Katalog podmiotów wyłączonych z ubiegania się o zamówienie jest obszerny.
W zamówieniach publicznych mamy do czynienia z trzema kategoriami umów:
- roboty budowlane — przez które należy rozumieć roboty budowlane w rozumieniu ustawy Prawo budowlane, polegające na wykonaniu lub zaprojektowaniu i wykonaniu robót budowlanych,
- dostawy — nabywanie rzeczy, praw oraz innych dóbr w szczególności na podstawie umowy sprzedaży, dostawy, najmu, dzierżawy oraz leasingu,
- usługi — obejmujące pozostałe świadczenia, które nie są przedmiotem robót budowlanych lub dostaw.
Zamawiający
Omówienia wymaga pojęcie zarówno zamawiającego, jak i wykonawcy. Zamawiającym w rozumieniu ustawy Prawo zamówień publicznych jest osoba fizyczna, prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, obowiązana do stosowania ustawy. Do kategorii tej zaliczają się przede wszystkim jednostki sektora finansów publicznych, takie jak organy władzy publicznej, organy administracji rządowej, organy kontroli państwowej i ochrony prawa, sądy i trybunały, jednostki samorządu terytorialnego i ich organy oraz związki, jednostki budżetowe, ZUS, KRUS oraz inne wymienione w ustawie.
Ponadto, jak wynika z art. 3 ust. 5, do stosowania ustawy obowiązane są podmioty, w przypadku których ponad 50 proc. wartości zamówienia pochodzi ze środków publicznych lub od podmiotów wymienionych wyżej. Są do tego również zobligowani np. przedsiębiorcy prywatni, jeśli działają w branżach o szczególnym znaczeniu (tzw. zamówienia sektorowe), takich jak wydobycie ropy naftowej, gazu ziemnego, węgla, zarządzanie lotniskami, portami, produkcja, dystrybucja, transport energii elektrycznej i inne wymienione w art. 122, a wartość zamówienia przekracza określoną kwotę.
Wykonawca
Wykonawcą w rozumieniu ustawy może być osoba fizyczna, prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, która ubiega się o udzielenie zamówienia publicznego, złożyła ofertę lub zawarła umowę w sprawie zamówienia publicznego. Wykonawca musi spełniać określone kryteria, co do których składa oświadczenie, a mianowicie, iż
- ma uprawnienia do wykonywania działalności (czynności),
- ma niezbędną wiedzę i doświadczenie oraz potencjał techniczny, a także dysponuje osobami zdolnymi do wykonania zamówienia;
- znajduje się w sytuacji ekonomicznej i finansowej zapewniającej wykonanie zamówienia;
- nie podlega wykluczeniu z postępowania o udzielenie zamówienia.
W praktyce istotne jest, iż wykonawcy mogą wspólnie ubiegać się o udzielenie zamówienia wyznaczając pełnomocnika do reprezentowania ich w postępowaniu (i ewentualnie zawarciu umowy).
Wyłączeni
Ustawa w art. 24 ust. 1 i 2 określa też obszerny katalog podmiotów wyłączonych spod ubiegania się o zamówienia publiczne. Wśród nich wymienić należy takich wykonawców, którzy w ciągu ostatnich 3 lat przed wszczęciem postępowania wyrządzili szkodę nie wykonując zamówienia lub wykonując je nienależycie, w stosunku do których otwarto likwidację lub których upadłość ogłoszono, zalegają z uiszczeniem podatków, opłat lub składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, osoby fizyczne, które prawomocnie skazano za przestępstwo popełnione w związku z postępowaniem o udzielenie zamówienia, przestępstwo przekupstwa, przeciwko obrotowi gospodarczemu lub inne popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowych i inni wymienieni w ustawie.
Michał D. Polz, prawnik z kancelarii Kalwas i Wspólnicy