Gdzie oszuści mają pole do popisu

Surowce kopalne, drewno oraz gaz i energia to, zdaniem ekspertów, produkty narażone w przyszłości na wyłudzenia VAT

Od 13 do nawet ponad 23 proc. PKB — w tym przedziale wskaźnik szarej strefy w Polsce plasują krajowe i światowe instytucje. Precyzyjne określenie skali przestępstw nie jest łatwe, bo podatkowym służbom i ekspertom trudno nawet wytypować sektory narażone na atak przestępców. O wskazanie obszarów zagrożeń pokusiło się Centrum Analiz Społeczno- -Ekonomicznych (CASE) w raporcie przygotowanym dla resortu finansów. Dokument dotyczy oceny zmian podatkowych, które pozwoliły wyeliminować przestępców z rynku stali. Eksperci podpowiadają jednak także, w których branżach podobne problemy mogą pojawić się w przyszłości.

Konkurencja kusi

Najbardziej na walkę z oszustami narażeni są przedsiębiorcy z sektorów, w których jest silna konkurencja. „O możliwości i zyskowności nielegalnych procederów w poszczególnych branżach decyduje kilka istotnych czynników. (…) Musi istnieć rozwinięta sieć dystrybucji i konkurencja pomiędzy dystrybutorami” — napisali eksperci CASE. Standardem realizowanych przez nich transakcji jest niska marża. Oszustów próżno raczej szukać w branży samochodowej.

„Więzy handlowe pomiędzy producentami, dystrybutorami i klientami nie mogą być trwałe, jak (…) w przypadku obrotu pojazdami samochodowymi, gdzie konsumenci silnie preferują zakup u autoryzowanych sprzedawców, którzy tylko dzięki autoryzacji mogą oferować produkt konkretnego producenta. Kolejnym czynnikiem powodującym atrakcyjność branż dla oszustów jest stawka podatkowa nakładana na produkty branży. Ponieważ proceder karuzeli jest kosztowny i wymaga sprzedaży taniej, niż robi to uczciwa konkurencja, oszustwa mają rację bytu szczególnie w branżach, obciążonychstawką podstawową” — napisali eksperci CASE.

W Polsce jest to 23 proc. Towary z niższą stawką raczej nie zyskają uznania wśród oszustów. Dlatego też, mimo że w krajach Unii Europejskiej popularnymi produktami wśród przestępców podatkowych były zboża, rośliny przemysłowe, w tym nasiona oleiste oraz buraki cukrowe, polscy rolnicy i handlowcy z branży spożywczej mogą spać spokojnie. U nas są one bowiem objęte stawką 5 proc.

CASE radzi jednak obserwować unijne rynki, by łatwiej wytypować sektory zagrożone wyłudzeniami podatkowymi. Eksperci centrum przeanalizowali na przykład art. 199a Dyrektywy VAT, w którym wskazano zagrożone branże. W przyszłości jako podatne na wyłudzenia podatkowe typują sektory gazowy i energetyczny. W Polsce handel tymi produktami dopiero zaczyna się liberalizować, więc rychłego napływu oszustów spodziewać się nie trzeba.

„Do listy produktów ujętych w artykule 199a należy dołączyć sektory spełniające warunek niskich marż dystrybutorów, niezróżnicowanego produktu, słabszych powiązań handlowych pomiędzy podmiotami i stawki podstawowej VAT. Należą do nich: koks, produkty rafinacji ropy naftowej, węgiel i pozostałe produkty górnictwa. W mniejszej skali istnieje także możliwość przestępstw w obrocie (…) drewnem” — uważa CASE.

Wyłudzanie VAT w paliwach to największy problem fiskusa, z którym polscy urzędnicy nie mogą poradzić sobie od lat. Podatkowych wyłudzeń nie obawiają się natomiast przedstawiciele branży górniczej, bo światowy kryzys zniechęca nawet przestępców.

— Obecnie nabywcy węgla są bardzo wybredni i to oni dyktują warunki, którym sprostać muszą dostawcy. O nielegalnych działaniach nie ma więc mowy. Oprócz VAT węgiel jest także obciążony podatkiem akcyzowym, a dokumenty związane z jego płaceniem są dodatkowym instrumentem pozwalającym kontrolować obrót — uważa Krystian Kozakowski, prezes Węglokoksu Kraj.

Gros tego surowca trafia zresztą bezpośrednio do elektrowni, nie ma więc miejsca na budowanie długiego łańcucha fikcyjnych firm handlowych, wyłudzających podatki. Podobnie jest z koksem.

— Węgiel koksujący jest towarem dostarczanym koksowniom, a koks hutom. Nie ma tu długiego łańcucha, w którym mogliby działać oszuści — uważa Stefan Dzienniak, prezes Hutniczej Izby Przemysłowo-Handlowej, która 2,5 roku temu, wraz z przedsiębiorcami przekonała fiskusa do wdrożenia tzw. odwróconego VAT na wyroby stalowe, którymi chętnie obracali oszuści.

Po sąsiedzku

To system, w którym podatek płaci jedynie finalny odbiorca. CASE pozytywnie ocenił te zmiany, uznając, że dzięki nim z branży wyeliminowano przestępców. Podobne mechanizmy funkcjonują także na rynku złomu stalowego, metali nieżelaznych i złota oraz telefonów komórkowych, tabletów i konsoli do gier. Przedstawiciele tych branż podkreślają jednak, że przestępcy wciąż działają na ich rynkach, choć w mniejszej niż dotychczas skali.

— Mówiąc w uproszczeniu, zmieniają kody handlowe. Na przykład na aluminium, które nie jest obrobione plastycznie, mamy odwrócony VAT. Sprzedają je więc z kodem przypisanym do aluminium obrobionego plastycznie, czyli na przykład poddanemu gięciu, i wówczas podatek jest naliczany na zasadach ogólnych, więc możliwy jest proceder wyłudzania — mówi Marek Suchowolec z rady nadzorczej Dropu, w którym fiskus prowadzi kontrolę od prawie 8 lat.

Rządowi urzędnicy zapowiadają od lat, że kontrolerzy skarbowi wytropią przestępców. Problem w tym, że zazwyczaj są spóźnieni już na starcie, bo z opóźnieniem otrzymują dane o transakcjach handlowych.

— Podmioty działające na rynku objętym odwróconym VAT muszą do fiskusa dostarczać pełne dane dotyczące realizowanych transakcji, czyli w papierowej wersji wysyłać informacje o tym, komu towar został sprzedany itd. Niemal każda firma prowadzi rejestr handlowy w formie elektronicznej, nie ma więc problemu, by wszyscy — nie tylko objęci odwróconym VAT — przesyłali dane do urzędów skarbowych on- -line — mówi Marek Suchowolec.

Bada dawne transakcje, realizowane z firmami, po których dawno ślad zaginął. Otrzymując dane elektronicznie, może reagowałby szybciej i łapał przestępców, zanim zdążą zwinąć interes.

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Katarzyna Kapczyńska

Polecane