Po trzech kwartałach 2001 r. strata netto górnictwa węgla kamiennego wyniosła 1,625 mld zł. Przy uwzględnieniu umorzeń i dotacji, jakie otrzymały spółki węglowe, wyszło jednak na to, że mają one blisko 266 mln zł zysku. Rok wcześniej strata sięgnęła 1,209 mld zł.
Z danych Państwowej Agencji Restrukturyzacji Górnictwa Węgla Kamiennego wynika, że na koniec września 2001 r. spółki węglowe wykazały 266 mln zysku, chociaż na koniec czerwca zanotowały 536 mln zł straty netto. Tak zaskakujące dane są wynikiem operacji księgowych. Zgodnie z ustawą dotyczącą restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego, spółki węglowe mogły skorzystać z umorzeń m.in. zobowiązań wobec ZUS oraz dotacji na likwidację kopalń. Bez tych umorzeń i dotacji za trzy kwartały 2001 r. branża wykazała stratę netto wynoszącą 1,625 mln zł.
Umowy oddłużeniowe z ZUS podpisało już pięć spółek węglowych.
— Udało nam się oddłużyć wobec ZUS na kwotę 35 mln zł — mówi Marian Mazur z Rudzkiej Spółki Węglowej.
Najwięcej zobowiązań zostało umorzonych Spółce Restrukturyzacji Kopalń — 779,7 mln zł, Gliwickiej Spółce Węglowej — 147,6 mln zł, Rybnickiej SW — 121,4 mln zł oraz Jastrzębskiej SW — 29,1 mln zł. Całej branży zostały umorzone długi wartości 1,134 mld zł. Przewiduje się ponadto, że restrukturyzacją finansową zostanie objęta kwota około 15 mld zł.
Kopalnie przeznaczone do likwidacji zostały włączone do Spółki Restrukturyzacji Kopalń. W związku z tym SRK otrzymała 236,6 mln zł dotacji na ten cel. Z możliwości wsparcia budżetowego skorzystały też m.in. Nadwiślańska SW — 156,9 mln zł, Gliwicka SW — 83,9 mln zł i Rybnicka SW — 51,8 mln zł. W sumie branża w ciągu trzech kwartałów została zasilona kwotą 756,9 mln zł.
Na koniec września górnictwo uzyskało przychody ogółem na poziomie 15,9 mld zł. Największe: Nadwiślańska SW — 2,2 mld zł, Katowicki Holding Węglowy — 2 mld zł, i Rudzka SW — 1,2 mld zł.
Na koniec września 2001 r. górnictwo miało około 9 mld zł zobowiązań krótkoterminowych, z tego wobec ZUS — 5,634 mld zł, z tytułu podatku VAT — 2,943 mld zł, oraz podatku dochodowego od osób fizycznych — 0,436 mld zł. Ogółem zobowiązania branży przekraczają 20 mld zł, a należności 2,9 mld zł.
Z danych Ministerstwa Gospodarki wynika, że wsparcie reformy górnictwa ze strony budżetu od 1998 r. przekroczyło kwotę 5 mld zł. Według wcześniejszych założeń, w 2002 r. spółki mają otrzymać jeszcze około 1,2 mld zł.
Ustawa dotycząca restrukturyzacji górnictwa będzie obowiązywać do końca 2002 r. Zgodnie z przyjętymi założeniami systematycznie zmniejszany jest poziom wydobycia węgla poprzez likwidację części kopalń. Na koniec września 2001 r. spółki węglowe wydobyły około 76 mln ton węgla. Jednocześnie nastąpił spadek zatrudnienia. W sumie w latach 1998- -2001 z branży odeszło 88 tys. osób, z tego około 66 tys. skorzystało z górniczego pakietu socjalnego. Obecnie w kopalniach pracuje około 147 tys. górników.
Zgodnie z ustawą, spółki węglowe mają w 2002 r. osiągnąć dodatni wynik finansowy.
Bez żadnych sztuczek księgowych.
Okiem eksperta
Węgiel parzy
Wykazany przez spółki węglowe zysk netto za trzy kwartały 2001 roku może sugerować, że branża jest już dochodowa. Tymczasem jest to złudzenie. Sposób księgowania umorzeń i dotacji spowodował zmianę danych finansowych. Poza tym kopalnie, sprzedając zbędny majątek, także uzyskują dodatkowe przychody. Na przykład Nadwiślańska Spółka Węglowa wykazała w ubiegłym roku tylko 60 proc. przychodów ze sprzedaży węgla. Dla branży najważniejsze powinny być wpływy z handlu oraz prywatyzacja.
Jan Macieja, Polska Akademia Nauk