INFORMACJA Z POSIEDZENIA RADY POLITYKI PIENIĘŻNEJ W DNIACH 26 - 27
MARCA 2002
W dniach 26 - 27 marca 2002 r. odbyło się posiedzenie Rady Polityki Pieniężnej. Rada zapoznała się z materiałami przygotowanymi przez Zarząd i departamenty NBP oraz materiałami informacyjnymi i analitycznymi Ministerstwa Finansów, banków oraz instytutów badawczych. Na tej podstawie Rada omówiła sytuacje w otoczeniu zewnętrznym polskiej gospodarki, sferze realnej gospodarki oraz tendencje w zakresie płac i świadczeń społecznych, w sektorze finansów publicznych, w zakresie podaży pieniądza, kredytu i stóp procentowych oraz kształtowanie się cen i oczekiwań inflacyjnych.
I.Uwarunkowania zewnętrzne.
1. W ostatnim okresie pojawiły się dane wskazujące, że ożywienie w gospodarce światowej nastąpi szybciej i będzie silniejsze niż wcześniej oczekiwano. Jest to dobra informacja dla perspektyw polskiego eksportu i rozwoju gospodarki, natomiast antyinflacyjny wpływ koniunktury zewnętrznej może być słabszy niż wcześniej przewidywano.
2. W Stanach Zjednoczonych wskaźnik popytu kół biznesu (PMI) w przemyśle wzrósł w lutym br. do 54,7, najwyższego poziomu od kwietnia 2000 r., przy czym składnik obrazujący nowe zamówienia przekroczył 60. W połączeniu z zanotowanym w ubiegłym miesiącu najwyższym od czerwca 2000 r. wzrostem produkcji przemysłowej, zwiększeniem stopnia wykorzystania mocy wytwórczych w przemyśle (do 74,8% z 74,5% w styczniu i 74,4% w grudniu) oraz faktem, że przepływy dóbr kapitałowych w styczniu br. były znacząco wyższe niż średnio w IV kwartale ub. r. - zwiększa to szanse wzrostu nakładów inwestycyjnych w gospodarce amerykańskiej. Dane te sprawiły, że pomimo spadku wskaźnika zaufania konsumentów, utrzymywania wysokiego poziomu zadłużenia gospodarstw domowych i deficytu na rachunku obrotów bieżących, w marcu br. prognozy wzrostu gospodarczego w Stanach Zjednoczonych zwiększono do 1,3 - 2,6% PKB (z 1,3 - 1,9% przed miesiącem). Wg. najnowszych danych indeks zaufania konsumentów w Stanach Zjednoczonych wzrósł z 95 przed miesiącem do 110,2 w marcu br. W 2003 r. oczekuje się wzrostu na poziomie 3,5 - 4,4% PKB.
3. Pomimo ciągle słabych wyników gospodarczych, w ostatnim okresie pojawiły się dane wskazujące na przyszłą poprawę koniunktury w strefie euro. Po wyraźnym wzroście w lutym br. (do 88,5), indeks nastrojów przedsiębiorstw niemieckich (IFO) ponownie zwiększył się znacząco w marcu (do 91,8) i osiągnął najwyższy poziom od kwietnia 2001 r. W lutym br. poprawił się również wskaźnik popytu kół biznesu strefy euro (do 48,6 z 46,3 przed miesiącem i 42,9 w październiku 2001 r) oraz indeks zaufania europejskich konsumentów. Obecne prognozy wskazują, że tempo wzrostu w gospodarce europejskiej będzie zwiększało się w ciągu roku (z poziomu bliskiego zero w I kwartale do ok. 2,5% w IV kwartale br.). W całym roku PKB w strefie euro wzrośnie w br. o 1,1%, a w 2003 r. o 2,9%.
4. W związku z poprawą perspektyw koniunktury, w porównaniu z poprzednim miesiącem zwiększyło się prawdopodobieństwo podwyżek stóp procentowych w otoczeniu zewnętrznym polskiej gospodarki w II połowie roku. Może to obniżyć, poprzez zmniejszenie różnicy w poziomie stóp procentowych, skłonność inwestorów zagranicznych do lokowania kapitału portfelowego w Polsce, co przyczyniłoby się do osłabienia kursu złotego, a przynajmniej przeciwdziałało jego aprecjacji. Jako pierwszy decyzję o zaostrzeniu polityki pieniężnej podjął na ostatnim posiedzeniu szwedzki Riksbank.
5. W marcu br. - w wyniku zwiększenia prognoz popytu na ropę w związku z lepszymi perspektywami wzrostu gospodarczego na świecie, wzrostu napięcia między Stanami Zjednoczonymi a Irakiem oraz decyzji OPEC o utrzymaniu produkcji na dotychczasowym poziomie - ceny ropy na rynkach światowych wzrosły do poziomu 25 dolarów za baryłkę. Sytuacja ta skłania do weryfikacji w górę dotychczasowych prognoz kształtowania się cen ropy. Nieaktualne wydają się być dotychczasowe prognozy wskazujące, że cena ropy w I półroczu wyniesie 18 dolarów za baryłkę (obecnie średnia prognoz rynkowych przewiduje, że będzie to 21 dolarów). Oznaczać to będzie prawdopodobnie wzrost cen paliw na rynku krajowym i odwrócenie obserwowanego dotychczas hamującego wpływu cen paliw na inflację.
II.Produkcja, wzrost gospodarczy.
1. W 2001 r. tempo wzrostu gospodarczego wyniosło 1,1%. Dynamika PKB zmniejszała się w kolejnych kwartałach (z 2,3% w I kwartale do 0,3% w IV kwartale). Popyt krajowy obniżył się o 2%, przy czym spadek popytu pogłębiał się w kolejnych kwartałach (z 1,3% w I kwartale do 2,9% w IV kwartale). Spożycie indywidualne wzrosło w całym 2001 r. o 2,1%, a dynamika tej kategorii zwiększała się z kwartału na kwartał (z 1,5% w I kwartale do 3,2% w IV kwartale). Głównym czynnikiem hamującym wzrost PKB był spadek nakładów brutto na środki trwałe, który wyniósł w ubiegłym roku 10,2%.
2. W lutym br. produkcja sprzedana przemysłu była o 0,4% wyższa, niż przed rokiem, podczas gdy przewidywano jej spadek o ok. 0,8%.
3. Lepsze niż oczekiwano dane o produkcji sprzedanej przemysłu, w połączeniu z:
wynikami badań koniunktury w marcu br. wskazującymi na poprawę zarówno bieżącego, jak i oczekiwanego w najbliższym okresie popytu i produkcji oraz sprzedaży towarów w przedsiębiorstwach handlowych (w marcu br. prognozy sprzedaży nie są negatywne po raz pierwszy od czerwca 2001 r.);
• danymi o sprzedaży detalicznej (wzrost o 4,7% w styczniu i o 7,7% w lutym br, w porównaniu z analogicznymi miesiącami ub. r.);
• wyższymi niż w lutym ub. r. dochodami z podatków pośrednich i podatku dochodowego od osób prawnych, które są najbardziej wrażliwe na koniunkturę gospodarczą;
• lepszymi perspektywami sytuacji gospodarczej na świecie;
• oraz faktem, że pełne skutki obniżek stóp procentowych jeszcze się nie ujawniły mogą sugerować, że powinno następować stopniowe ożywienie gospodarcze. Jednak z wyciąganiem zdecydowanych wniosków należy poczekać na potwierdzenie pozytywnych trendów w kolejnych miesiącach.
III.Płace, świadczenia społeczne.
1. Stale pogarsza się sytuacja na rynku pracy - w lutym br. stopa bezrobocia wzrosła do 18,1%. W badaniach koniunktury przedsiębiorcy zapowiadali dalsze redukcje zatrudnienia w najbliższych miesiącach, jednak wyraźnie niższe niż wynikało to z ocen wyrażonych w styczniu br. Nadzieje na stopniową poprawę sytuacji na rynku pracy daje przyjęcie przez rząd projektu uelastycznienia prawa pracy. Jest to bardzo ważna, pozytywna część programu rządowego.
2. W okresie styczeń-luty br. przeciętne wynagrodzenie brutto w sektorze przedsiębiorstw było o 5,7% wyższe niż w analogicznym okresie ub. r., a wzrost w ujęciu realnym wyniósł 2,2%.
3. Zatrudnienie w sektorze przedsiębiorstw obniżyło się w lutym br. o 0,2% w porównaniu ze styczniem. W porównaniu z okresem luty-styczeń 2001 r. przeciętne zatrudnienie było niższe o 5%, co przy wzroście przeciętnej płacy realnej o 2,2% oznacza spadek siły nabywczej łącznych dochodów uzyskiwanych z pracy w przedsiębiorstwach.
4. Przeciętna emerytura i renta pracownicza była w okresie styczeń-luty br. wyższa o 14,6% niż w analogicznym okresie 2001 r., a jej siła nabywcza zwiększyła się o 10,8%. Podobnej skali wzrost dotyczy również rent i emerytur rolniczych. Jednak w połączeniu:
•ze spadkiem liczby emerytów i rencistów
•faktem, że w analogicznym okresie ub. r. wypłacono jednorazowe wyrównanie za zbyt niską waloryzację świadczeń w 2000 r., w I kwartale br. spodziewany jest spadek łącznych dochodów uzyskiwanych z tytułu rent i emerytur.
5. Powyższe dane sugerują, że w I kwartale br. mogą zmniejszyć się realnie dochody do dyspozycji. W tej sytuacji, prawdopodobny względnie wysoki wzrost spożycia indywidualnego, oznaczać będzie spadek skłonności do oszczędzania gospodarstw domowych. W następnych kwartałach 2002 r. prognozuje się stopniowe przyspieszenie tempa wzrostu dochodów do dyspozycji.