Pozbawienie prawa do obniżenia podatku należnego było nielegalne — stwierdził Trybunał Konstytucyjny.
Trybunał Konstytucyjny orzekł w wyroku z 21 czerwca 2004 r., że § 50 ust. 4 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów z 22 grudnia 1999 r. do ustawy o VAT jest w pewnym zakresie niezgodny z konstytucją. Idzie o pozbawianie prawa do obniżenia podatku należnego podatnika VAT nabywającego towar czy usługę od podmiotu, który wystawił fakturę z kwotą podatku, gdy sprzedaży nie objęto obowiązkiem podatkowym albo zwolniono, a kwota wykazana w fakturze została zapłacona.
Artykuł 33 nieobowiązującej już ustawy o VAT określał, że wystawca faktury ma obowiązek zapłacić wykazany na niej VAT, mimo iż transakcja nie podlegała opodatkowaniu, albo była zwolniona. Rozporządzenie MF stanowiło, iż faktura dokumentująca taką sprzedaż nie może być podstawą do obniżenia przez nabywcę podatku należnego lub zwrotu różnicy. Powstaje pytanie, jak wyrok wpływa na rozliczenia z fiskusem?
Masz prawo
W innych orzeczeniach o niekonstytucyjności przepisów trybunał wyraźnie wskazywał, iż jego wyroki nie są podstawą zwrotu podatku określonego w ostatecznej decyzji organów podatkowych lub uiszczonego w wyniku ich zastosowania (wyrok z 27 kwietnia 2004 r., DzU z 2004, nr 109, poz. 1162). Podobnej klauzuli nie ma w sentencji wyroku z 21 czerwca (w wersji publikowanej w komunikacie prasowym trybunału). Można zakładać, że to orzeczenie wywołuje skutki w odniesieniu do rozliczeń podatkowych w poprzednich okresach.
W przypadku spraw zakończonych decyzją ostateczną lub ostatecznym orzeczeniem sądu administracyjnego, jeśli zostały one wydane na podstawie niekonstytucyjnego przepisu, podatnikowi przysługuje żądanie wznowienia postępowania. Natomiast, jeśli podatnik opierając się na przepisie nie dokonał obniżenia podatku należnego (nie żądał zwrotu), może rozważyć, czy istnieje możliwość żądania zwrotu nienależnie zapłaconego VAT.
Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z konstytucją przepisu, na podstawie którego wydano prawomocne orzeczenie, może być przesłanką wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego (art. 272 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) lub ostateczną decyzją administracyjną (art. 240 ordynacji podatkowej).
Następuje to tylko na wniosek strony. Skarga taka powinna być wniesiona do sądu, który ostatnio orzekał w sprawie, lub do organu, który wydał decyzję w ostatniej instancji.
Niekonstytucyjność przepisów podatkowych stwierdzona orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego jest także przesłanką do wnioskowania o stwierdzenie nadpłaty. Gdy dotyczy ona „samoobliczanego” podatku, wraz z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty należy złożyć także korektę deklaracji VAT-7.
Co do zasady, nadpłata wynikła w efekcie orzeczenia TK podlega oprocentowaniu od jej powstania do dnia zwrotu (chyba że wniosek złożono później niż 30 dnia po wejściu w życie orzeczenia).
Jakie terminy
Zarówno żądanie wznowienia postępowania przez organ, który wydał decyzję ostateczną, jak i skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem, należy złożyć w ciągu miesiąca od wejścia w życie orzeczenia (ogłoszenia w Dzienniku Ustaw).
Mimo iż w przypadku nadpłaty przepisy nie wskazują, w jakim terminie należy złożyć wniosek, to z uwagi na fakt, iż oprocentowanie nadpłaty jest limitowane tylko do 30 dnia od ogłoszenia orzeczenia TK, wydaje się zasadne złożenie wniosku jak najszybciej.
Niekonstytucyjny przepis obowiązywał od 1 stycznia 2000 r. do 26 marca 2002 r., jednak rozporządzenie MF z 26 marca 2002 r. do ustawy o VAT powtarzało poprzednią regulację. Także zgodnie z obowiązującym § 14 ust. 2 rozporządzenia MF z 27 kwietnia 2004 r. do nowej ustawy o VAT, faktura dokumentująca transakcję nie podlegającą opodatkowaniu lub zwolnioną od podatku nie stanowi podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego. Orzeczenie TK daje zatem argumenty w sporach toczonych na podstawie tych przepisów.
Justyna Majewska doradca podatkowy, menedżer w Dziale Doradztwa Podatkowego Deloitte