce wtórne). Niestety wyłudzacze szybko przerzucają się na inne branże, a na odwrotnym obciążeniu korzysta wiele firm, które nie płacą VAT na kolejnych etapach obrotu. Budżet traci przez to spore kwoty. Rada wskazuje też na niską skuteczność tzw. solidarnej odpowiedzialności podatkowej (np. w obrocie paliwami), polegającej na tym, że nabywca musi zapłacić podatek za nieuczciwego sprzedawcę, który nie figuruje w wykazie MF (widnieją w nim firmy, które złożą kaucję gwarancyjną do wysokości 3 mln zł). „Rozwiązanie to jest w praktyce wykorzystywane przez oszustów podatkowych, którzy składają kaucję i uzyskują w ten sposób status »podmiotu zaufanego«. Zyski z oszukańczego procederu często znacząco przekraczają wartość wpłaconej kaucji” — czytamy w opracowaniu RKPP. Rada zaznacza, że solidarna odpowiedzialność nie jest mechanizmem efektywnie zwalczającym oszustwa VAT, a cierpią przez nią uczciwe firmy nieświadomie uwikłane w oszukańcze transakcje.
Bezkarni przestępcy
RKPP wytyka także organom państwa bezradność w zwalczaniu oszustów podatkowych, wynikającą m.in. z braku odpowiedniej współpracy fiskusa z prokuraturą oraz skutecznych narzędzi informatycznych. W ubiegłym roku fiskus wykrył VATowskie przekręty na 9,1 mld zł (86 proc. wszystkich ustaleń), przy czym egzekucja była na kiepskim poziomie 20 proc. 26 proc. przekrętów dotyczyło obrotu paliwami, a 18 proc. elektroniką. W 2014 r. skarbówka przechwyciła 207 tys. lewych faktur na 33 mld zł. Organa skarbowe zablokowały próbę bezprawnego jednorazowego wyłudzenia VAT na rekordową kwotę 227 mln zł.
Sposób na oszustów
Propozycje rozwiązań ograniczających wyłudzenia podatku VAT
Centralny rejestr faktur VAT
Za pośrednictwem systemu faktury trafiałyby do nabywców. Informacje z systemu na bieżąco pozwalałyby organom skarbowym na podejmowanie działań przeciwko oszustwom: blokowanie zwrotu VAT, wyrejestrowanie, rozpoczęcie kontroli, blokada kont bankowych. Eksperci podpowiadają MF, że rejestr byłby skuteczniejszy, gdyby miał stały dostęp do systemu bankowego (przelewy, transakcje za pomocą kart płatniczych).
Rozdzielenie płatności VAT (split payment)
Podział płatności przez nabywcę w taki sposób, że kwota VAT przelewana jest na specjalne konto podatnika będące w dyspozycji skarbówki. Zwolnienia kwot na nim zgromadzonych dokonuje fiskus. Warunkiem wprowadzenia tego mechanizmu jest eliminacja rozliczeń gotówkowych między podatnikami. Nabywca, który nie rozdzieli płatności, ma odpowiadać solidarnie za zobowiązanie podatkowe sprzedawcy.
Ograniczenie płatności gotówkowych
Opcja ta wymaga, by praktycznie całe społeczeństwo korzystało z usług bankowych. Skala i koszty przedsięwzięcia byłyby znaczne. W przypadku płatności gotówkowej na nabywcy spoczywałaby solidarna odpowiedzialność za zobowiązania sprzedawcy.
Eliminacja rejestracji VAT na tzw. słupy
Wprowadzenie konieczności stawienia się na spotkanie z naczelnikiem urzędu skarbowego członków zarządu rejestrowanej spółki lub osób chcących założyć firmę. Gdy naczelnik stwierdzi, że prawdopodobnie ma do czynienia ze „słupami”, a powołanie firmy ma na celu dokonywanie oszustw, odmówi rejestracji dla celów VAT (przysługuje na to zażalenie). Eksperci rekomendują także eliminację rejestrowania dla celów VAT na odległość i za pośrednictwem pełnomocników.
Prawo do odliczenia VAT przy wpłatach na konto wskazane przy rejestracji
W wielu przypadkach płatności za towary wykorzystywane dla potrzeb wyłudzeń podatku dokonywane są na konta zagraniczne, inne niż wskazane w dokumentach rejestracyjnych. Nabywca uwolni się od ryzyka kwestionowania odliczenia VAT, jeśli przeleje płatność na konto podane przy rejestracji.
Składanie deklaracji wyłącznie w okresach miesięcznych
Przywrócenie konieczności składania deklaracji miesięcznych (dziś kwartalnie) ma pozwolić skarbówce na wczesną identyfikację nieprawidłowości i braku zapłaty VAT. Obecnie nieuczciwy podatnik, składając deklarację raz na kwartał, zyskuje czas na dokonanie oszustwa bez ryzyka zainteresowania ze strony fiskusa.
Składanie deklaracji elektronicznych
System umożliwiłby identyfikację nieprawidłowości i braku zapłaty VAT już w momencie złożenia deklaracji.
Koncesje na obrót paliwami z zagranicą
Każdy podmiot wyprowadzający paliwa ze składu podatkowego w celu wprowadzenia go do obrotu w Polsce powinien mieć koncesję na obrót paliwami z zagranicą (OPZ) i wskazywać posiadacza koncesji OPZ, który dokonał pierwszej sprzedaży z VAT na terenie kraju (jeżeli nabył produkt z zapłaconym VAT w składzie podatkowym).
Źródło: Rada Konsultacyjna PrawaPodatkowego przy MF
Sposób na oszustów
Propozycje rozwiązań ograniczających wyłudzenia podatku VAT
Centralny rejestr faktur VAT
Za pośrednictwem systemu faktury trafiałyby do nabywców. Informacje z systemu na bieżąco pozwalałyby organom skarbowym na podejmowanie działań przeciwko oszustwom: blokowanie zwrotu VAT, wyrejestrowanie, rozpoczęcie kontroli, blokada kont bankowych. Eksperci podpowiadają MF, że rejestr byłby skuteczniejszy, gdyby miał stały dostęp do systemu bankowego (przelewy, transakcje za pomocą kart płatniczych).
Rozdzielenie płatności VAT (split payment)
Podział płatności przez nabywcę w taki sposób, że kwota VAT przelewana jest na specjalne konto podatnika będące w dyspozycji skarbówki. Zwolnienia kwot na nim zgromadzonych dokonuje fiskus. Warunkiem wprowadzenia tego mechanizmu jest eliminacja rozliczeń gotówkowych między podatnikami. Nabywca, który nie rozdzieli płatności, ma odpowiadać solidarnie za zobowiązanie podatkowe sprzedawcy.
Ograniczenie płatności gotówkowych
Opcja ta wymaga, by praktycznie całe społeczeństwo korzystało z usług bankowych. Skala i koszty przedsięwzięcia byłyby znaczne. W przypadku płatności gotówkowej na nabywcy spoczywałaby solidarna odpowiedzialność za zobowiązania sprzedawcy.
Eliminacja rejestracji VAT na tzw. słupy
Wprowadzenie konieczności stawienia się na spotkanie z naczelnikiem urzędu skarbowego członków zarządu rejestrowanej spółki lub osób chcących założyć firmę. Gdy naczelnik stwierdzi, że prawdopodobnie ma do czynienia ze „słupami”, a powołanie firmy ma na celu dokonywanie oszustw, odmówi rejestracji dla celów VAT (przysługuje na to zażalenie). Eksperci rekomendują także eliminację rejestrowania dla celów VAT na odległość i za pośrednictwem pełnomocników.
Prawo do odliczenia VAT przy wpłatach na konto wskazane przy rejestracji
W wielu przypadkach płatności za towary wykorzystywane dla potrzeb wyłudzeń podatku dokonywane są na konta zagraniczne, inne niż wskazane w dokumentach rejestracyjnych. Nabywca uwolni się od ryzyka kwestionowania odliczenia VAT, jeśli przeleje płatność na konto podane przy rejestracji.
Składanie deklaracji wyłącznie w okresach miesięcznych
Przywrócenie konieczności składania deklaracji miesięcznych (dziś kwartalnie) ma pozwolić skarbówce na wczesną identyfikację nieprawidłowości i braku zapłaty VAT. Obecnie nieuczciwy podatnik, składając deklarację raz na kwartał, zyskuje czas na dokonanie oszustwa bez ryzyka zainteresowania ze strony fiskusa.
Składanie deklaracji elektronicznych
System umożliwiłby identyfikację nieprawidłowości i braku zapłaty VAT już w momencie złożenia deklaracji.
Koncesje na obrót paliwami z zagranicą
Każdy podmiot wyprowadzający paliwa ze składu podatkowego w celu wprowadzenia go do obrotu w Polsce powinien mieć koncesję na obrót paliwami z zagranicą (OPZ) i wskazywać posiadacza koncesji OPZ, który dokonał pierwszej sprzedaży z VAT na terenie kraju (jeżeli nabył produkt z zapłaconym VAT w składzie podatkowym).
Źródło: Rada Konsultacyjna PrawaPodatkowego przy MF