Coraz mocniej zaciska się pętla na szyi ubezpieczycieli życiowych. Przez ostatnie lata zwiększali sprzedaż polis inwestycyjnych za pośrednictwem banków i pośredników finansowych. Coraz częściej są one oferowane jako ubezpieczenia grupowe, co mocno ogranicza prawa klientów. Muszą płacić, siedzieć cicho i godzić się z utratą oszczędności. Przeciwko takim praktykom rok temu wystąpił rzecznik ubezpieczonych. Bada je Urząd Ochrony Konkurencji Konsumentów, a Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) już dwukrotnie wzywała do ucywilizowania tej części rynku ubezpieczeniowego. Bezskutecznie. Dlatego teraz proponuje rozprawienie się z problemem poprzez zmiany w prawie. — Głównym zadaniem KNF jest pilnowanie stabilności rynku finansowego w Polsce. Instytucje finansowe muszą mieć bufor bezpieczeństwa w postaci kapitału. Ten zaś bierze się z zysków. Jednak w generowaniu zysków jest granica, która nie może zostać przekroczona. Wytycza ją ochrona klientów. Jest potrzebny złoty środek, który musimy wypracować — mówi Paweł Sawicki, dyrektor departamentu licencji ubezpieczeniowych i emerytalnych w KNF.
Podatkowa pokusa
Obecnie najbardziej problematycznym obszarem ochrony klientów w ubezpieczeniach życiowych jest rosnąca popularność grupowych polis inwestycyjnych. KNF już na początku roku wytknęła bankom, że nie powinny występować jednocześnie w dwóch rolach: pośrednika i ubezpieczającego, bo w ten sposób uderzają w prawa klientów. Banki i ubezpieczyciele odbili piłeczkę, wskazując ustawę o VAT. Chodzi o wprowadzony w 2010 r. artykuł 43 ust. 1 pkt 37, który zwalnia z podatku usługi świadczone przez ubezpieczającego w zakresie zawieranych przez niego umów ubezpieczenia na cudzy rachunek. Nie dość, że legalizuje sprzedaż polis grupowych przez banki, to jeszcze zwiększa jej rentowność dzięki zwolnieniu z podatku. — Aby przeciwdziałać rosnącej sprzedaży ubezpieczeń grupowych i chronić klientów, wystarczy wykreślić ten zapis z ustawy o VAT. W ten sposób sprzedaż polis w modelu grupowym stałaby się nieopłacalna dla pośredników finansowych. Trudno zastosować tu środki nadzorcze, bo działalność zwolniona z podatku VAT nie może zostać uznana za nielegalną — tłumaczy Paweł Sawicki. KNF nie ma inicjatywy ustawodawczej. Dlatego nadzór zwróci się do resortu finansów, by zajął się przygotowaniem nowelizacji ustawy o VAT.
Więcej informacji
To niejedyna zmiana przepisów, której wprowadzenie życzyłby sobie nadzorca. Kolejnym problemem w obszarze ochrony klientów, który martwi KNF, jest narastające zjawisko tzw. misellingu. Nazywając rzecz po imieniu, to naciąganie klientów przy okazji sprzedaży polis inwestycyjnych. W ostatnim raporcie rzecznik ubezpieczonych podaje przykład takich działań: oferowanie długoletnich polis inwestycyjnych jako alternatywy dla krótkoterminowych lokat bankowych. KNF we wrześniowym stanowisku piętnowała sprzedaż kilkunastoletnich produktów strukturyzowanych osobom w podeszłym wieku. — Chcemy, by do ustawy o działalności ubezpieczeniowej zostały dodane przepisy, które nakładałyby na sprzedawców obowiązki informacyjne — mówi Paweł Sawicki. Wyjaśnia, że celem nadzoru jest objęcie sprzedaży ubezpieczeń regulacjami, które w zakresie produktów bankowych zostały wprowadzone unijną dyrektywą MIFID. Według niej, informacje kierowane przez banki do klientów powinny być rzetelne, niebudzące wątpliwości i niewprowadzające w błąd, a sama sprzedaż powinna uwzględniać profil klienta. Dzięki temu osobie w wieku np. 75 lat nie proponowano by produktów z wysoką opłatą za wcześniejsze rozwiązanie umowy w pierwszych latach ubezpieczenia. Ponadto informacje dotyczące instrumentów finansowych powinny zawierać wytyczne i ostrzeżenia o ryzyku związanym z inwestycjami. Jak twierdzi Paweł Sawicki, KNF proponowała wprowadzenie zapisów o obowiązkach informacyjnych podczas projektowania ostatniej nowelizacji ustawy o działalności ubezpieczeniowej. Jednak resort finansów się na to nie zdecydował. Dlatego nadzorca będzie chciał przekonać ministerstwo do nowelizacji ustawy.
Bez ingerencji
Komisja nie myśli natomiast o forsowaniu pomysłów legislacyjnych, które uporządkowałyby kwestię tzw. opłat likwidacyjnych przy długoletnich polisach połączonych z funduszami inwestycyjnymi. Ich wysokość, sięgająca nawet 100 proc. zgromadzonych oszczędności, jest od kilku miesięcy kwestionowana przez sądy, a ubezpieczycielom, którzy je stosowali, grozi pozew zbiorowy ze strony klientów. — KNF nie jest zwolennikiem administracyjnego ustalania wysokości opłat stosowanych przez ubezpieczycieli. Wierzę, że w tym obszarze skutecznym narzędziem będzie samoregulacja branży — mówi Paweł Sawicki. Prace nad dobrymi praktykami w obszarze opłat likwidacyjnych trwają w Polskiej Izbie Ubezpieczeń. Po ostatnich wyrokach sądowych ich tempo wyraźnie przyśpieszyło.
Nadzór o wojnie cenowej
KNF obserwuje nie tylko rynek życiowy. Pod lupą nadzorcy znalazły się także ubezpieczenia majątkowe. W połowie ubiegłego roku trend stopniowego podnoszenia stawek w segmencie komunikacyjnym się odwrócił. Zamiast podwyżek są promocyjne obniżki cen. Branża tłumaczy to spowolnieniem gospodarczym i spadającą sprzedażą polis. Dalsze obniżki mogą jednak skłonić nadzorcę do interwencji. — Jeśli towarzystwa ubezpieczeniowe będą sprzedawały polisy poniżej progu rentowności, KNF będzie reagowała — zapowiada dyrektor Paweł Sawicki. Podkreśla, że zgodnie z artykułem 18 ustawy o działalności ubezpieczeniowej, ceny polis powinny być adekwatne do ryzyka. Generowanie strat może doprowadzić do zagrożenia stabilności zakładu ubezpieczeniowego.
Pętla się zaciska
grudzień 2011
Aleksandra Wiktorow, rzecznik ubezpieczonych, na łamach „PB” deklaruje zamiar poprawienia sytuacji klientów w segmencie bancassurance.
luty 2012
KNF publikuje stanowisko w sprawie rynku bancassurance. Zapowiada rekomendację. Za niedopuszczalne uznaje występowanie banku w podwójnej roli: ubezpieczającego i pośrednika.
kwiecień 2012
UOKiK wszczyna pierwsze postępowania w sprawie sprzedaży produktów inwestycyjnych przez banki i ubezpieczycieli. Obecnie prowadzi ich już 10.
czerwiec 2012
Sąd Apelacyjny podtrzymuje orzeczenie UOKiK w sprawie opłat likwidacyjnych w polisach z UFK. Wyrok umożliwia wpisanie zapisów stosowanych przez Aegon do rejestru klauzul niedozwolonych.
sierpień 2012
Ukazuje się ogłoszenie skierowane do zainteresowanych pozwem zbiorowym przeciwko Getin Noble Bankowi w sprawie sprzedaży polis inwestycyjnych.
wrzesień 2012
KNF publikuje stanowisko w sprawie sprzedaży polis inwestycyjnych przez banki i pośredników finansowych. Apeluje o rzetelność i — ponownie — o rozdzielenie roli ubezpieczającego i pośrednika. Sprawę o wysokość opłat likwidacyjnych przegrywa w drugiej instancji kolejny ubezpieczyciel — Nordea Życie.
październik 2012
Polska Izba Ubezpieczeń i Związek Banków Polskich ogłaszają trzecią rekomendację dobrych praktyk dla rynku bancassurance, dotyczącą ubezpieczeń inwestycyjnych lub oszczędnościowych. Ma wejść w życie od 1 stycznia 2013 r.
listopad 2012
Warszawska kancelaria rozpoczyna pracę nad pozwem zbiorowym przeciwko siedmiu TUnŻ ws. opłat likwidacyjnych. Impulsem jest wpisanie wyroku przeciwko Aegonowi do rejestru klauzul niedozwolonych.
grudzień 2012
Rzecznik ubezpieczonych publikuje raport, w którym ujawnia nieprawidłowości przy sprzedaży polis inwestycyjnych. Wzywa do przeciwdziałania patologiom. W odpowiedzi KNF apeluje o zmiany w prawie.