Kto dominuje na rynku

Bożena Ciosek, Joanna Affre
23-09-2004, 00:00

Ustalenie pozycji firmy i jej udziału w rynku nie jest proste, ale ma ogromne znaczenie dla badania ewentualnego naruszenia prawa konkurencji.

Pojęcie rynku właściwego (ang. „relevant market”) jest jednym z kluczowych zagadnień prawa konkurencji. Jest ono definiowane praktycznie przy każdym jego zastosowaniu: badaniu, czy porozumienie przedsiębiorców może ograniczyć konkurencję, czy można zastosować wobec przedsiębiorców wyłączenie spod ogólnego zakazu, czy przedsiębiorca ma pozycję dominującą, a także przy ocenie, czy łączenie przedsiębiorstw może spowodować powstanie lub umocnienie ich pozycji dominującej.

Określenie rynku właściwego jest pierwszym krokiem do określenia siły rynkowej przedsiębiorcy poprzez wskazanie, jakie podmioty konkurują ze sobą, gdzie i jakimi produktami.

Zgodnie z art. 4 pkt 8 ustawy z 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, rynek właściwy to rynek towarów, które:

- ze względu na ich przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, są uznawane przez ich nabywców za substytuty (rynek produktowy) oraz

- są oferowane na obszarze, na którym ze względu na ich rodzaj i właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące różnice cen i koszty transportu, panują zbliżone warunki konkurencji (rynek geograficzny).

Odpowiada to definicji ukształtowanej w decyzjach Komisji Europejskiej i orzeczeniach sądów wspólnotowych — Sądu Pierwszej Instancji oraz Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (ETS). W prawie polskim brakuje wskazówek związanych z kryteriami, jakimi należy się posługiwać przy określaniu rynku właściwego, dlatego pomocne są wytyczne Komisji Europejskiej i orzecznictwo ETS.

Rynek produktowy

Zgodnie z wytycznymi komisji, na określenie rynku produktowego wpływa substytucyjność po stronie popytu oraz w niektórych sytuacjach — podaży. Ta pierwsza najbardziej skutecznie dyscyplinuje dostawców produktu, w szczególności wpływając na politykę cenową. Przedsiębiorca nie będzie podwyższał ceny, jeżeli klienci mogą z łatwością przerzucić się na dostępne produkty substytucyjne lub dostawców na innym obszarze. Analizę substytucyjności można przeprowadzić stosując test polegający na zbadaniu, jak hipotetyczne długotrwałe podniesienie ceny produktu o niewielką kwotę (5-10 proc.) wpłynie na zachowanie konsumentów (tzw. SSNIP test). Jeżeli wybiorą w krótkim okresie inny produkt, zostanie on uznany za substytut i poszerzy rynek produktowy. Substytucyjność po stronie podaży wystąpi, gdy po nieznacznym podniesieniu ceny produktu, dostawcy produktów niesubstytucyjnych będą w stanie, niewielkim kosztem i w krótkim czasie, przestawić produkcję. Zgodnie z wytycznymi komisji, badając rynek produktowy należy brać pod uwagę dowody istnienia substytucyjności w niedalekiej przeszłości, elastyczność popytu, opinię konsumentów i konkurentów na temat rynku, dotychczasowe badania marketingowe, bariery i koszty związane z przestawieniem się konsumentów na towary substytucyjne, różnice między kategoriami konsumentów. Orzecznictwo ETS wskazuje, że badając rynek produktowy należy również brać pod uwagę, między innymi właściwości fizyczne produktu, przeznaczenie produktu przy ocenie ich substytucyjności, rynek części zamiennych, strukturę popytu i podaży (prezentujemy obok praktyczną interpretację tych pojęć).

Rynek geograficzny

Niektóre produkty mogą być swobodnie dostarczane do wszystkich krajów UE lub nawet poza Unię. Inne, z powodów technicznych, prawnych czy przyczyn praktycznych są dostarczane jedynie na węższym obszarze. Określenie rynku właściwego geograficznie pozwala wskazać, jacy przedsiębiorcy konkurują z przedsiębiorcą podlegającym badaniu na danym terytorium. Następnie badaniu podlegają cechy charakterystyczne popytu (krajowe lub lokalne preferencje, rozpoznawalność produktów, marek w zależności od obszaru/kraju i inne) w celu stwierdzenia, czy przedsiębiorcy z różnych obszarów stanowią realne alternatywne źródło zaopatrzenia dla konsumentów. Również w tym przypadku badamy, czy nieznaczne, trwałe podniesienie ceny produktów spowoduje przeniesienie zamówień klientów do przedsiębiorców z innych obszarów w krótkim okresie czasu i bez znacznych dodatkowych nakładów (np. kosztów transportu).

Gdy znamy już rynek

Zdefiniowanie rynku właściwego, zarówno produktowego, jak i geograficznego, pozwala na identyfikację dostawców i klientów/konsumentów obecnych na nim. Na tej podstawie, posiadając dane dotyczące sprzedaży produktów na określonym obszarze, można określić całkowitą wielkość danego rynku i udziały działających na nim przedsiębiorców. Na podstawie informacji o udziałach w rynku określa się, jakim przepisom prawa konkurencji podlega przedsiębiorca. W polskim prawie odpowiednie zapisy i wskazówki znajdziemy we wspominanej już ustawie oraz Rozporządzeniu Rady Ministrów z 13 sierpnia 2003 r. w sprawie wyłączenia określonych porozumień wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję. Prezentujemy je poniżej.

Bożena Ciosek radca prawny; Joanna Affre kancelaria Wierzbowski i Wspólnicy

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Bożena Ciosek, Joanna Affre

Najważniejsze dzisiaj

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu

Puls Biznesu

Puls Firmy / Kto dominuje na rynku