Polski Ład nałożył na osoby prowadzące działalność gospodarczą obowiązek rocznego rozliczenia składek na ubezpieczenie zdrowotne odprowadzonych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Zrobią to po raz pierwszy w tym roku - w dokumentach ZUS DRA lub ZUS RCA za kwiecień. Termin na składanie takich deklaracji za dany miesiąc upływa 20 dnia kolejnego miesiąca. Tym razem w maju będzie to sobota, więc przedsiębiorcy zyskają jeszcze dwa dni na składkowe rozliczenia - bieżące połączone z bilansem za 2022 r. Termin na spełnienie tych obowiązków mija 22 maja.
Procedury rozliczeń
Obowiązek rozliczenia składki zdrowotnej za 2022 r. spoczywa na osobach prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą opłacających PIT na zasadach ogólnych (czyli według skali), liniowo lub ryczałtem ewidencjonowanym.
– Składka ta przybrała cechy podatku dochodowego, bo zależy od przychodu lub dochodu i musi być rozliczona rocznie. Trzeba ją jednak płacić nawet wtedy, gdy przedsiębiorca ma stratę – mówi Piotr Juszczyk, główny doradca podatkowy w inFakcie.
Według informacji ZUS przedsiębiorca powinien rozliczyć ubiegłoroczne składki w bloku XII formularza ZUS DRA, jeżeli prowadzi działalność gospodarczą jednoosobowo, a w bloku III.F deklaracji ZUS RCA, jeśli opłaca składki za inne osoby, np. pracowników lub zleceniobiorców. Nowe wzory tych dokumentów będą obowiązywały od 1 maja 2023 r. Do rocznego rozliczenia daniny na Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) zostaną dostosowane Programy Płatnik i ePłatnik.
Wynikająca z rozliczenia niedopłata musi być uregulowana razem ze składką należną za kwiecień, czyli do 22 maja. Natomiast nadpłaty ZUS zwróci najpóźniej do 1 sierpnia, chyba że – jak zastrzega – przedsiębiorca zalega z opłacaniem daniny lub ma nienależnie pobrane świadczenia z ubezpieczenia społecznego.
Jaki PIT, taka podstawa
Jak przypomina Piotr Juszczyk, przedsiębiorcy rozliczający PIT na zasadach ogólnych opłacają składkę zdrowotną w wysokości 9 proc. podstawy opodatkowania, a liniowo – 4,9 proc. W obu przypadkach nie może być ona niższa niż 9 proc. minimalnej płacy. W 2022 r. najniższa składka miesięczna wynosiła 270,90 zł.
– Jeśli przykładowo w pierwszym półroczu przedsiębiorca uzyskał wysoki dochód, a w drugim zanotował stratę, nadal musiał opłacać te 270,90 zł. Jednak jeśli jego dochód z pierwszej połowy roku przekroczył podstawę dla minimalnej składki, to w rozliczeniu rocznym powstanie nadpłata – wyjaśnia doradca z inFaktu.
Natomiast ryczałtowcy opłacają składkę w wysokości 9 proc. podstawy jej wymiaru, która zależy od przeciętnego wynagrodzenia ogłaszanego przez GUS. Ważne jest też, w którym z ustawowych limitów zmieściły się ich roczne obroty. Piotr Juszczyk wylicza, że jeśli w 2022 r. prowadzili działalność przez całe 12 miesięcy, to przy przychodach do maksymalnie 60 tys. zł roczna składka wynosi 4031,28 zł, natomiast dla przedziału między 60 tys. zł a 300 tys. zł jest to 6718,68 zł, a powyżej 300 tys. zł – 12093,72 zł.
Przedsiębiorcy na ryczałcie ewidencjonowanym mogą opłacać składkę zdrowotną na dwa sposoby. Progresywny oznacza, że wraz z przekroczeniem progu wzrasta wysokość tej daniny. Drugi polega na jej wyliczeniu na podstawie przychodu z roku poprzedzającego. W takim przypadku przedsiębiorca może mieć nadpłatę, jeśli w 2021 r. jego zarobki przekroczyły próg przychodów z 2022 r.
Po ostatecznych rozliczeniach takie zróżnicowanie zasad może z jednej strony okazać się dla niektórych korzystne, jednak nie zmienia to faktu, że utrudnia prowadzenie działalności gospodarczej, na co zwraca uwagę Łukasz Kozłowski, główny ekonomista Federacji Przedsiębiorców Polskich (FPP).
– Przedsiębiorcy, wybierając formę opodatkowania na kolejny rok, stają przed nie lada wyzwaniem. Aby wybrać optymalne rozwiązanie, muszą przewidzieć swoje dochody i wskaźnik rentowności, wybiegając co najmniej 10 miesięcy do przodu. A ponieważ każda forma opodatkowania wiąże się z inną stawką i metodą ustalania podstawy wymiaru składki zdrowotnej, to trzeba te szacunki zestawić z podatkiem do zapłaty, co nierzadko wymaga skorzystania z płatnego doradztwa – podkreśla Łukasz Kozłowski.
Zwraca uwagę także na inny problem.
– Ryczałtowcom może nie opłacać się na przykład przyjmowanie zleceń od klientów pod koniec roku, bo dopłata składki z wyższego progu może być wyższa od ich zarobków – wyjaśnia.
Co z korektą
Aby odzyskać nadpłacone składki, należy zwrócić się o to do ZUS. Stworzy on taką możliwość na swojej Platformie Usług Elektronicznych (PUE), w profilach płatników. Wniosek o zwrot należy złożyć do 1 czerwca.
– To jest krótki termin. W niektórych przypadkach podatnicy będą mieli kilka dni. Po złożeniu rozliczenia rocznego ZUS wystawi podatnikowi wniosek o zwrot nadpłaty i dopiero wtedy będzie można go zatwierdzić w ZUS PUE – zauważa Piotr Juszczyk.
Zwraca przy tym uwagę, że dokonane rozliczenia mogą wymagać korekty. ZUS wyjaśnia w swoim informatorze, że od tego roku ta kwestia podlega nowym zasadom. Dokumenty korygujące wysokość składki zdrowotnej za 2022 r. należy składać do dnia złożenia wniosku o zwrot nadpłaty, a jeśli ktoś o to nie wnioskuje – do 30 czerwca.
Ekspert inFaktu przypomina, że skoro PIT można korygować do pięciu lat wstecz, to może też zmienić się podstawa obliczenia daniny na NFZ w tym okresie. W tej sprawie ZUS informuje, że gdy przedsiębiorca koryguje w zeznaniu podatkowym roczny przychód lub dochód, to powinien także dokonać korekty rocznego rozliczenia składki zdrowotnej, wykazanego w dokumencie ZUS DRA lub ZUS RCA za kwiecień danego roku.
„Korektę dokumentów za kwiecień z rocznym rozliczeniem składek możesz złożyć w ciągu pięciu lat od dnia, w którym upłynął termin na ich opłacenie” – wyjaśnia ZUS.
ZUS informuje, że każda korekta rocznego rozliczenia składki przekazana po złożeniu wniosku o zwrot nadpłaty lub po 30 czerwca danego roku musi być sprawdzona i wyjaśniona z Krajową Administracją Skarbową (KAS). Dokument korygujący za kwiecień danego roku, w którym zmieni się roczne rozliczenie daniny na NFZ, będzie objęty postępowaniem prowadzonym we współpracy z KAS.