Krótki przewodnik po traktacie akcesyjnym

Mira Wszelaka
17-04-2003, 00:00

5,5 tys. stron będzie regulować sprawy akcesji nowych krajów do Unii Europejskiej. W dokumencie znajdują się zarówno kwestie polityczne, jak i gospodarcze, które w ogromnym stopniu wpłyną na sytuację naszych obywateli i firm.

Traktat akcesyjny, który od miejsca podpisania potocznie zwany będzie ateńskim, jest najbardziej skomplikowaną wielostronną umową międzynarodową, jaką kiedykolwiek zawarto. Jego objętość, sięgająca 5,5 tys. stron, została przetłumaczona na 22 języki i podpisana przez 25 państw. Od tej chwili obecni członkowie i kandydaci mają rok na jego ratyfikację. Do 30 kwietnia 2004 r. dokumenty ratyfikacyjne powinny zostać przekazane rządowi włoskiemu, który od podpisania traktatu rzymskiego (1957 r.) jest depozytariuszem wszystkich umów i traktatów Unii. Zwłoka jakiegokolwiek państwa członkowskiego może oznaczać niepożądane opóźnienie rozszerzenia.

Traktat akcesyjny składa się z kilku części: właściwego traktatu akcesyjnego, aktu akcesyjnego oraz protokołów i załączników. Do dokumentu dołączone są także deklaracje. Zasadniczą częścią traktatu jest tzw. akt akcesyjny, w którym określono warunki przystąpienia do Unii. W pierwszej części, wspólnej dla wszystkich nowych członków, wyszczególniono m.in. zasady, postanowienia instytucjonalne oraz środki przejściowe, dotyczące warunków akcesji. Jako zasadę przyjęto np., że nowe państwa członkowskie będą związane postanowieniami traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez instytucje wspólnot, dorobkiem z Schengen i że każde z nich będzie w przyszłości uczestniczyć w unii gospodarczej i walutowej. Nowe państwa członkowskie zobowiązują się też do odstąpienia od wszelkich porozumień z tzw. państwami trzecimi, w tym dotyczących wolnego handlu ze środkowoeuropejską umową CEFTA włącznie.

W postanowieniach instytucjonalnych znalazły się zapisy dotyczące liczby mandatów, które będą przysługiwać nowym członkom w poszczególnych instytucjach unijnych. I tak w Parlamencie Europejskim Polska otrzyma 54 mandaty (tyle, ile Hiszpania), w Radzie — 27 głosów, a Komitecie Ekonomiczno-Społecznym — 21.

Zgodnie z ustaleniami przejściowymi, np. przedstawiciele do Parlamentu Europejskiego z nowych państw członkowskich do czasu nowej kadencji na lata 2004 -09 będą wyłonieni przez parlament krajowy, a nie w wyborach powszechnych. Charakter przejściowy mają także zapisane w traktacie tzw. kwoty ryczałtowe na poprawę płynności budżetowej. W 2004 r. do polskiej kasy wpłynie dodatkowo 442,8 mln EUR, w 2005 — 550 mln EUR, a 2006 — 450 mln EUR. W tej części traktatu określono też kwoty, jakie nowi członkowie będą musieli wpłacić na rzecz Funduszu Badań nad Węglem i Stalą. Polska wspomoże takie badania 92,4 mln EUR rocznie. Przejściowy charakter będzie miało wykorzystywanie przez nowych członków funduszy pomocowych UE — PHARE, ISPA, SAPARD. W traktacie zakazano podejmowania po 31 grudnia 2003 r. dodatkowych zobowiązań finansowych w ramach tych funduszy.

Niezwykle istotną część traktatu stanowią tzw. klauzule ochronne. Pierwsza z nich przewiduje, że jeżeli przed upływem trzech lat po rozszerzeniu w jakimś sektorze gospodarki pojawią się trudności, które przez jakiś czas będą się utrzymywać i przez to destabilizować wspólny rynek, to taki kraj może ubiegać się o zastosowanie środków ochronnych.

Z kolei jeżeli nowe państwo członkowskie nie wypełni zobowiązań podjętych w ramach negocjacji, powodując poważne naruszenie jednolitego rynku, to Komisja Europejska w ciągu trzech lat po akcesji także będzie mogła zastosować nadzwyczajne środki. W traktacie podkreślono, że nie będą to środki arbitralnej dyskryminacji ani ukrytych ograniczeń w handlu między państwami członkowskimi. Sankcją mogłoby być (choć nie ma tego w traktacie) wstrzymanie środków pomocowych. Jednak — co jest szczególnie niepokojące — na powyższą klauzulę Unia będzie mogła powołać się nawet przed przystąpieniem kandydatów, wyłącznie na podstawie wyników monitorowania postępów. Gdyby taka sytuacja nastąpiła, to środki będą zastosowane z dniem członkostwa.

Indywidualne rozwiązania przejściowe dla każdego nowego państwa członkowskiego ujęto w dziesięciu załącznikach. Wynegocjowane przez Polskę okresy przejściowe znalazły się w załączniku nr 12, a kwoty przeznaczone na rozszerzenie w załączniku nr 15. Do traktatu dołączono także dziewięć protokołów, w tym oparzony nr 8, dotyczący warunków restrukturyzacji do 2006 r. ośmiu polskich hut, które przekroczą pomoc publiczną dopuszczaną w UE.

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Mira Wszelaka

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu

Tematy

Puls Biznesu

Puls Inwestora / Krótki przewodnik po traktacie akcesyjnym