Ministerstwo Skarbu Państwa być może rozszerzy katalog osób, którym będzie się należeć odszkodowanie z tytułu nacjonalizacji. Jeśli tak się stanie, na co liczą osoby poszkodowane, kwota roszczeń może wzrosnąć do 190 mld zł, a liczba wniosków z 55 tys. aż do 170 tys.
Ministerstwo Skarbu Państwa (MSP) ostrzega, że realna wartość rekompensaty wypłacanej na podstawie opracowywanej właśnie ustawy reprywatyzacyjnej może nie sięgnąć nawet 50 proc. wartości utraconego majątku. Poprzednia ustawa, zawetowana przez prezydenta, zakładała 50-proc. zwrot majątku.
Z najświeższych danych Departamentu Reprywatyzacji i Udostępniania Akcji MSP wynika, że liczba roszczeń reprywatyzacyjnych wynosi 54 499, a ich wartość szacuje się na 35 mld zł (bez roszczeń zabużańskich i tzw. gruntów warszawskich). Średnia wysokość jednej rekompensaty sięgnie więc około 600 tys. zł.
„Formy rekompensaty obejmują nieruchomości Skarbu Państwa, nieruchomości znajdujące się we władaniu państwowych osób prawnych, nieruchomości pozostałe po likwidacji przedsiębiorstw państwowych, papiery wartościowe emitowane przez Skarb Państwa z kilkuletnim okresem wykupu” — czytamy w raporcie MSP.
Wcześniej mówiło się także o emisji bonów reprywatyzacyjnych, które docelowo miały trafić na warszawski parkiet giełdowy. Za te papiery można byłoby też kupować nieruchomości od państwa. Na realizację roszczeń utworzono też wynoszącą 12 mld zł rezerwę z prywatyzacji.
Według wcześniejszych szacunków, po wojnie odebrano majątek wart obecnie 190 mld zł. Hipotetyczną liczbę roszczeń ustalono na 170 tys., tyle że przy tych wyliczeniach nie ograniczano się tylko do przypadków, w których własność zagarnięto z naruszeniem dekretów nacjonalizacyjnych. Osoby poszkodowane twierdzą bowiem, że rekompensaty należą się w trzech przypadkach: kiedy odebrano własność na podstawie przepisów niezgodnych z prawem, nie zrealizowano zapowiadanych odszkodowań przy odebraniu własności oraz gdy dochodziło do łamania zapisów dekretów nacjonalizacyjnych. Do tej pory MSP ograniczało wypłatę odszkodowań tylko do trzeciego warunku.
Pojawiają się jednak pierwsze, na razie mało konkretne informacje, że reprywatyzacja ma objąć nie tylko osoby, które mogą dochodzić odszkodowania z tytułu naruszenia przepisów aktów nacjonalizacyjnych, ale także osoby, które nie mają takich podstaw do wysuwania roszczeń. Resort skarbu mówi w tym momencie o sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że pewnie nie ma jeszcze jednej definicji osób, które będą mogły skorzystać z rekompensat.
MSP zakłada ponadto, że rekompensaty otrzymają właściciele nieruchomości położonych na obecnym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, którzy w chwili utraty majątku posiadali obywatelstwo polskie. Dla wypłaty rekompensaty nie będzie miało znaczenia, jakie obywatelstwo posiadają pokrzywdzone osoby obecnie i jakiej są narodowości. Uprawnienie do rekompensaty ma być dziedziczne. W tym przypadku również miejsce zamieszkania spadkobierców nie będzie miało znaczenia.
Rada Ministrów ma zapoznać się z projektem ustawy reprywatyzacyjnej jeszcze w tym roku. Pod obrady Sejmu plany resortu skarbu trafią najwcześniej na początku 2003 r. Główne założenia tworzonej przez MSP ustawy są już gotowe i czekają na ostateczną akceptację resortu. Ustawa ma zrekompensować skutki przejęcia przez państwo majątku w wyniku nacjonalizacji w latach 1944-1962. Według informacji MSP, projekt ustawy nie będzie obejmował tzw. mienia zabużańskiego i gruntów warszawskich, uregulowanych przez odrębne akty prawne.
Okiem eksperta
Skandaliczne spóźnienie
Reprywatyzacja w Polsce jest skandalicznie spóźniona. Obecnie musi mieć charakter odszkodowawczy. Jest to rozwiązanie jedynie możliwe. Dobrze, że rząd chce rozszerzyć krąg osób uprawnionych. Szkoda, że projekt powstaje pod presją orzecznictwa trybunału w Strasburgu. Prezydent wetując ustawę powinien niezwłocznie przedstawić projekt własnej. Nie zrobił tego, a namawianie do składania pozwów do sądu może doprowadzić do rozsadzenia budżetu państwa. 3 grudnia projektem ustawy zajmie się sejmowa Komisja Skarbu Państwa.
Wiesław Walendziak szef sejmowej Komisji Skarbu Państwa
