Przedstawiamy wybrane restrykcje dewizowe, obowiązujące w Rosji, na które powinni zwrócić uwagę polscy przedsiębiorcy.
Zarówno rezydenci, jak i nierezydenci mogą na terenie Federacji Rosyjskiej otwierać rachunki w walutach obcych i rublach (w upoważnionych bankach rosyjskich) oraz wymieniać i transferować środki pieniężne w tych walutach, zgodnie z prawem dewizowym oraz regulacjami Centralnego Banku Rosji.
Zmiana zasad
Do 18 czerwca 2004 r. obrót dewizowy w Rosji dzielił się na dwie kategorie: obrót bieżący oraz obrót kapitałowy. Pierwszy obejmował m.in. płatności związane z transakcjami handlowymi i kredytem kupieckim przyznanym na okres do 90 dni, otrzymanie lub wydłużenie kredytu/pożyczki na okres do 180 dni, transfer odsetek, dywidend oraz innych dochodów związanych z przepływem kapitału. Co do zasady, obrót bieżący nie podlegał znacznym restrykcjom dewizowym.
Obrót kapitałowy obejmował m.in. inwestycje bezpośrednie, a więc wniesienie przez zagranicznego udziałowca kapitału do spółki z zamiarem uczestniczenia w jej dochodach i z prawem uczestniczenia w jej zarządzaniu, nabycie papierów wartościowych, płatności związane z przeniesieniem prawa własności do nieruchomości i innych praw związanych z nieruchomościami, kredyt kupiecki przekraczający 90 dni oraz otrzymanie i wydłużenie kredytu/pożyczki na ponad 180 dni. Co do zasady, przeprowadzenie takich transakcji wymagało uzyskania zezwolenia dewizowego w Banku Centralnym.
Sama konstrukcja rosyjskiego prawa dewizowego była restrykcyjna: obostrzeniom nie podlegały tylko specyficznie wymienione transakcje z zakresu obrotu dewizowego. Od 18 czerwca zaczęły obowiązywać bardziej liberalne zasady. Określono, że obrót dewizowy jest co do zasady wolny od ograniczeń, z wyjątkiem ściśle określonych transakcji.
Podstawowe restrykcje
Transakcje, które obecnie podlegają restrykcjom dewizowym, obejmują m.in.:
- udzielanie pożyczek/kredytów pomiędzy rosyjskimi rezydentami i nierezydentami, z wyjątkiem udzielanych rosyjskim rezydentom przez nierezydentów na okres powyżej 3 lat,
- udzielenie kredytu kupieckiego na ponad 180 dni w transakcjach handlowych pomiędzy rezydentami i nierezydentami;
- sytuacje, gdy nieregulowanie zapłaty/zaliczek za towary eksportowane/importowane przekracza 180 dni;
- transakcje z udziałem nierezydenta, których przedmiotem są tzw. wewnętrzne papiery wartościowe, czyli w uproszczeniu:
a) znajdujące się w publicznym obrocie papiery wartościowe denominowane w rublach i zarejestrowane w Federacji Rosyjskiej oraz
b) inne papiery wartościowe, pod warunkiem, że wyrażają prawa do określonej kwoty denominowanej w rublach i zostały wyemitowane (wydane) na terenie Federacji Rosyjskiej;
- transakcje, których przedmiotem są zewnętrzne papiery wartościowe, czyli nie będące wewnętrznymi papierami wartościowymi (na przykład wyemitowane poza Rosją w dowolnej walucie lub wyemitowane w Rosji w walucie innej niż rubel);
- nabycie przez rosyjskich rezydentów od nierezydentów udziałów w spółkach lub wniesienie wkładu w ramach wspólnego przedsięwzięcia.
Nadzór i kontrola
Nadzór nad obrotem dewizowym w Rosji sprawowany jest przez Bank Centralny oraz rząd Federacji Rosyjskiej. W szczególności Bank Centralny nadzoruje pożyczki i kredyty w walutach obcych i rublach udzielane pomiędzy rezydentami i nierezydentami oraz transakcje na wewnętrznych i zewnętrznych papierach wartościowych pomiędzy rezydentami i nierezydentami.
Wprowadzone w czerwcu 2004 r. zmiany nie zawsze skutkowały liberalizacją obrotu dewizowego. Wśród obostrzeń należy wymienić zmianę zasad kontroli. Poprzednio w przypadku gdy transakcja podlegała restrykcjom, zainteresowany podmiot występował o zezwolenie dewizowe. Od 18 czerwca zostały one zniesione i zastąpione następującymi instrumentami kontroli dewizowej:
- systemem rezerw,
- systemem rachunków specjalnych,
- rejestracją.
System rezerw polega na tym, że w przypadku niektórych transakcji (na przykład pożyczek/kredytów) Bank Centralny wymaga złożenia do depozytu w oznaczonym banku od 20 proc. do 100 proc. wartości transakcji na okres od 60 dni do 2 lat.
Może on również wymagać otwarcia specjalnych rachunków w oznaczonych bankach (tzw. system rachunków specjalnych).
Na przykład, zgodnie z regulacjami Banku Centralnego, udzielanie pożyczek i kredytów rosyjskim rezydentom przez nierezydentów na okres ponad 3 lat nie podlega restrykcjom dewizowym, niezależnie od tego, czy pożyczka/kredyt denominowana jest w rublach czy w walucie obcej. W przypadku pożyczek i kredytów udzielanych na okres do 3 lat, wymagane jest skorzystanie ze specjalnego rachunku walutowego lub rublowego oraz złożenie odpowiedniego depozytu. Podobne obowiązki dotyczą pożyczek i kredytów udzielanych przez rosyjskich rezydentów nierezydentom.
Rejestracja polega na zawiadomieniu odpowiednich władz o planowanej transakcji i dotyczy na przykład:
- wwozu i wywozu poza granice kraju rubli oraz wewnętrznych papierów wartościowych w formie dokumentu,
- rachunków założonych za granicą (z wyjątkiem rachunków założonych przez osoby fizyczne w bankach z siedzibą w krajach OECD i krajach należących do organizacji zwalczającej pranie brudnych pieniędzy — FATF).
Warto zaznaczyć, że część obecnych restrykcji i obowiązków zostanie zniesiona 1 stycznia 2007 r.
Marek Szczepanik starszy konsultant w Zespole Międzynarodowego Prawa Podatkowego Deloitte ([email protected])