Niedawno „PB” zapowiadał, że rząd chce poprawić ściganie niesolidnych dłużników i przygotowuje w tym celu przepisy (patrz: ramka). W środę 10 marca projekt został opublikowany. Celem nowelizacji jest przede wszystkim przyznanie prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) znacznie większej swobody przy nakładaniu kar pieniężnych na opornych dłużników. Prezes UOKiK twierdzi, że obowiązująca od początku 2020 r. ustawa antyzatorowa zbytnio wiąże mu ręce i utrudnia postępowania.
Ożywić martwe przepisy
Ustawa sprzed dwóch lat miała rozwiązać narastający problem zatorów płatniczych. Jej egzekutorem jest UOKiK. Urząd bada setki tysięcy transakcji i faktur w celu ustalenia, czy dana firma rzeczywiście mocno zalega z płatnościami na rzecz kontrahentów.
Takie były łączne zaległości płatnicze firm na koniec 2021 r.
Prawo przewiduje kary dla przedsiębiorstw, których przeterminowane powyżej 60 dni zadłużenie (z trzech ostatnich miesięcy) przekracza 2 mln zł (do 31 grudnia 2021 r. było to 5 mln zł). W ciągu 2 lat obowiązywania ustawy prezes UOKiK prowadził niewiele ponad 100 postępowań, a finansowo ukarał tylko siedem firm (patrz: ramka) na łączną kwotę 4,3 mln zł. Dlaczego tak mało?
- Obowiązująca ustawa jest zbyt sztywna, sformalizowana, biurokratyczna, zero-jedynkowa. Nie pozwala na elastyczne reagowanie w rozmaitych sytuacjach rynkowych. To powoduje, że jest nieskuteczna. Obecne przepisy nie realizują więc podstawowego celu, jakim jest skuteczne eliminowanie opóźnień w płatnościach. Bardzo sztywno określone są ramy działania prezesa UOKiK. Ustawa nie pozwala również wziąć pod uwagę szczególnych uwarunkowań gospodarczych czy też konkretnych okoliczności dotyczących przedsiębiorców. Obecne przepisy i wynikające z nich procedury są niezwykle czasochłonne, absorbują zasoby przedsiębiorców objętych postępowaniem i ich kontrahentów, a także ekspertów naszego urzędu – tłumaczy Tomasz Chróstny, prezes UOKiK.
Zgodnie z projektem urząd będzie mógł znacznie swobodniej ustalać wysokość kar finansowych. Projekt istotnie modyfikuje wzór, według którego mają być wyliczane. „Przyjęte we wzorze stawki procentowe mają na celu odzwierciedlenie dolegliwości kary w zależności od długości stwierdzonych opóźnień (im dłuższe opóźnienie tym większy wskaźnik procentowy). Co istotne, wzór będzie określał maksymalną karę, jaka będzie mogła zostać nałożona przez prezesa UOKiK. Propozycje uelastycznienia modelu wymiaru kary są zgodne z postulatami przedsiębiorców” - czytamy w uzasadnieniu projektu.
Można uniknąć surowej kary
Projekt umożliwia obniżenie kary o 20 proc. (obecnie o 10 proc.), jeżeli w ciągu 14 dni od wydania decyzji firma zapłaci i zrzeknie się prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
„Poniekąd rozwiązanie to zbliżone jest do (...) przewidzianego w prawie karnym polegającego na dobrowolnym poddaniu się karze i jako takie będzie przez prezesa UOKiK nagradzane” - czytamy w uzasadnieniu.
Przedsiębiorcy będą też mogli wnosić o rozłożenie kary na raty lub odroczenie płatności.
Projekt powstał we współpracy UOKiK i resortu rozwoju.
| Firma | Kara (w tys. zł) | Zaległości (w mln zł) |
| Neuca | 3000 | 1000 |
| Havi Logistics | 426,5 | 155 |
| Sitech | 359 | 64 |
| Exide Technologies | 313 | 111 |
| Astaldi | 266,5 | 61 |
| Locotranssped | 44,3 | b.d. |
| Borg Automotive | 14,5 | b.d. |
| źródło: UOKiK |
Dotychczas ukarane firmy
Firmy, wobec których UOKiK prowadził lub prowadzi czynności na podstawie ustawy antyzatorowej: Neuca, Mars Polska, Exide Technologies, Electrolux Poland, ABB Power Grids Poland, Biazet, Tele-Fonika Kable, Amica, Whirpool Polska, BSH Sprzęt Gospodarstwa Domowego, Trumpf Huettinger, PH Alfa-Elektro, Tim, Garmond Press, Grodno, Grudnik, Pepco Poland, Zacisze, Silvan Logistics, Nagel Polska, Fresh Logistics, Adampol, Raben Logistics, FCA Poland, Volkswagen Poznań, Wialan Langer i Wiatr, Procam Polska, Osadkowski, Farmacol-Logistyka, Ampol-Merol, BP Europe, Polska Grupa Farmaceutyczna Urtica, Kolporter, CCC.EU, Polska Grupa Farmaceutyczna, Hurtap, Onninen, Res-Drob, Aldi, Reckitt Benckiser Production, Dębica, Stock Polska, Hanplast, Hurtownia Motoryzacyjna Gordon, Caterpillar Polska, Elit Polska, Grupa Żywiec, EOO3B57, Rawlplug, Bricoman Polska, Boryszew, Beiersdorf Poznań, Silekol, The Lorenz Bahlsen Snack-World, Bewa, Agata, Paccor Polska, Wkręt-Met, Rossmann, DHL Parcel Polska, Cognor, Budimex, CEDC International, Celsa Huta Ostrowiec, Brembo Poland, Wipasz, Viterra Polska, Solaris Bus & Coach, Sokołów, Strabag, Agri Plus, Cemex Polska, Ciech Soda Polska, Amrest, Superdrob, ZPM Biernacki, ZM Skiba, Pekaes, DSV Road, ABP Poland, Intercor, Grupa Producentów Drobiu, Altrad-Mostostal, Wojas, Anwim, Polaqua, Polmlek Grudziądz, Drobex, Kuehne+Nagel, Kampol-Fruit, Real, Pfeifer&Langen Polska, Ikea Industry Poland (Goleniów).
Źródło: UOKiK
Przykłady zmian przewidzianych w projekcie ustawy antyzatorowej:
• większa swoboda prezesa UOKiK w nakładaniu kar pieniężnych (przy respektowaniu przesłanek ich stosowania)
• zmiana wzoru, według którego wyliczana jest maksymalna kara za przeterminowane płatności (cel: przyspieszenie postępowań)
• tzw. miękkie wezwania, czyli propozycje zaprzestania generowania zatorów i szybszego spłacania zobowiązań
• wyłączenie grup kapitałowych z zakresu ustawy antyzatorowej
• wskazanie zasad przewalutowania świadczeń pieniężnych wyrażonych w walutach obcych
• nałożenie na wszystkie duże firmy obowiązku składania oświadczeń kontrahentom o posiadaniu statusu dużej firmy (obecnie muszą to robić tylko duże firmy będące dłużnikami
• zmiany w zakresie składania sprawozdań płatniczych przez największe firmy:
- wyłączenie z tego obowiązku działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, publicznych podmiotów leczniczych, spółek z podatkowych grup kapitałowych
- wyłączenie ze sprawozdań świadczeń przedawnionych
- wydłużenie terminu na składanie sprawozdań z 31 stycznia do 30 kwietnia
Źródło: Projekt ustawy