Szanowny Panie Premierze,
Izba Gospodarcza Transportu Lądowego, Forum Kolejowe Railway Business Forum oraz Związek Niezależnych Przewoźników Kolejowych chcą zwrócić uwagę Pana Premiera na rażącą niespójność deklaracji politycznych dotyczących rozwoju kolei w Polsce z działaniami, w tym legislacyjnymi, podejmowanymi na poziomie rządowym.
Wielokrotnie i jednoznacznie mówił Pan o kolei jako o jednym z najważniejszych priorytetów swojego rządu. Podczas targów TRAKO w 2025 r. powiedział Pan: „Kolej będzie absolutnym priorytetem polskiego rządu, przynajmniej przez najbliższe kilka lat.” Mówił Pan również o kolei jako o swoim „priorytecie osobistym”. W lipcu tego roku, prezentując Zintegrowaną Sieć Kolejową na stacji Warszawa Zachodnia, powiedział Pan: „Budujemy najbardziej nowoczesną sieć kolejową na kontynencie.”
Branża kolejowa słucha tych słów bardzo uważnie. I właśnie dlatego musimy dziś zadać Panu Premierowi proste pytanie: czy za deklaracją o absolutnym priorytecie dla kolei idą rzeczywiste decyzje państwa? Dziś coraz trudniej udzielić na to pytanie odpowiedzi twierdzącej.
A. Fundusz Kolejowy
Od wielu lat apelujemy o reformę Funduszu Kolejowego – instrumentu, który ma zapewnić kolei stabilne i bardziej elastyczne finansowanie inwestycji infrastrukturalnych. Dokładnie takim samym, jakim dysponuje od lat branża drogowa i dzięki któremu Polska może pochwalić się już piątym miejscem w Europie pod względem sieci dróg szybkiego ruchu. Sieć kolejowa zaś to element infrastruktury krytycznej i systemu bezpieczeństwa państwa, a także podstawa efektywności gospodarki i poprawy usług przewozowych dla mieszkańców. Reforma Funduszu miała wejść w życie 1 stycznia 2027 r. Ministerstwo Infrastruktury wielokrotnie deklarowało dążenie do utrzymania tego terminu. Tymczasem branży została właśnie przekazana informacja o planowanym przesunięciu wejścia reformy w życie o rok. Znamienny jest fakt, że termin ten przypada już po wyborach parlamentarnych. Rok opóźnienia w reformie instrumentu, który ma finansować rozwój kolei, trudno uznać za przejaw traktowania kolei jako „absolutnego priorytetu”. Tym bardziej, że jednocześnie przedstawia się ambitny plan rozwoju sieci kolejowej do 2050 r. – Zintegrowaną Sieć Kolejową. Wiarygodność tych planów w oczach branży dramatycznie spada. Trudno tym samym dostrzec także dbałość o polskie firmy i przemysł.
Branża ma w pamięci debatę polityków podczas czerwcowego Kongresu Infrastruktury Polskiej, podczas której wszystkie opcje polityczne wprost zadeklarowały wsparcie dla reformy Funduszu Kolejowego, a sama reforma od stycznia 2027 była publicznie składaną – ustami ministrów infrastruktury i finansów – obietnicą rządu.
B. Koszty kolei towarowej
Nie mniej niepokojąca jest sytuacja kolejowych przewozów towarowych. W latach 2022–2025 kolej straciła 12 proc. przewiezionej masy i 10 proc. pracy przewozowej. W tym samym czasie państwowy zarządca infrastruktury podjął próbę radykalnego podniesienia opłat, które dla poszczególnych przewoźników towarowych mogą oznaczać wzrost kosztów zagrażający możliwości stabilnego prowadzenia działalności, nie wspominając o rozwoju. Organizacje reprezentujące rynek kolejowy musiały interweniować, wskazując, że w sytuacji kryzysu przewozów towarowych zwiększanie kosztów funkcjonowania kolei jest działaniem sprzecznym z deklarowanym celem zwiększania jej udziału w rynku. Najbardziej radykalna podwyżka została ostatecznie cofnięta. Problem pozostaje jednak szerszy: kolej towarowa potrzebuje dziś obniżania barier konkurencyjnych, a nie tworzenia nowych.
C. Zrównoważenie modalne transportu
Ministerstwo Infrastruktury rozpoczyna prace legislacyjne związane z wdrażaniem dyrektywy dot. masy i wymiarów pojazdów drogowych i dopuszczenia do ruchu tzw. megatrucków czyli ciężarówek o zwiększonej dopuszczalnej długości i masie. Problem polega na tym, że jego rozwiązania zwiększają możliwości operacyjne ciężkiego transportu drogowego, a tym samym wpływają na konkurencję międzygałęziową i wprost zagrażają rozwojowi transportu intermodalnego, który powinien być (i zgodnie z deklaracjami politycznymi jest) głównym kierunkiem polityki transportowej. Branża kolejowa już wcześniej zwracała uwagę Ministerstwu Infrastruktury, że liberalizacja zasad dotyczących cięższych i dłuższych pojazdów drogowych, bez odpowiednich obostrzeń, doprowadzi do dalszego przenoszenia ładunków z kolei na drogi, rozpoczęcia procesu przyspieszonej degradacji infrastruktury drogowej i zatrzymania poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego.
Panie Premierze,
Nie można jednocześnie deklarować, że kolej ma być absolutnym priorytetem i prowadzić politykę transportową, której poszczególne elementy stanowią ryzyko dla finansowania planów inwestycyjnych, zwiększają koszty prowadzenia przewozów towarowych koleją albo wzmacniają konkurencyjność transportu drogowego.
Nie kwestionujemy Pana deklaracji – przeciwnie, traktujemy je poważnie, dlatego oczekujemy, że będą one również właściwie traktowane przez ministrów, administrację rządową oraz spółki Skarbu Państwa.
Jeżeli kolej rzeczywiście jest priorytetem rządu, oczekujemy:
- niezwłocznego przeprowadzenia reformy Funduszu Kolejowego bez dalszego odsuwania wejścia w życie gotowej już ustawy;
- prowadzenia polityki opłat za dostęp do infrastruktury w sposób wspierający, a nie osłabiający konkurencyjność kolei towarowej;
- uwzględniania wpływu regulacji dotyczących transportu drogowego na udział kolei w rynku przewozów towarowych.
Wierzymy, że Pan Premier spowoduje podjęcie odpowiednich decyzji, które pozwolą zweryfikować, czy słowa o „absolutnym priorytecie” są rzeczywiście zobowiązaniem Prezesa Rady Ministrów i całego rządu, czy pozostaną jedynie polityczną deklaracją. Jako organizacje reprezentujące branżę deklarujemy otwartość na współpracę i zaangażowanie w realizację ambitnych planów rozwoju kolei jako istotnej gałęzi gospodarki narodowej i filaru bezpieczeństwa.
